Số doanh nghiệp Nhật Bản hiện diện tại Trung Quốc đã giảm xuống mức thấp nhất trong chuỗi khảo sát, trong bối cảnh kinh tế Trung Quốc chậm lại, rủi ro thuế quan tăng, chi phí lao động và sản xuất cao hơn, cùng cạnh tranh gay gắt từ doanh nghiệp bản địa làm thu hẹp lợi nhuận. Bài nguồn nhận định các tranh chấp ngoại giao tiếp diễn có thể gia tăng áp lực rút lui.
The Epoch Times dẫn CNBC và dữ liệu của tổ chức điều tra tín dụng doanh nghiệp Nhật Bản Teikoku Databank cho biết đến tháng 6/2026 có 10.118 doanh nghiệp Nhật tại Trung Quốc, giảm khoảng 22% so với đợt khảo sát tháng 6/2024 và khoảng 30% so với đỉnh năm 2012. Đây là mức thấp nhất kể từ khi Teikoku bắt đầu theo dõi năm 2010.
Doanh nghiệp Nhật thu hẹp hiện diện tại Trung Quốc
Ông Jeremy Chan, nhà phân tích tại công ty tư vấn rủi ro chính trị Eurasia Group, cho biết một số doanh nghiệp Nhật vốn đã định thu hẹp hoạt động ở Trung Quốc; quan hệ hai nước xấu đi nhanh chóng khiến các kế hoạch rút lui thêm cấp bách.
Báo cáo Teikoku công bố tuần trước nói tranh chấp ngoại giao có thể gia tăng áp lực rút lui. Rủi ro thuế quan, chi phí lao động và sản xuất liên tục tăng, cùng cạnh tranh ngày càng mạnh từ doanh nghiệp Trung Quốc, làm thu hẹp lợi nhuận và buộc một số công ty giảm hoạt động hoặc đóng cửa. Một số doanh nghiệp chưa hoàn toàn tách khỏi thị trường Trung Quốc cũng đang giảm mức phụ thuộc.
Bài nguồn cho biết quan hệ Trung–Nhật tiếp tục căng thẳng sau phát biểu của Thủ tướng Nhật Sanae Takaichi tại Quốc hội tháng 11 năm trước về khả năng Nhật Bản can thiệp quân sự nếu Bắc Kinh xâm nhập Đài Loan. Sau đó, Bắc Kinh hạn chế xuất khẩu khoáng sản quan trọng cho doanh nghiệp Nhật và khuyến cáo công dân Trung Quốc không đến Nhật.
Ông Martin Schulz, kinh tế gia chính sách trưởng tại Fujitsu Research Institute, cho rằng thuế quan Mỹ, sự phản đối ngày càng tăng đối với sản phẩm Trung Quốc và sự mở rộng của thị trường Ấn Độ cũng thúc đẩy doanh nghiệp Nhật đa dạng hóa hoạt động, đầu tư khỏi Trung Quốc.
Bài nguồn mô tả 4.137 doanh nghiệp Nhật rời Trung Quốc trong hai năm. Đối chiếu báo cáo gốc Teikoku, con số này thuộc nhóm rút lui hoặc không xác định được địa chỉ, không chỉ gồm các doanh nghiệp được xác nhận đã hoàn toàn rút lui. Cùng giai đoạn, 1.221 doanh nghiệp mới hiện diện qua công ty con, nhà máy hoặc văn phòng đại diện, mức thấp nhất của chuỗi khảo sát.
Lo ngại an toàn và sự dịch chuyển sang thị trường Mỹ
Ông Jesper Koll, chuyên gia của Monex Group, nói doanh nghiệp Nhật ngày càng phụ thuộc vào thị trường Mỹ và giảm mức phụ thuộc vào Trung Quốc.
Ông ước tính từ đầu năm, tỷ trọng lợi nhuận từ Trung Quốc của doanh nghiệp thuộc chỉ số TOPIX xuống dưới 15%, thấp hơn nhiều so với 23% năm 2020. Cùng kỳ, tỷ trọng lợi nhuận từ Mỹ lên 35%, so với 25% năm 2020.
Theo ông Koll, một phía là Mỹ tích cực thu hút công ty Nhật tham gia tái công nghiệp hóa, phía kia là Bắc Kinh đẩy mạnh mô hình phát triển dựa trên sản xuất hoàn toàn tại Trung Quốc.
Các nhà phân tích cho biết việc công dân Nhật bị giam tại Trung Quốc trong năm nay làm tăng lo ngại khi doanh nghiệp cử nhân viên sang nước này. Theo các bản tin được bài nguồn dẫn, nhiều công dân Nhật, gồm lãnh đạo doanh nghiệp lớn, bị nhà chức trách Trung Quốc giam trong tháng 8 vì bị nghi vi phạm quy định kiểm soát xuất khẩu hàng hóa lưỡng dụng.
Ông Chan nói doanh nghiệp và nhân viên Nhật ngày càng cảm thấy không được chào đón và thiếu an toàn ở Trung Quốc.
Một báo cáo của Tổ chức xúc tiến thương mại Nhật Bản JETRO công bố tháng 4 cho thấy các công ty Nhật ngày càng ít muốn mở rộng hoạt động ở Trung Quốc.
Ngày sau khi báo cáo Teikoku được công bố, Phó thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong bày tỏ hoan nghênh doanh nghiệp Nhật phát triển tại Trung Quốc, mời họ đầu tư và thúc đẩy hợp tác kinh tế, thương mại hai nước.
Giáo sư Kei Koga tại Đại học Công nghệ Nanyang, Singapore, cho rằng nhà sản xuất ô tô, nhà cung cấp linh kiện và doanh nghiệp sản xuất định hướng xuất khẩu có khả năng thu hẹp hoạt động cao nhất. Những công ty đã bản địa hóa và có thể cạnh tranh với doanh nghiệp Trung Quốc, nhất là nhà sản xuất thiết bị y tế, dụng cụ chính xác, có khả năng tiếp tục ở lại hơn.
Những doanh nghiệp đã rút lui hoặc thu hẹp hoạt động
Những doanh nghiệp Nhật lớn rời hoạt động sản xuất ô tô tại Trung Quốc những năm gần đây gồm Mitsubishi Motors và Suzuki.
Mitsubishi Motors năm 2023 chấm dứt sản xuất ô tô tại chỗ, chuyển cổ phần GAC Mitsubishi cho GAC Group. Năm 2025, hãng tiếp tục chấm dứt liên doanh động cơ Shenyang Aerospace Mitsubishi, kết thúc mảng động cơ. Hiện công ty cơ bản đã hoàn tất rút khỏi thị trường sản xuất ô tô Trung Quốc.
Suzuki rời hoạt động sản xuất ô tô Trung Quốc từ năm 2018, kết thúc liên doanh với Changan Automobile và Changhe Automobile, sau đó chuyển trọng tâm tăng trưởng quốc tế sang Ấn Độ và các thị trường khác.
Những doanh nghiệp lớn rút một phần hoạt động Trung Quốc gần đây có Nippon Steel và Mitsubishi Corporation.
Năm 2024, Nippon Steel rút khỏi liên doanh thép tấm ô tô với Baosteel sau 20 năm hợp tác, bán toàn bộ 50% cổ phần nắm giữ cho Baosteel. Động thái này làm công suất thép của hãng tại Trung Quốc giảm khoảng 70%.
Năm 2025, Mitsubishi Corporation dừng mua bán kim loại tinh luyện và tài nguyên khoáng sản trên thị trường giao ngay Trung Quốc, đóng mảng hoạt động liên quan.
Honda, Nissan và Panasonic Energy cũng nằm trong nhóm doanh nghiệp những năm gần đây rút một phần hoặc thu hẹp đáng kể hoạt động tại Trung Quốc, giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng nước này.
Chú giải đối chiếu dữ liệu
Teikoku Databank xếp 4.137 doanh nghiệp vào nhóm “撤退・所在不明” — rút lui hoặc không xác định được địa chỉ. Không thể dùng số liệu này để kết luận cả 4.137 doanh nghiệp đã rút hoàn toàn khỏi Trung Quốc. Báo cáo xác định mức giảm ròng trong hai năm là 2.916 doanh nghiệp, tương đương 22,4%, và có 1.221 doanh nghiệp mới hiện diện. Phần chú giải này do biên tập bổ sung, không thuộc bản tin gốc.
Nguồn: The Epoch Times tiếng Trung; đối chiếu báo cáo Teikoku Databank ngày 28/9/2026.