Bắc Kinh gia tăng sức ép nhằm cô lập Manila trong khu vực Đông Nam Á và củng cố vị thế ở Biển Đông, theo nhận định của các chuyên gia được The Epoch Times phỏng vấn.
Cơ quan An toàn Hàng hải Trung Quốc ngày 24/9 thông báo tổ chức tập trận bắn đạn thật ở một số vùng Biển Đông từ 8 giờ đến 17 giờ các ngày 28 và 30/9, đồng thời cấm tàu thuyền đi vào khu vực. Tọa độ trong thông báo đặt vùng cấm ở phía nam quần đảo Vạn Sơn, ngoài cửa sông Châu Giang, gần Hồng Kông và Macau.
Thông báo được đưa ra cùng ngày lực lượng hải cảnh và hải quân Trung Quốc cản trở một chuyến tiếp tế tới Bãi Cỏ Mây, rạn san hô do Philippines kiểm soát trong vùng đặc quyền kinh tế của nước này, theo thông cáo ngày 25/9 của Lực lượng Đặc nhiệm Quốc gia Philippines phụ trách Biển Tây Philippines. Quân đội Philippines cho biết ba tàu hải quân và năm tàu hải cảnh Trung Quốc đã áp sát đoàn tàu khi đoàn tiến về bãi cạn.
Thông cáo Philippines nói các hành động của hải cảnh và hải quân Trung Quốc vi phạm Quy tắc quốc tế phòng ngừa va chạm trên biển, đồng thời trái với phán quyết trọng tài năm 2016. Hội đồng trọng tài trong vụ kiện Biển Đông, do Tòa Trọng tài Thường trực hỗ trợ hành chính tại La Haye, đã bác bỏ cơ sở pháp lý cho những yêu sách rộng lớn của Trung Quốc tại vùng biển này. Vụ đối đầu mới diễn ra sau nhiều tháng căng thẳng gia tăng, gồm một vụ va chạm ngày 20/7 gần Bãi Cỏ Mây mà quân đội Philippines nói nhân viên hải cảnh Trung Quốc đã dùng gậy gỗ đánh một thủy thủ.
Giáo sư danh dự về chính trị Carl Thayer, Đại học New South Wales ở Canberra, nói vụ việc tại Bãi Cỏ Mây và các cuộc tập trận bắn đạn thật là hai hoạt động riêng biệt, nhưng cùng thuộc chiến lược tổng thể nhằm “khẳng định ưu thế tại Biển Đông”. Ông cho rằng việc Trung Quốc dùng ba tàu hải quân đánh dấu mức độ leo thang so với những lần trước chủ yếu sử dụng tàu hải cảnh. Theo ông, việc cản trở chuyến tiếp tế thường lệ của Philippines cho thấy thỏa thuận hai bên đạt năm 2024 đã đổ vỡ.
Trong tuyên bố ngày 27/9, Đại sứ Mỹ tại Philippines Lee Lipton nói Washington “lên án mạnh mẽ” các động tác cản trở nguy hiểm của hải cảnh và hải quân Trung Quốc, khiến chuyến tiếp tế thường lệ tới Bãi Cỏ Mây không thể diễn ra. Ông khẳng định Mỹ sát cánh cùng đồng minh Philippines và đánh giá cao sự chuyên nghiệp, kiềm chế của phía Manila.
Hai hướng hành động của Bắc Kinh
Thayer nhận định hành động của Bắc Kinh có vẻ mâu thuẫn, thậm chí đạo đức giả, trong khi Philippines giữ cương vị chủ tịch Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) năm 2026. Theo ông, Trung Quốc vừa đề xuất đàm phán Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông, vừa gây sức ép với Philippines — cách làm lâu nay có thể khoét sâu khác biệt giữa các nước ASEAN và cô lập Manila.
Bộ quy tắc ứng xử nhằm đặt ra các quy tắc quản lý tranh chấp Biển Đông. ASEAN và Trung Quốc cam kết thúc đẩy văn kiện này từ năm 2002, nhưng đến nay vẫn chưa hoàn tất. Theo The Epoch Times, Bắc Kinh không muốn văn kiện có tính ràng buộc hoặc xác định rõ phạm vi áp dụng.
Tính toán dưới ngưỡng chiến tranh
Chester Cabalza, người sáng lập kiêm chủ tịch tổ chức nghiên cứu International Development and Security Cooperation ở Manila, gọi động thái mới nhất của Bắc Kinh là một cuộc tấn công “vùng xám”: hành động gây sức ép nhằm đe dọa đối phương nhưng chưa đến ngưỡng chiến tranh, nhắm vào tàu Philippines trên biển. Ông nói với The Epoch Times rằng Philippines sẽ phải tìm cách giữ quyền tự chủ chiến lược và cân bằng quan hệ với những đối tác có cùng quan điểm.
Thayer cho rằng Bắc Kinh tin có thể gây sức ép với Philippines bằng chiến thuật chưa đến mức chiến tranh mà không dẫn tới phản ứng quân sự của Mỹ, bởi Hiệp ước Phòng thủ chung Mỹ–Philippines năm 1951 chưa được kích hoạt trong các vụ việc tại Bãi Cỏ Mây. Theo ông, Trung Quốc có thể tiếp tục các hành động cưỡng ép ở mức thấp để kích thích phản đối trong nước Philippines đối với lập trường thân Mỹ của Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. Thayer cũng dự đoán Bắc Kinh có thể lợi dụng việc Tổng thống Mỹ Donald Trump đang tập trung vào Iran và việc Mỹ rút bớt quân lực, năng lực phòng thủ tên lửa khỏi Đông Nam Á.
Thách thức thế cân bằng quân sự của Mỹ
Cabalza nhận định các cuộc tập trận bắn đạn thật gửi đi thông điệp về tham vọng chi phối khu vực, nhưng Philippines cùng các đồng minh và đối tác sẽ hiểu thông điệp này theo những cách khác nhau. Ông cho rằng hành động ấy khiến người ta chú ý hơn tới vai trò cân bằng của quân đội Mỹ nhằm giảm va chạm trên biển, đồng thời thúc đẩy Nhật Bản, Australia và Philippines tăng chi tiêu quốc phòng, mua thêm năng lực ứng phó với Trung Quốc. Thayer cho rằng tập trận của Trung Quốc là hoạt động thường lệ, không báo hiệu nước này sắp sử dụng vũ lực đối với Philippines; tuy vậy, chúng truyền đi thông điệp rằng năng lực quân sự và hàng hải của Bắc Kinh tiếp tục tăng và thách thức ưu thế của Mỹ.
Tháng 8, Australia và Philippines tổ chức cuộc họp bộ trưởng quốc phòng song phương lần thứ ba tại Darwin. Hai bên cam kết hợp tác an ninh chặt chẽ hơn, hoan nghênh việc tăng hợp tác hàng hải với Nhật Bản và Mỹ, đồng thời bày tỏ quan ngại nghiêm trọng về hành động nguy hiểm của tàu Trung Quốc đối với tàu Philippines.
Thayer dự đoán các nước khác sẽ không chọn phe, mà sẽ kêu gọi Trung Quốc và Mỹ giải quyết bất đồng bằng con đường ngoại giao.
Nguồn: Bản dịch từ The Epoch Times, 30/9/2026. Các đánh giá về chiến lược là ý kiến của chuyên gia được dẫn tên.