Một báo cáo của Cục Dự trữ Liên bang Dallas cho rằng sự gián đoạn hoạt động lọc dầu trên toàn cầu đang đẩy giá nhiên liệu lên cao hơn mức có thể giải thích chỉ bằng giá dầu thô, và sức ép có thể kéo dài ngay cả khi vận tải qua eo biển Hormuz trở lại bình thường.
Theo The Epoch Times, trong báo cáo ngày 8/10, hai nhà phân tích Jesse Thompson và Garrett Golding của Fed Dallas cho biết hư hại tại các nhà máy lọc dầu, hạn chế vận tải và các biện pháp hạn chế xuất khẩu đã khiến tới 10% công suất lọc dầu toàn cầu ngừng hoạt động.
Những gián đoạn này làm chênh lệch giữa giá dầu thô và giá bán buôn xăng, dầu diesel, nhiên liệu hàng không mở rộng vượt xa mức thông thường. Chênh lệch đó, thường được gọi là biên lợi nhuận lọc dầu, đã vượt mức ghi nhận sau khi Nga xâm lược Ukraine năm 2022, thời điểm thị trường năng lượng biến động mạnh.
Hai nhà phân tích cho rằng diễn biến giá phản ánh những hạn chế nguồn cung nghiêm trọng, xuất phát từ nhiều phía, trên thị trường nhiên liệu đã qua chế biến toàn cầu, thay vì việc nhà bán lẻ hoặc nhà phân phối tăng mức cộng thêm vào giá. Theo họ, kinh tế thế giới đang đối mặt đồng thời với cú sốc giá dầu và cú sốc lọc dầu.
Nhận định này được đưa ra trong lúc giá xăng Mỹ ở mức cao kỷ lục đối với mùa thu. Theo Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), giá trung bình toàn quốc ngày 8/10 vào khoảng 4,36 USD/gallon, giảm khoảng 5 cent trong tuần nhưng tăng so với khoảng 3,12 USD một năm trước. AAA cho biết đây là năm đầu tiên giá trung bình toàn quốc vượt 4 USD/gallon trong tháng 10.
Giá dầu Brent, chuẩn tham chiếu toàn cầu, dao động quanh 103 USD/thùng trong giao dịch sáng sớm thứ Sáu, sau khi tăng khoảng 4% vào ngày trước đó. Nguy cơ bão Isaias ảnh hưởng hoạt động khai thác dầu ngoài khơi Mỹ làm gia tăng lo ngại về nguồn cung.
Chiến tranh và hạn chế xuất khẩu làm nguồn cung thu hẹp
Thị trường nhiên liệu đã căng thẳng trước khi chiến tranh Iran bắt đầu vào tháng 2, sau nhiều năm đầu tư không đồng đều vào công suất lọc dầu. Báo cáo cho biết Trung Quốc và Trung Đông bổ sung 4,4 triệu thùng/ngày công suất trong giai đoạn 2019–2025, trong khi châu Âu và Bắc Mỹ mất 2,1 triệu thùng/ngày khi các cơ sở cũ đóng cửa vì biên lợi nhuận thấp, chi phí tuân thủ quy định và thiết bị xuống cấp.
Chiến sự ở Trung Đông làm những sức ép đó nghiêm trọng hơn. Theo số liệu sơ bộ của Cơ quan Năng lượng Quốc tế được Fed Dallas dẫn lại, các cuộc tấn công của Iran và hoạt động tàu chở dầu bị gián đoạn khiến lượng dầu được xử lý tại các nhà máy vùng Vịnh giảm 2 triệu thùng/ngày so với tháng 2.
Trong khi đó, Ukraine tăng cường tấn công các nhà máy lọc dầu Nga, còn Moskva hạn chế xuất khẩu nhiên liệu để giảm thiếu hụt trong nước. Trung Quốc cũng giảm lượng dầu được xử lý tại nhà máy lọc dầu và tạm thời hạn chế xuất khẩu nhiên liệu đã qua chế biến.
Trong bài đăng ngày 9/10, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy cho biết máy bay không người lái của Ukraine đã tấn công các nhà máy lọc dầu tại Omsk và Ukhta. Ông mô tả đây là hành động đáp trả các cuộc tấn công của Nga vào Ukraine.
Nga đã gia hạn lệnh cấm các nhà sản xuất xuất khẩu dầu diesel và nhiên liệu hàng hải đến hết tháng 10, viện dẫn nhu cầu ổn định nguồn cung trong nước trong mùa thu hoạch.
Dự trữ mỏng khiến sức ép giá kéo dài
Hai nhà phân tích Fed Dallas cho biết việc giải phóng dầu thô từ kho dự trữ khẩn cấp giúp bù đắp gián đoạn, nhưng không thể thay thế hoàn toàn công suất lọc dầu bị hư hại hoặc giải quyết các điểm nghẽn vận tải.
Xuất khẩu dầu thô của Mỹ đã đạt mức cao kỷ lục, với sự hỗ trợ của việc giải phóng dầu từ Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược. Trong tháng 9, kho này còn 284 triệu thùng, mức thấp nhất kể từ năm 1982. Tuy nhiên, việc giải phóng dự trữ chỉ là biện pháp tạm thời và không thể duy trì nếu vận chuyển dầu thô từ Trung Đông chưa trở lại bình thường.
Theo các nhà phân tích, rút thêm dầu từ những kho này sẽ tạo sức ép tăng giá và khiến thị trường dầu toàn cầu mất cân đối hơn về cung cầu khi, hoặc nếu, việc đi qua eo biển Hormuz trở nên ổn định trở lại.
Giám đốc điều hành Saudi Aramco Amin Nasser gần đây cảnh báo rằng việc khôi phục dự trữ đã cạn có thể cần tới hai năm sau khi vận tải qua Hormuz được nối lại hoàn toàn và niềm tin trở lại. Phát biểu tại một hội nghị năng lượng ở London ngày 5/10, ông cho rằng các nguồn dự phòng hiện có đã giảm bớt tác động và giúp kéo dài thời gian ứng phó, nhưng đều có giới hạn. Theo ông, dự trữ khẩn cấp có thể giúp vượt qua một mùa đông, song không giải quyết được nguồn cung dài hạn.
Báo cáo Fed Dallas cho biết những nhà máy lọc dầu bị hư hại ở Trung Đông có thể cần nhiều tháng để phục hồi, còn gián đoạn tại Nga có thể tiếp tục. Điều này có thể khiến giá nhiên liệu vẫn cao bất thường so với dầu thô, ngay cả khi vận chuyển qua Hormuz bình thường trở lại.
Các nhà phân tích nhận định rằng khi nguồn dự phòng giảm dần, người tiêu dùng sẽ ngày càng phải góp phần cân bằng thị trường thông qua giảm tiêu thụ, trong điều kiện giá biến động mạnh hơn và có khả năng tăng cao hơn.
Để giảm sức ép giá đối với một số sản phẩm nhiên liệu tại Mỹ, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã cho phép sử dụng dầu diesel nhuộm đỏ, thường dành cho phương tiện hoạt động ngoài đường bộ, trên các tuyến đường Mỹ đến cuối năm. Nhà Trắng ước tính biện pháp này giúp tiết kiệm khoảng 100 USD mỗi lần xe tải đổ đầy nhiên liệu.
DKN.TV trước đó đã đưa tin về diễn biến giá dầu Brent và lo ngại nguồn cung, cũng như sắc lệnh mở rộng sử dụng dầu diesel miễn thuế. Báo cáo mới của Fed Dallas tập trung riêng vào tác động của công suất lọc dầu bị gián đoạn đối với giá nhiên liệu đã qua chế biến.
Theo The Epoch Times, tác giả Tom Ozimek.