Bình luận của Derek Scissors tại Viện Doanh nghiệp Hoa Kỳ (AEI), theo bài tường thuật của phóng viên Vương Lan trên Epoch Times ngày 20/10/2026. Những nhận định trong bài thuộc tác giả bài bình luận.
Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc ngày 19/10 công bố GDP quý III/2026 tăng 4,5% so với cùng kỳ và tăng trưởng chín tháng đầu năm đạt 4,6%. Theo Epoch Times, bài bình luận của Derek Scissors đặt câu hỏi về khoảng cách giữa số liệu này và các chỉ báo kinh tế khác.
Bài bình luận do Derek Scissors đứng tên, công bố ngày 19/10, có tiêu đề nói về những điểm bất thường trong số liệu GDP mới nhất của Trung Quốc. Bản dịch dưới đây giữ các lập luận và giới hạn phương pháp mà bài nguồn nêu; những đánh giá này được quy cho tác giả bài bình luận.
Tăng trưởng tiền tệ và thay đổi số liệu đầu tư
Theo bài bình luận, cung tiền theo nghĩa hẹp M1 thường được dùng để kiểm tra chéo GDP. Đây là một chỉ báo tương đối đáng tin cậy về lượng tiền phục vụ giao dịch, trong khi các giao dịch có quan hệ đáng kể với những cấu phần GDP. Trong nhiều năm, mức tăng M1 ở Trung Quốc không phù hợp với số liệu GDP chính thức; nhà chức trách sau đó đã sửa định nghĩa M1.
Quý I năm nay, M1 tăng 5,1%, còn GDP tăng 5%, khiến thay đổi ấy có vẻ thành công. Nhưng hiện nay mức tăng M1 đã xuống 3,2%, trong khi GDP tăng 4,6%. Bài bình luận lưu ý điều này chưa đủ để đưa ra kết luận chắc chắn, song không phải tín hiệu đem lại sự yên tâm về kinh tế quý II và quý III.
Khi thử tách GDP thành các thành phần, kết quả theo tác giả còn đáng lo hơn. Ông đặt câu hỏi: vấn đề nằm ở chất lượng thống kê, tình trạng thực tế của kinh tế Trung Quốc, hay cả hai?
Theo số liệu chính thức mà bài dẫn lại, GDP danh nghĩa chín tháng đầu năm tăng thêm 5,6 nghìn tỷ nhân dân tệ so với cùng kỳ.
Một vấn đề tồn tại lâu nay, theo bài bình luận, là nhà chức trách công bố đầu tư tài sản cố định giảm 7,2%, nhưng nếu trực tiếp so số liệu năm nay với năm ngoái thì mức giảm lên tới 10%.
Tác giả cho rằng tổng đầu tư tài sản cố định công bố trước đây liên tục được điều chỉnh xuống. Niên giám thống kê bản năm 2018 ghi tổng đầu tư năm 2017 là 64,1 nghìn tỷ nhân dân tệ, trong khi bản năm 2025 sửa con số của năm 2017 thành 39,1 nghìn tỷ. Theo lập luận của ông, một phần lớn mức đầu tư bùng nổ từng công bố đã được xóa khỏi số liệu và việc điều chỉnh vẫn tiếp tục.
Dù vậy, đầu tư tài sản cố định chín tháng đầu năm nay thấp hơn cùng kỳ 3,7 nghìn tỷ nhân dân tệ. Bài bình luận lưu ý mức giảm này có thể bị phóng đại nếu số liệu năm trước đã được âm thầm điều chỉnh xuống; nhưng kết quả vẫn có thể là một số âm lớn, chẳng hạn gần 3 nghìn tỷ nhân dân tệ.
Tiêu dùng, chi tiêu công và xuất khẩu
Ngược lại, tổng bán lẻ hàng hóa trong cùng kỳ tăng 415 tỷ nhân dân tệ, ít nhất vẫn là tăng trưởng dương. Tuy nhiên, theo phép đối chiếu của tác giả, gộp hai cấu phần trong nước lớn nhất này lại sẽ cho thấy mức giảm quy mô kinh tế ít nhất 2,5 nghìn tỷ nhân dân tệ.
Một dữ kiện quan trọng còn thiếu là giá trị bán lẻ dịch vụ. Theo bài bình luận, nhà chức trách nhấn mạnh dịch vụ bán lẻ tăng mạnh nhưng không công bố tổng tiền cụ thể. Tác giả nhận định ngay cả mức tăng của khoản này cũng khó bù đủ khoảng trống để đưa các cấu phần trong nước lên mức GDP chính thức thể hiện.
Cấu phần trong nước quan trọng cuối cùng được ông xem xét là chi tiêu ròng của chính phủ. Thâm hụt ngân sách chín tháng đầu năm khoảng 2,8 nghìn tỷ nhân dân tệ. Bài bình luận giải thích chi tiêu chính phủ đóng góp dương trong cách tính GDP; khoản thâm hụt này có thể thấp hơn cùng kỳ năm trước, điều tốt xét về kỷ luật tài khóa nhưng không thuận lợi cho tăng trưởng GDP.
Trong cùng kỳ, thặng dư thương mại hàng hóa của Trung Quốc đạt 6,46 nghìn tỷ nhân dân tệ. Khi đưa khoản này vào phép đối chiếu, theo tác giả, có lý do để cho rằng tổng giao dịch trong chín tháng thực sự đã tăng.
Ông cho rằng vẫn còn một câu hỏi và một thực tế đáng thất vọng: kinh tế Trung Quốc lại phải dựa vào thị trường bên ngoài để thúc đẩy tăng trưởng.
Theo phép suy luận từ số liệu chính thức của tác giả, kinh tế trong nước đang thu hẹp, dù tình hình có thể nhiều khả năng là chỉ tăng nhẹ. Quy mô thặng dư thương mại gần tương đương toàn bộ phần GDP tăng thêm, tương tự năm 2024 và 2025. Bài bình luận cho rằng xét theo ý nghĩa này, lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình vẫn cần khách hàng nước ngoài để duy trì hoạt động kinh tế.
Giới hạn của phép kiểm tra chéo
Câu hỏi còn lại là mức tăng 4,6% so với cùng kỳ có đáng tin hay không. Thặng dư hàng hóa đã bù vào khoảng trống trong nước, nhưng chín tháng đầu năm trước thặng dư cũng đạt 6,29 nghìn tỷ nhân dân tệ. Như vậy mức tăng thặng dư giữa hai năm thực ra khá nhỏ.
Tác giả cho rằng tăng bán lẻ còn hạn chế, chi tiêu ròng của chính phủ kém hơn, trong khi đầu tư tài sản cố định tiếp tục xấu đi.
Bài bình luận thừa nhận đây chỉ là phép kiểm tra chéo đơn giản hóa, không chặt chẽ về mặt kỹ thuật. Đồng thời, tác giả vẫn cho rằng tăng trưởng 4,6% được công bố khó thuyết phục, trừ trường hợp ngay cả số liệu công bố của năm trước cũng có vấn đề.
Nguồn: Epoch Times, phóng viên Vương Lan, ngày 20/10/2026, tường thuật bài bình luận của Derek Scissors tại AEI. Biên tập nguồn: Lý Mộc Ân.