Theo một loạt tài liệu quân sự mật được hãng Kyodo của Nhật Bản công bố ngày 30/9, trong phong trào Dù Vàng ở Hong Kong năm 2014, Ngụy Lượng, khi đó là chính ủy Quân khu Quảng Châu, từng yêu cầu chuẩn bị khả năng can thiệp bằng quân đội. Ông nói lực lượng phải hành động ngay khi nhận được mệnh lệnh để trấn áp các cuộc biểu tình đòi dân chủ.
Lãnh đạo quân đội nói sẽ hành động khi nhận lệnh
Hãng thông tấn Trung ương Đài Loan dẫn tin Kyodo cho biết giáo sư Suzuki Takashi, chuyên nghiên cứu chính trị Trung Quốc tại Đại học Daito Bunka ở Nhật, đã thu thập những tài liệu này. Chúng ghi lại các phát biểu tại những cuộc họp quân đội Trung Quốc từ tháng 10 đến tháng 11/2014. Theo Kyodo, ông Tập Cận Bình, khi đó là chủ tịch Quân ủy Trung ương, từng dự những cuộc họp được đề cập trong hồ sơ.
Một tài liệu đề ngày 2/11/2014 ghi lời ông Ngụy Lượng về tình hình Hong Kong: cần chuẩn bị hành động quân sự để ứng phó với điều ông gọi là “tình thế cực đoan”. Ông nói khi nhận lệnh phải hành động ngay để bảo đảm tình hình được trấn áp. Thời điểm đó, Quân khu Quảng Châu phụ trách quân sự khu vực phía nam đại lục, và ông Ngụy là một trong những lãnh đạo cao nhất của quân khu.
Giáo sư Kurata Toru của Đại học Rikkyo, chuyên nghiên cứu chính trị Hong Kong, nhận định đây là lần đầu có tài liệu cho thấy quân đội Trung Quốc từng cân nhắc can thiệp phong trào Dù Vàng. Ông Suzuki cho rằng hồ sơ cho thấy khả năng quân đội được sử dụng khi ấy không hoàn toàn bị loại trừ.
Theo Kyodo, phương án can thiệp được thảo luận trong nội bộ quân đội rốt cuộc không được thực hiện. Hãng phân tích rằng một lý do có thể là Trung Quốc từng bị cô lập trên trường quốc tế sau cuộc trấn áp ngày 4/6/1989.
Người Hong Kong đòi quyền bầu cử phổ thông thực chất
Phong trào Dù Vàng diễn ra vào mùa thu năm 2014; yêu cầu chính của người tham gia là quyền bầu trưởng đặc khu Hong Kong bằng phổ thông đầu phiếu thực chất.
Ngày 31/8 năm đó, Ủy ban Thường vụ Quốc hội Trung Quốc đặt ra khuôn khổ bầu trưởng đặc khu năm 2017: chỉ có hai hoặc ba ứng viên, và mỗi người phải được hơn một nửa thành viên ủy ban đề cử ủng hộ. Phe dân chủ Hong Kong cho rằng cơ chế này cho phép Bắc Kinh sàng lọc ứng viên từ trước, nên không phải phổ thông đầu phiếu thực chất.
Trong tháng 9, Liên đoàn Sinh viên Hong Kong và Scholarism phát động bãi khóa. Tối 26/9, Hoàng Chi Phong cùng một số sinh viên đi vào khu sân phía đông trụ sở chính quyền, còn được gọi là “Quảng trường Công dân”; đông đảo người dân sau đó đến ủng hộ.
Rạng sáng 28/9, ba nhà hoạt động Đới Diệu Đình, Trần Kiện Dân và Chu Diệu Minh tuyên bố khởi động phong trào “Chiếm lĩnh Trung Hoàn bằng tình yêu và hòa bình”.
Cùng ngày, cảnh sát Hong Kong giải tán người biểu tình ở khu Kim Chung, bắn tổng cộng 87 quả đạn hơi cay và dùng bình xịt hơi cay. Người biểu tình dùng ô để che chắn, khiến chiếc ô trở thành biểu tượng và phong trào được gọi là Dù Vàng.
Sau khi cảnh sát dùng hơi cay, nhiều người dân hơn xuống đường. Các điểm biểu tình mở rộng tới Kim Chung, Vượng Giác và Đồng La Loan.
Phong trào kéo dài 79 ngày
Ngày 2/10/2014, hàng nghìn người biểu tình tập trung bên ngoài văn phòng trưởng đặc khu, yêu cầu ông Lương Chấn Anh từ chức và rút lại giới hạn đề cử ứng viên. Cảnh sát điều thêm lực lượng cùng thiết bị chống bạo động tới khu vực. Tối đó, ông Lương tuyên bố sẽ không từ chức.
Cùng ngày, báo Nhân Dân Nhật Báo nói chính quyền trung ương “hoàn toàn tin tưởng” ông Lương và ủng hộ chính quyền Hong Kong cùng cảnh sát xử lý hoạt động “Chiếm Trung Hoàn”. Bài báo gọi các cuộc biểu tình là hành vi “gây rối trật tự xã hội”. Trước đó, ngày 29/9, Tân Hoa xã đăng bài kêu gọi truy cứu những người mà họ gọi là “chủ mưu phía sau” phong trào.
Người biểu tình chiếm giữ một số tuyến đường chính, dựng lều, điểm cung cấp vật tư và khu tự học. Cuộc chiếm lĩnh kéo dài 79 ngày; Bắc Kinh không rút lại giới hạn đề cử ứng viên trưởng đặc khu.
Trong tháng 12/2014, cảnh sát lần lượt giải tỏa các khu chiếm lĩnh ở Kim Chung, Đồng La Loan và những nơi khác; nhiều người biểu tình bị đưa đi. Điểm chiếm lĩnh cuối cùng được giải tỏa ngày 15/12. Yêu cầu về phổ thông đầu phiếu thực chất của người biểu tình đã không được đáp ứng.
Theo Đại Kỷ Nguyên tiếng Trung, bài của phóng viên Từ Diệc Dương, dẫn Kyodo và Hãng thông tấn Trung ương Đài Loan.