Theo bài bình luận của Vương Hách đăng trên Đại Kỷ Nguyên Hồng Kông ngày 14/11, tham vọng quốc tế hóa nhân dân tệ của Bắc Kinh đang đối diện một dấu hiệu bất lợi từ Nga, đối tác thương mại quan trọng của Trung Quốc. Tác giả dẫn báo cáo ngày 10/11 của Bloomberg, dựa trên số liệu mới nhất của Ngân hàng Trung ương Nga: trong năm 2026, nhân dân tệ chỉ còn chiếm 22% khoản thu thanh toán xuất khẩu của Nga, bằng khoảng một nửa mức đỉnh giữa năm 2024. Với hàng xuất khẩu sang các nước châu Á, 69% khoản thu hiện được thanh toán bằng đồng rúp.
Bloomberg liên hệ sự thay đổi với việc Mỹ mở rộng các biện pháp trừng phạt thứ cấp đối với tổ chức tài chính giao dịch với Nga từ tháng 6/2024. Theo Vương Hách, các ngân hàng Trung Quốc thận trọng hơn vì nguy cơ bị trừng phạt; một số doanh nghiệp Nga gặp tình trạng tiền bị giữ, trả lại hoặc chậm nhiều tháng. Tác giả nêu việc Ngân hàng Trung ương Nga khuyến nghị các ngân hàng hạn chế tín dụng bằng nhân dân tệ, trong khi một số giao dịch phải qua đơn vị trung gian hoặc nước thứ ba, khiến chi phí thanh toán có thể lên tới 15–20% giá trị giao dịch. Đây là các nhận định và số liệu do tác giả nêu, không phải mọi khoản thanh toán Nga–Trung đều chịu mức chi phí này.
Quan hệ thương mại lớn nhưng thanh toán thay đổi
Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Nga từ năm 2010. Theo số liệu Nga mà tác giả trích dẫn, Trung Quốc chiếm 17,9% tổng ngoại thương của Nga năm 2021; sau khi chiến tranh Nga–Ukraine bùng nổ năm 2022, tỷ lệ này tăng từ dưới một phần năm lên khoảng một phần ba. Ở chiều ngược lại, thương mại với Nga chỉ chiếm khoảng 3–4% tổng ngoại thương Trung Quốc. Sự chênh lệch đó khiến hai nước có mức độ phụ thuộc khác nhau.
Trong những năm chịu trừng phạt phương Tây, Nga đẩy mạnh thanh toán bằng đồng nội tệ với Trung Quốc. Theo các cơ quan hai nước được tác giả dẫn lại, nhân dân tệ và rúp hiện chiếm hơn 99% thanh toán thương mại song phương trực tiếp. Hai ngân hàng trung ương duy trì các thỏa thuận hoán đổi tiền tệ; nhân dân tệ cùng vàng là hai loại tài sản quan trọng trong Quỹ Tài sản Quốc gia Nga. Nga cũng tìm cách kết nối gián tiếp hệ thống truyền thông tài chính của mình với hệ thống thanh toán xuyên biên giới Trung Quốc, mở rộng hợp tác thẻ và phát hành trái phiếu bằng nhân dân tệ.
Vương Hách lập luận rằng tỷ lệ dùng nội tệ cao trong giao dịch song phương không đồng nghĩa nhân dân tệ sẽ trở thành đồng tiền quốc tế rộng rãi. Việc Nga tăng thu rúp và giảm thu nhân dân tệ cho thấy, theo tác giả, Moscow vừa cần quan hệ với Trung Quốc vừa muốn tránh phụ thuộc quá sâu vào hệ thống tài chính của Bắc Kinh. Ông cũng cho rằng sức răn đe của trừng phạt thứ cấp từ Mỹ khiến các ngân hàng Trung Quốc khó cung cấp một kênh thanh toán không gián đoạn cho Nga.
Dự án tiền kỹ thuật số mBridge
Bài bình luận nhắc đến một trở ngại khác: Ngân hàng Trung ương Saudi Arabia (SAMA) đã kết thúc việc tham gia dự án mBridge sau khi hoàn thành giai đoạn thử nghiệm theo kế hoạch vào ngày 13/5/2025. Dự án này nghiên cứu thanh toán xuyên biên giới bằng tiền kỹ thuật số của các ngân hàng trung ương, với sự tham gia của cơ quan tiền tệ Trung Quốc, Hồng Kông, Thái Lan và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất. Saudi Arabia tham gia sau; Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) đã rút khỏi dự án từ tháng 10/2024.
SAMA nói việc kết thúc tham gia phù hợp với phạm vi thử nghiệm ban đầu và trong giai đoạn đó không có giao dịch chuyển tiền thực tế. Vương Hách diễn giải rằng Saudi Arabia có thể không muốn gắn quá chặt với một nền tảng bị nhìn nhận là cạnh tranh với hệ thống đồng USD, nhất là khi đồng riyal neo vào USD và thương mại dầu mỏ, tài sản ở nước ngoài của nước này gắn với hệ thống đó. Đây là suy luận của tác giả, không phải lý do chính thức do SAMA công bố.
Theo bài viết, khoảng 96% giá trị giao dịch tích lũy trên mBridge được thanh toán bằng nhân dân tệ kỹ thuật số; nền tảng đã xử lý hơn 4.000 giao dịch với tổng giá trị vượt 55 tỷ USD. Tác giả nhận định việc BIS và Saudi Arabia rời dự án làm giảm triển vọng mBridge trở thành hạ tầng thanh toán đa phương toàn cầu, dù dự án vẫn vận hành thương mại mà không có tổ chức phương Tây tham gia.
Giới hạn của vai trò tiền dự trữ
Vương Hách cho rằng bên ngoài quan hệ Nga–Trung, các nước BRICS cũng không có cùng mục tiêu về một đồng tiền chung. Ông nêu Ấn Độ cảnh giác với Trung Quốc và phản đối ý tưởng đồng tiền thống nhất; các nước như Brazil, UAE và Saudi Arabia có thể muốn thêm lựa chọn thanh toán mà vẫn giữ quan hệ kinh tế, tài chính với phương Tây. Tác giả nhận xét các cuộc thảo luận gần đây nghiêng về kết nối hệ thống thanh toán bằng tiền nội tệ hơn là thiết lập đồng tiền BRICS. Ông cũng nhắc các tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump về khả năng áp thuế đối với nỗ lực thách thức vai trò USD.
Trong nước, tác giả xác định hai rào cản dài hạn đối với nhân dân tệ là kiểm soát dòng vốn và độ sâu của thị trường tài chính. Nhà đầu tư nước ngoài vẫn chịu giới hạn khi muốn chuyển đổi và đưa vốn ra khỏi Trung Quốc. Một đồng tiền dự trữ quốc tế cũng cần thị trường trái phiếu và các tài sản đủ lớn, đủ thanh khoản để ngân hàng trung ương hay quỹ đầu tư có thể mua bán quy mô lớn mà không gây biến động mạnh.
Theo dữ liệu COFER của Quỹ Tiền tệ Quốc tế, nhân dân tệ chiếm khoảng 2% dự trữ ngoại hối chính thức toàn cầu trong năm 2026, thấp hơn nhiều so với USD và euro. Nhân dân tệ đã được dùng trong một số giao dịch năng lượng song phương, nhưng USD vẫn có vai trò chủ đạo trong định giá nhiều hàng hóa cơ bản. Từ các số liệu đó, Vương Hách kết luận con đường quốc tế hóa nhân dân tệ còn dài; mức độ sử dụng trong thương mại không tự động chuyển thành vị thế tiền dự trữ.
Bài viết trình bày quan điểm của nhà bình luận Vương Hách; những suy luận về động cơ chính sách là nhận định của tác giả. Nguồn: Đại Kỷ Nguyên Hồng Kông, 14/11/2026; đối chiếu số liệu dự trữ với IMF COFER quý II/2026.