Bài viết đặt nhận định đó trong bối cảnh thị trường bất động sản trầm lắng, tài chính địa phương thắt chặt, chứng khoán giảm và nhiều người đặt câu hỏi về số liệu kinh tế. Các chuyên gia được phỏng vấn cho rằng quan chức ở thế khó: không dám hành động nhưng cũng không thể không làm gì; doanh nghiệp ưu tiên bảo toàn tài sản. Theo họ, chỉ dựa vào biện pháp hành chính sẽ khó tháo gỡ các vấn đề sâu hơn.
Áp lực từ đất đai, nhà ở và thị trường vốn
Số liệu Bộ Tài chính Trung Quốc công bố ngày 23/10 cho thấy thu từ chuyển nhượng quyền sử dụng đất thuộc sở hữu nhà nước trong ba quý đầu năm là 1.610 tỷ nhân dân tệ, giảm 27,9% so với cùng kỳ. Tính từ số liệu lũy kế đã công bố, thu ngân sách theo nghĩa rộng trong tháng 9 giảm 3,49% so với cùng kỳ, lần giảm đầu tiên theo tháng trong năm nay.
Tiền bán quyền sử dụng đất từng là nguồn thu quan trọng của chính quyền địa phương. Thị trường nhà ở trì trệ kéo nhu cầu đất xuống, trong khi thu từ thuế chuyển nhượng bất động sản và thuế giá trị gia tăng đất lần lượt giảm 14,2% và 13,6%. Do phần lớn tài sản của nhiều hộ gia đình Trung Quốc gắn với nhà ở, khó khăn của thị trường này cũng ảnh hưởng tài sản và niềm tin tiêu dùng. Chính quyền đã đưa ra chính sách nhà ở mới, song khả năng khôi phục niềm tin vẫn cần theo dõi.
Ngày 24/10, giáo sư Trịnh Chính Bỉnh thuộc khoa Tài chính và Ngân hàng, Đại học Khoa học và Công nghệ Vân Lâm ở Đài Loan, nói với Đại Kỷ Nguyên rằng lỗ hổng tài chính địa phương bắt nguồn từ mô hình tăng trưởng lâu nay dựa vào bất động sản. Giá nhà và thị trường đất suy yếu làm nguồn thu sụt giảm, trong khi các khoản nợ không biến mất chỉ vì một số quan chức bị điều tra hoặc thay thế.
Theo ông Trịnh, ngân sách địa phương đã co hẹp rõ rệt; một số nơi khó trả lương công chức hoặc cắt kinh phí đại học. Ông cho rằng gánh nợ do bất động sản để lại khó được bù đắp trong thời gian ngắn.
Áp lực còn thể hiện trên thị trường chứng khoán. Chỉ số CSI 300 giảm 1,8% lúc đóng cửa ngày 22/10 và mất hơn 20% so với đỉnh tháng 6. Bloomberg đánh giá chỉ số đã bước vào vùng thị trường giá xuống theo cách tính kỹ thuật. Các chỉ số cổ phiếu lớn trong và ngoài Trung Quốc hoạt động kém hơn phần lớn thị trường toàn cầu trong năm nay, khi nhà đầu tư lo ngại về tiêu dùng, lợi nhuận doanh nghiệp và định giá các công ty trí tuệ nhân tạo.
Nikkei đưa tin ngày 23/10 rằng sau đợt chứng khoán giảm mạnh, các quỹ vốn nhà nước được gọi là “đội tuyển quốc gia” dường như lại tham gia nâng đỡ thị trường. Những người phân tích được bài nguồn dẫn lời cho rằng dòng tiền này có thể giảm áp lực bán trong ngắn hạn nhưng không giải quyết được lợi nhuận yếu, cầu nội địa thấp hoặc kích thích tài khóa không đủ.
Nhà kinh tế học tại Mỹ Lý Hằng Thanh nói với Đại Kỷ Nguyên rằng việc vốn nhà nước hỗ trợ giá cổ phiếu có thể ổn định thị trường tạm thời, song không thay đổi căn nguyên thiếu niềm tin. Theo ông, khi doanh nghiệp nhà nước và quỹ an sinh dùng nguồn lực công để hỗ trợ thị trường, rủi ro cuối cùng có thể truyền qua hệ thống tài chính công sang người nộp thuế.
Ông Lý nhận định việc nâng đỡ thị trường còn nhằm giữ hình ảnh thuận lợi trước kỳ họp chính trị, đồng thời gắn với đường lối “hai xác lập” và “hai bảo vệ”. “Hai xác lập” là xác lập vị trí hạt nhân của ông Tập Cận Bình trong đảng và vị trí chỉ đạo của tư tưởng ông; “hai bảo vệ” là bảo vệ vị trí đó cùng quyền lãnh đạo tập trung của trung ương. Đây là cách lý giải và đánh giá chính trị của ông Lý.
Tranh luận về sức khỏe nền kinh tế
Ngày 19/10, Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc công bố GDP quý III tăng 4,5% so với cùng kỳ và tăng trưởng ba quý đầu năm đạt 4,6%, nằm trong vùng mục tiêu cả năm 4,5–5%. Tuy nhiên, khoảng cách giữa con số tổng thể với các chỉ dấu đầu tư và tiêu dùng khiến một số nhà quan sát chất vấn bức tranh kinh tế thực tế.
Trong bài bình luận cùng ngày, Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI) đặt câu hỏi về độ tin cậy của GDP chính thức. AEI lưu ý tốc độ tăng của cung tiền M1 giảm từ 5,1% trong quý I xuống 3,2%, khác với mức tăng GDP 4,6% được công bố.
Bài phân tích cũng nêu việc tổng vốn đầu tư tài sản cố định của năm 2017 trong niên giám thống kê Trung Quốc đã được điều chỉnh từ 64.100 tỷ nhân dân tệ ở bản năm 2018 xuống 39.100 tỷ trong bản năm 2025. Trong ba quý đầu năm nay, đầu tư tài sản cố định giảm 7,2%, đầu tư phát triển bất động sản giảm 20,6% và diện tích khởi công mới giảm gần 25%; doanh số bán lẻ hàng tiêu dùng xã hội tháng 9 chỉ tăng 1,1%.
Giáo sư Trịnh nhận xét nền kinh tế Trung Quốc phân hóa: xuất khẩu và một số ngành công nghệ cao tương đối nổi bật, nhưng tiêu dùng, dịch vụ, ngành truyền thống, đầu tư công và đầu tư tư nhân đều yếu.
Ưu tiên chính trị và những dự báo nhân sự
Hội nghị Trung ương 5 khóa 20 được lên lịch từ ngày 26 đến 29/10 tại Bắc Kinh. Theo bài nguồn, chủ đề được nói đến là thúc đẩy “quản trị đảng nghiêm minh toàn diện”. So với những kỳ hội nghị trung ương thứ năm thường tập trung vào quy hoạch kinh tế, tác giả cho rằng kỳ họp này có thể chú trọng kỷ luật và tổ chức nội bộ. Đây là nhận định trước khi hội nghị kết thúc.
Tờ Hong Kong Economic Daily phân tích rằng cuộc họp Bộ Chính trị ngày 23/10, diễn ra ngay trước hội nghị trung ương, nhấn mạnh “hai bảo vệ” cùng yêu cầu về năng lực chính trị và trách nhiệm của cán bộ. Tờ báo cho rằng những thông điệp này có thể tiếp tục xuất hiện trong quyết nghị của hội nghị.
Sau hội nghị trung ương, Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc dự kiến xem xét dự thảo sửa đổi 15 luật, ba báo cáo chuyên đề của Quốc vụ viện về tài chính, tài sản nhà nước và tài nguyên thiên nhiên, cùng các quyết định nhân sự liên quan.
Biến động nhân sự cấp cao là một điểm được theo dõi. Theo thống kê chưa đầy đủ của Đại Kỷ Nguyên, gần 70 thành viên của Ban Chấp hành Trung ương được hình thành từ Đại hội 20 đã bị thanh trừng hoặc xử lý, tương đương khoảng 18% tổng số. Một phân tích do Hội đồng Các vấn đề Đại lục của Đài Loan đặt hàng ước tính khoảng 19 ủy viên trung ương đã bị cách chức hoặc mất tư cách đại biểu quốc hội Trung Quốc trong năm qua. Nếu tính cả những người rời chức bất thường hoặc vắng mặt lâu ngày, con số có thể được hội nghị xem xét lên tới gần 30 người; đây là ước tính, chưa phải kết quả chính thức.
Lĩnh vực quân đội chịu nhiều đợt điều tra, cách chức. Bài nguồn nêu cựu Phó chủ tịch Quân ủy Trung ương Hà Vệ Đông, cựu ủy viên Miêu Hoa và cựu Bộ trưởng Quốc phòng Lý Thượng Phúc; Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập bị điều tra từ tháng 1 năm nay. Theo nghiên cứu được bài dẫn, trong bảy thành viên Quân ủy Trung ương xuất thân từ Đại hội 20, chỉ còn ông Tập Cận Bình và Trương Thăng Dân đương nhiệm. Việc cựu thị trưởng Trùng Khánh Hoàng Kỳ Phàm bị công bố điều tra ngày 13/10 cũng làm tăng sự chú ý về nhân sự trước hội nghị.
Giáo sư Trịnh cho rằng trọng tâm kỳ họp nhiều khả năng là chuẩn bị nhân sự cho Đại hội 21, gồm ủy viên, ủy viên dự khuyết và có thể cả lãnh đạo cao nhất. Một số người bên ngoài suy đoán ông Tập có thể điều chỉnh cách nắm quyền trước hoặc trong nhiệm kỳ thứ tư, thậm chí lui về hậu trường. Bài nguồn nói rõ các suy đoán này chưa có bằng chứng chắc chắn.
Theo ông Trịnh, việc nhấn mạnh kỷ luật, lòng trung thành và tính đúng đắn về chính trị cho thấy nhà chức trách ưu tiên ngăn rủi ro chính trị, nợ địa phương và tài chính vượt kiểm soát, thay vì đặt việc xử lý tăng trưởng yếu lên trước. Đây là cách giải thích của ông, không phải tuyên bố chính thức của nhà chức trách.
Hệ quả có thể có đối với doanh nghiệp
Ông Lý Hằng Thanh cho rằng khi ông Tập yêu cầu chống tâm lý “nằm yên”, quan chức phải đối diện tình thế làm cũng khó mà không làm cũng khó. Theo ông, hành động tích cực có thể bị xem là làm sai, trong khi không hành động có thể dẫn tới truy trách nhiệm; kết quả là quyết sách thiếu nhất quán.
Ông Lý nhận định sức ép chính trị và tâm lý chờ đợi trong bộ máy còn lan tới doanh nghiệp, ảnh hưởng đầu tư tư nhân và tiêu dùng. Doanh nhân có thể ưu tiên giữ tài sản thay vì mở rộng sản xuất vì không chắc chính sách sẽ thay đổi ra sao. Ông dự đoán nếu niềm tin tiếp tục suy giảm, doanh nghiệp phá sản, thất nghiệp tăng và thu nhập dân cư giảm có thể nối tiếp nhau. Đây là dự báo của ông, chưa phải kết quả đã xảy ra.
Ông đặt câu hỏi làm sao thuyết phục người dân rút tiền tiết kiệm để chi tiêu khi họ thiếu kỳ vọng về tương lai. Theo ông, trợ cấp ngắn hạn hoặc mệnh lệnh hành chính khó duy trì tiêu dùng nếu triển vọng việc làm và thu nhập không cải thiện.
Giáo sư Trịnh cũng cho rằng khi mục tiêu chính trị lấn át cơ chế thị trường, doanh nghiệp dễ bị can thiệp hành chính. Một số ngành dù tăng sản lượng và xuất khẩu vẫn có thể không tạo thêm lợi nhuận hoặc việc làm, thậm chí mở rộng sản xuất trong lúc thua lỗ. Theo ông, mất cân đối cơ cấu ảnh hưởng cả tăng trưởng trước mắt lẫn ý định đầu tư lâu dài; nếu chính sách tiếp tục ưu tiên cạnh tranh công nghệ cao và kiểm soát chính trị, khó khăn của ngành truyền thống và dịch vụ có thể kéo dài.
Bài phân tích gốc của Lý Tịnh và Cố Hiểu Hoa được đăng ngày 25/10, trước khi hội nghị kết thúc. Các dữ liệu, nhận định và dự báo ở trên được quy cho tác giả hoặc nhân vật được phỏng vấn; diễn biến sau đó cần được xem xét riêng. Xem thêm bài DKN về ngày khai mạc hội nghị.
Nguồn: Lý Tịnh và Cố Hiểu Hoa, Đại Kỷ Nguyên tiếng Trung, đăng ngày 25/10/2026. Bài thuộc chuyên mục Phân tích – Bình luận và thể hiện quan điểm của tác giả cùng các nhân vật được dẫn lời.