Theo Epoch Times, trong hai ngày 6–7/10, các video về người mua nhà tự sửa và vào ở trong những tòa nhà chưa hoàn thành đã được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội Trung Quốc. Hình ảnh cho thấy tại một số khu nhà chưa bàn giao chính thức, chủ căn hộ quét dọn, sơn tường, lát sàn và chuyển đồ đạc vào, tìm cách sinh sống giữa công trình còn dang dở.
Không điện, nước và thang máy
Các video được bài báo dẫn lại cho thấy một số người chuyển vào căn hộ mới xây thô, không có điện, nước hoặc thang máy; cầu thang cũng thiếu lan can. Có người hằng ngày phải xách nước lên hơn chục tầng. Họ sơn trực tiếp lên tường thô, trải tấm lót trên nền xi măng để biến nơi đó thành chỗ ở; trẻ em phải làm xong bài tập trước khi trời tối.
Theo bài báo, họ muốn tiết kiệm khoản tiền thuê nhà trong lúc căn hộ đã mua bị đình trệ, nhưng tiền trả khoản vay mua nhà vẫn phải đóng.
Các video lan truyền trên Weibo khiến nhiều người bày tỏ cảm thông. Tài khoản “Ngưu Thế Lão Lãng” cho rằng việc từng chủ nhà tự sửa và vào ở không giải quyết được nguyên nhân của công trình bỏ dở. Theo tài khoản này, người mua cần cùng làm việc với cơ quan quản lý nhà ở và xây dựng, đơn vị quản lý thủ tục phá sản, thúc đẩy xử lý tài sản và tìm vốn xây tiếp, nhằm hoàn thành nghiệm thu và được bàn giao hợp pháp. Bài báo cũng dẫn các ý kiến trên mạng đặt câu hỏi về trách nhiệm giải quyết của chính quyền địa phương và việc người dân phải gánh hậu quả.
Những trường hợp tại nhiều thành phố
Trong những năm qua, Tây An, Côn Minh và Thành Đô đều từng có người mua chuyển vào dự án bỏ dở. Năm 2026, một số chủ nhà ở khu Y, giai đoạn hai dự án Hằng Đại Thành tại Khải Lý, Quý Châu cũng lần lượt vào ở và tự thu dọn, sửa căn hộ.
Đến tháng 6/2026, 11 tòa nhà tại khu Y đã ngừng xây dựng khoảng năm năm. Cả khu dự án có hơn 4.000 hộ; một phần nhà cao tầng đã bàn giao, nhưng 11 tòa nhà thấp hơn ở khu Y vẫn chưa hoàn thành.
Một số người trước đó phải trả cả tiền vay mua nhà lẫn tiền thuê chỗ ở. Sau đó, họ lần lượt chuyển vào các căn hộ chưa hoàn thành; trong năm nay có thêm người đến ở và tự sửa không gian sinh hoạt.
Theo lời các chủ nhà được Epoch Times dẫn, một số tòa nhà ở khu Y còn thiếu phần hoàn thiện tường ngoài, mạng lưới điện, nước, hệ thống phòng cháy và cảnh quan. Có người không có nước sinh hoạt bình thường, phải lấy ở gần đó; điện được giải quyết bằng thiết bị tích điện và những cách tạm thời khác. Một chủ nhà cho biết đã tự sửa căn hộ, nhưng dự án vẫn chưa được bàn giao chính thức.
Năm 2022, gần 300 hộ tại dự án Dịch Hợp Phường ở Tây An lần lượt chuyển vào các tòa nhà bỏ dở. Một số tòa đã cất nóc từ năm 2013 nhưng vẫn chưa có điện, nước bình thường. Người mua phải chờ nhiều năm, vừa thuê nhà vừa trả khoản vay. Khi thu nhập giảm trong thời kỳ dịch bệnh, có người không còn đủ khả năng thuê chỗ ở và phải chuyển vào căn hộ đã mua.
Gia đình Tào Anh Anh là một trường hợp được bài báo nêu. Bà mua nhà năm 2011, đến 11 năm sau mới chuyển vào. Căn “nhà mới” vẫn chỉ có tường xi măng xám và thiếu điện, nước bình thường. Buổi tối, gia đình chỉ có một đèn dùng năng lượng mặt trời.
Thu nhập mỗi tháng của bà và chồng, Lý Thiên Kỳ, có thời điểm chỉ khoảng 8.000 nhân dân tệ, trong khi tiền vay mua nhà và tiền thuê đã hơn 6.000 tệ. Để bỏ khoản tiền thuê, ông trả lại chỗ ở và chuyển vào căn hộ dang dở.
Căn hộ ở tầng 28, không có thang máy; mỗi lần về nhà ông mất khoảng 20 phút leo cầu thang. Đồ đạc không chuyển lên được thì ông cùng em trai khiêng. Ban đầu, họ mua nhà để chấm dứt cảnh thuê trọ; cuối cùng lại phải vào ở trong công trình bỏ dở vì không còn đủ tiền thuê.
Thành Đô cũng từng có người mua vào ở trong các tòa nhà chưa bàn giao. Năm 2023, một chủ nhà được gọi là “Thất Thất” quyết định chuyển vào căn hộ của mình vì áp lực phải trả khoản vay và thuê nhà trong thời gian dài.
Khi bà vào ở, cả tòa nhà vẫn giống công trường: thang máy không hoạt động, hành lang không có đèn, nền đầy bụi và vật liệu xây dựng. Bà chi khoảng 100.000 tệ sửa căn hộ 57 m² thành chỗ có thể sinh hoạt, nhưng vẫn không có nguồn điện bình thường.
Bà phải kéo dây từ tủ điện thi công tạm bên ngoài vào căn hộ. Công suất hạn chế khiến điều hòa và các thiết bị tiêu thụ nhiều điện không hoạt động bình thường; chủ đầu tư thậm chí từng tháo dây điện bà đấu vào. Buổi tối bà phải ngủ trong bóng tối.
Tòa nhà lẽ ra được chủ đầu tư bàn giao với quản lý vận hành và tiện ích đầy đủ, theo mô tả của bài báo, dần trở thành nơi người mua phải tự duy trì các điều kiện sinh sống.
Khi có thêm người chuyển vào, những vấn đề mới xuất hiện: nguồn điện tạm không chịu nổi nhiều thiết bị, vài hộ bật điều hòa cùng lúc có thể làm ngắt điện. Không có gas, họ phải dùng bếp từ, thanh đun điện để nấu ăn và có nước tắm. Dây điện tạm đan chéo trên nền cũng tạo nguy cơ mất an toàn.
Bài báo nhận định những người này không đơn thuần “nhận nhà sớm”, mà phải tự bổ sung điều kiện sống cho căn hộ đáng lẽ đã được bàn giao.
Năm 2020, hơn 30 hộ cũng từng chuyển vào dự án “Biệt Dạng Hạnh Phúc Thành” ở Côn Minh. Công trình đã dừng sáu năm. Có người vì mất việc hoặc hết hạn thuê chỗ ở mà chuyển vào những căn nhà chưa hoàn thiện, không có điện, nước; một số còn thiếu cả cửa ra vào và cửa sổ.
Một người mua họ Mão và vợ vốn sống trong tầng hầm, sau đó chuyển lên căn hộ đã mua ở tầng 18. Do không có thang máy, họ mất gần một tháng sửa cầu thang, dọn lối đi, lắp cửa rồi đưa từng món đồ lên.
Theo bài Epoch Times, Caixin khi ấy cũng ghi nhận hơn 30 người mua vào sống ở dự án Bích Kê Danh Thành, một công trình bỏ dở khác tại Côn Minh. Họ mua đèn năng lượng mặt trời, lấy nước ở nhà vệ sinh công cộng và tự lo điều kiện sinh hoạt. Bài báo mô tả đó là lựa chọn mà người mua bị đẩy vào khi chủ đầu tư không thể bàn giao nhà.
Tiếp tục trả khoản vay và tự bỏ tiền sửa nhà
Một khi quyết định tự sửa, người mua lại phải chi thêm tiền. Epoch Times mô tả vòng áp lực: trả tiền ban đầu và vay ngân hàng khi mua; tiếp tục trả khoản vay khi công trình bị đình trệ; không đợi được bàn giao nên tự sửa; sau khi sửa vẫn có thể thiếu điện, nước, gas, thang máy và đơn vị quản lý.
Theo nhận định cuối bài của tác giả, điều người mua mong đợi là một mái nhà có ánh sáng, nước, thang máy và đồ đạc. Thực tế, có người chỉ có thể mua một chiếc đèn trước, chuyển đồ vào, tự sơn sửa và tìm cách biến căn hộ chưa hoàn thành thành chỗ ở. Khoản vay vẫn phải trả, trong khi điều kiện của căn nhà lại do chính họ từng bước tạo ra.