Theo cuộc phỏng vấn do Đại Kỷ Nguyên tiếng Trung công bố ngày 10/11, một người từng nhiều năm hoạt động trong lĩnh vực phát hiện hàng hóa có vấn đề tại Thâm Quyến cho biết các “người chuyên chống hàng giả” đang chịu sức ép từ một chiến dịch điều tra ở nhiều địa phương Trung Quốc. Những số liệu về quy mô bắt giữ trong bài dựa trên tài liệu và tường thuật được nguồn dẫn lại, chưa phải thống kê toàn quốc do nhà chức trách công bố.
Người được phỏng vấn dùng bí danh Lâm Đào. Ông giải thích hoạt động của mình là chủ động mua hàng có dấu hiệu không đạt chất lượng hoặc không tuân thủ quy định, sau đó khởi kiện hoặc báo cơ quan quản lý thị trường để yêu cầu bồi thường theo luật. Theo ông, đây là các con đường pháp lý chứ không phải dùng bạo lực để đòi tiền.
Theo bài viết, một bài trên Sohu ngày 7/11 cho biết từ tháng 8, các vụ bắt giữ người làm nghề này được ghi nhận tại hơn 20 tỉnh và khu vực, gồm Hắc Long Giang, Giang Tô, Tây Tạng và Tân Cương. Nguồn nói có thể tra được hơn 100 văn bản tạm giữ, nhưng chưa có con số chính thức về tổng số người bị bắt. Từ cuối tháng 9 đến cuối tháng 10, một số người được bảo lãnh chờ điều tra hoặc được thả do chứng cứ chưa đủ, cần điều tra tiếp hay tình tiết được cho là nhẹ.
Vấn đề gây tranh cãi là ranh giới giữa việc người mua yêu cầu bồi thường cho sản phẩm có vấn đề và hành vi bị cáo buộc là tống tiền. Lâm Đào dẫn Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của Trung Quốc, theo đó người mua có thể yêu cầu hoàn tiền và mức bồi thường gấp ba trong trường hợp người bán gian dối; lĩnh vực thực phẩm, dược phẩm có quy định bồi thường mang tính trừng phạt, có trường hợp tới gấp mười lần khi đủ điều kiện. Ông cho rằng việc nhà chức trách đưa người chuyên chống hàng giả vào phạm vi chiến dịch chống tội phạm có tổ chức có thể bảo vệ lợi ích địa phương; đây là nhận định của người được phỏng vấn.
Lâm Đào kể từng lập công ty làm dịch vụ chống hàng giả và kiện một số quảng cáo có người nổi tiếng đại diện. Về sau, ông mở rộng sang đại diện cho người tiêu dùng trong những vụ thương hiệu bị nghi dùng mô hình nhượng quyền để lừa đảo. Theo lời ông, có năm hoạt động kinh doanh tốt đem lại 300.000–400.000 nhân dân tệ.
Các mặt hàng ông từng xem xét gồm thực phẩm, mỹ phẩm, quảng cáo sai sự thật và cả vấn đề sử dụng trò chơi không được cấp phép liên quan quyền sở hữu trí tuệ. Trong thực phẩm, ông nêu ví dụ tiêu chuẩn áp dụng đã hết hiệu lực hoặc bảng thành phần dinh dưỡng không đúng quy định. Với nghi vấn chất phụ gia quá mức hay chất bị cấm, ông nói cần kiểm nghiệm: có thể dùng bộ thử ban đầu rồi gửi mẫu đi xét nghiệm trước khi khởi kiện.
Ông cũng kể từng gửi đơn khiếu nại một ứng dụng đọc sách đến cơ quan tiếp nhận kiến nghị ở Thượng Hải, nhưng ngày hôm sau doanh nghiệp đã biết có người tố cáo và gọi điện đề nghị hòa giải. Từ trải nghiệm đó, ông nghi ngờ thông tin người tố cáo không được bảo vệ đầy đủ và có trường hợp cơ quan địa phương báo trước cho doanh nghiệp. Đây là lời kể và suy luận của Lâm Đào, không phải kết luận điều tra được bài nguồn công bố.
Theo ước tính của ông, khoảng 70% vụ việc ông xử lý kết thúc bằng hòa giải. Khoản nhận được thường chỉ bằng chừng 30% mức bồi thường mà ông cho rằng có thể được pháp luật cho phép. Ông nói từ khoảng năm 2021, một số tòa án coi người mua quá nhiều hàng hóa không còn là người tiêu dùng thông thường, nên chỉ chấp nhận hoàn tiền mà không chấp nhận yêu cầu bồi thường. Điều đó khiến một số vụ việc chuyển sang khiếu nại hành chính hoặc thương lượng.
Đến năm 2024, Lâm Đào cho biết ông cảm thấy rủi ro tăng lên, giải quyết các vụ cuối cùng và rời Trung Quốc vào tháng 6 năm đó. Ông nói không hối hận đã làm công việc này, nhưng không còn dám tiếp tục trong bối cảnh hiện tại.
Bài viết dẫn trường hợp tài khoản mạng xã hội “Tùng ca đả hổ”, có gần một triệu người theo dõi và từng nhiều lần nêu vấn đề thực phẩm giả. Theo nguồn, tháng 8 năm nay, cảnh sát Trường Xuân xác định nhóm này có dấu hiệu là tổ chức tội phạm có tính chất băng nhóm và hơn 20 thành viên bị phê chuẩn bắt giữ. Gần đây, cơ quan quản lý thị trường thành phố Phụ Dương, tỉnh An Huy, đưa “đòi bồi thường ác ý” vào một nhóm đầu mối cần báo cáo về tội phạm có tổ chức kiểu mới. Hai diễn biến này không đồng nghĩa mọi yêu cầu bồi thường của người tiêu dùng đều bất hợp pháp.
Nguồn cũng đề cập một thông báo của cơ quan quản lý không gian mạng Trung Quốc hồi tháng 5 về chiến dịch xử lý bốn loại hành vi, trong đó có thổi phồng thông tin bất lợi cho doanh nghiệp, bôi nhọ doanh nghiệp và xâm phạm quyền lợi cá nhân của doanh nhân. Lâm Đào cho rằng việc siết hoạt động chống hàng giả có thể bắt nguồn từ sức ép bảo vệ doanh nghiệp và nguồn thu thuế địa phương, song đây là cách lý giải của ông.
Ông nói vẫn theo dõi các vấn đề an toàn thực phẩm, chất lượng mỹ phẩm và quảng cáo sai sự thật sau khi ra nước ngoài. Nhìn lại quá trình làm nghề, ông cho rằng mình đã chứng kiến các quan hệ địa phương can thiệp, thông tin khiếu nại bị tiết lộ và cách xử lý khác xa thông điệp tuyên truyền chính thức.
Bài viết còn nhắc tới Vương Hải, người được một số người gọi là “người đầu tiên chống hàng giả” ở Trung Quốc. Theo bài ông chia sẻ trên mạng xã hội X, trong một vụ người trồng anh đào ở Đại Liên tố cáo thuốc trừ sâu và phân bón giả, nhiều nông dân, luật sư, người làm truyền thông cùng nhân viên trong nhóm của ông bị cảnh sát bắt vào tháng 9 với nghi vấn gây rối. Ông Vương nghi có sự trả đũa từ nhóm lợi ích doanh nghiệp; đó là nghi vấn của ông, chưa phải kết luận pháp lý.
Vương Hải còn nói đã nghe tin bốn doanh nghiệp thương mại điện tử huy động 100 triệu nhân dân tệ nhằm chống lại ông và nhóm; sau đó ông rời Trung Quốc. Nhà bình luận Nhạc Sơn nhận định chiến dịch đối với các tài khoản chuyên chống hàng giả có thể tạo hiệu ứng e ngại, ảnh hưởng cả những người muốn bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Nhận định này được quy cho người phát biểu, không phải kết quả đã được xác minh độc lập.
Nguồn: Lý Tịnh và Cố Hiểu Hoa, Đại Kỷ Nguyên tiếng Trung, 10/11/2026. Bài viết dịch và trình bày trung thành các nội dung chính, tách lời kể của người được phỏng vấn khỏi số liệu và kết luận chính thức.