Bài bình luận của D.G. Schulman. Các quan điểm dưới đây thuộc về tác giả.
Trong một buổi đi bộ gần đây, con gái tôi, người đã kết hôn, hỏi liệu chồng tôi và tôi có từng nghĩ đến ly hôn trong những giai đoạn khó khăn của cuộc hôn nhân hay không.
Tôi trả lời không chút do dự: “Không”.
Không phải vì chúng tôi chưa từng gặp khó khăn. Có chứ. Nhưng khi kết hôn cách đây 44 năm, chúng tôi đã đưa ra một quyết định: ly hôn không phải là một lựa chọn.
Quyết định ấy thay đổi những câu hỏi chúng tôi đặt ra khi mọi thứ trở nên khó khăn. Chúng tôi không hỏi có nên rời bỏ nhau hay không. Chúng tôi không xây dựng phương án rút lui. Chúng tôi hỏi mình sẽ giải quyết vấn đề như thế nào.
Từ nhỏ, tôi đã được nghe một định nghĩa về sự cam kết mà chưa bao giờ quên: cam kết là làm điều mình đã nói sẽ làm, rất lâu sau khi cảm xúc khiến mình nói ra điều ấy đã qua đi.
Gần đây, tôi tự hỏi liệu chúng ta có đang đánh mất cách hiểu ấy hay không — không chỉ trong hôn nhân, mà cả trong gia đình, tình bạn, và có lẽ trong cách chúng ta sống cùng nhau như một xã hội.
Có những cuộc hôn nhân nên kết thúc. Bạo hành, nghiện ngập, sự không chung thủy kéo dài, bỏ rơi và những hành vi phá hoại khác có thể khiến việc rời đi trở nên cần thiết. Điều ấy cũng đúng với các quan hệ gia đình. Không người con trưởng thành nào nên bị buộc phải chịu đựng bạo hành hoặc nguy hiểm chỉ vì người gây ra điều đó là cha hay mẹ mình.
Đôi khi, rời đi là một hành động để sống sót.
Nhưng khó khăn không đồng nghĩa với hủy hoại.
Sự phân biệt ấy rất quan trọng.
Ly hôn không cần chứng minh lỗi thường bị cho là nguyên nhân khiến tỷ lệ ly hôn tăng mạnh trong nửa sau thế kỷ XX. Nghiên cứu cho thấy câu chuyện phức tạp hơn. Việc ly hôn dễ dàng hơn có làm tỷ lệ ly hôn tăng trong một thời gian, nhưng cũng giúp những người mắc kẹt trong các cuộc hôn nhân nguy hiểm có lối thoát. Các nghiên cứu đã ghi nhận mối liên hệ giữa luật cho phép một bên đơn phương ly hôn với mức giảm tự sát ở phụ nữ và bạo lực gia đình.
Đó là một quyền tự do quan trọng.
Nhưng quyền tự do rời đi và sự sáng suốt để biết khi nào nên rời đi không phải là một.
Ly hôn vẫn để lại hệ quả, đặc biệt đối với trẻ em. Một nghiên cứu gần đây theo dõi hơn năm triệu trẻ em Mỹ ghi nhận việc cha mẹ ly hôn có liên hệ với những bất lợi đáng kể về sau. Nguyên nhân phức tạp, bao gồm thu nhập gia đình giảm, chuyển chỗ ở thường xuyên hơn và cha mẹ sống xa nhau hơn.
Điều tôi muốn nói không phải là những đôi vợ chồng không hạnh phúc cần bị ép ở lại với nhau. Mà là rời đi cũng có hệ quả.
Và tôi tự hỏi, khi việc rời đi dễ dàng hơn về mặt pháp lý và được chấp nhận hơn về mặt văn hóa, liệu chúng ta cũng bắt đầu đánh mất một điều có giá trị: kỳ vọng rằng những mối quan hệ đáng cứu vãn đôi khi cũng đáng để nỗ lực giữ gìn.
Tôi thấy câu hỏi ấy vang lên trong một hiện tượng khác: “cắt đứt liên lạc”.
Một ước tính gần đây được The Wall Street Journal dẫn lại cho rằng vào bất kỳ thời điểm nào, khoảng một phần mười người Mỹ đang xa cách cha mẹ hoặc con cái. Một số trường hợp diễn ra trong hoàn cảnh việc tách khỏi nhau rõ ràng là cần thiết. Nhưng nghiên cứu cũng xác định khác biệt về giá trị là một yếu tố dự báo đáng kể tình trạng xa cách giữa cha mẹ và con đã trưởng thành.
Điều ấy đặt ra một câu hỏi đáng để chúng ta tự vấn: chúng ta sẵn lòng chấp nhận đến mức nào sự khác biệt ở một người mình yêu thương?
Vài năm trước, tôi gặp một phụ nữ trẻ tại hội nghị dành cho người viết. Cô đề nghị tôi hướng dẫn cô. Tôi đồng ý, và chúng tôi bắt đầu gặp thường xuyên để trao đổi về việc viết lách và cuốn sách của cô.
Rồi một ngày, cô đăng trên Facebook rằng mình sẽ cắt đứt liên lạc với bất kỳ ai từng bỏ phiếu cho Donald Trump.
Điều khiến tôi chú ý không phải quan điểm chính trị của cô, mà là nguyên tắc ấy.
Một lá phiếu đã trở thành phép thử để tiếp tục một mối quan hệ giữa người với người.
Cô biết tôi. Chúng tôi đã trò chuyện, làm việc cùng nhau và chia sẻ mối quan tâm tới việc viết lách. Vậy mà một lựa chọn chính trị dường như có thể khiến tất cả những điều đó trở nên không còn giá trị.
Từ khi nào bất đồng lại trở thành lý do loại bỏ một người?
Một cuộc hôn nhân thành công đòi hỏi chúng ta chia sẻ cuộc đời với một người khác mình. Nghe thì hiển nhiên đến mức buồn cười, nhưng có lẽ đó là một trong những bài học quan trọng nhất mà hôn nhân đem lại.
Chồng tôi không nghĩ hoàn toàn giống tôi. Tôi không nghĩ hoàn toàn giống ông ấy. Trong 44 năm, chúng tôi đã bất đồng, làm nhau bực mình, thất vọng, hiểu lầm nhau và chắc chắn đã khiến nhau thay đổi.
Đó không phải bằng chứng cuộc hôn nhân thất bại.
Đó là bằng chứng hai con người khác nhau đã kết hôn.
Gia đình cũng đòi hỏi điều tương tự. Cha mẹ không hoàn hảo. Con cái cũng vậy. Chúng ta diễn đạt vụng về, hiểu lầm động cơ của nhau, mang những hệ giá trị khác nhau qua các thế hệ và mắc những sai lầm mà mình ước có thể rút lại.
Tình yêu không xóa bỏ những khác biệt ấy. Sự cam kết cho chúng ta lý do để cùng vượt qua chúng.
Và khả năng sống cùng khác biệt còn quan trọng bên ngoài ngôi nhà của chúng ta.
Một xã hội tự do khó có thể vận hành tốt nếu chúng ta chỉ có thể sống cùng những người bỏ phiếu giống mình, thờ phụng giống mình, suy nghĩ giống mình hoặc chia sẻ mọi niềm tin của mình về thế giới.
Chúng ta không cần từ bỏ niềm tin để duy trì quan hệ với một người có niềm tin khác. Có lẽ phép thử lớn hơn đối với niềm tin là giữ vững nó mà không đòi hỏi tất cả những người mình yêu thương cũng phải tin như vậy.
Biết khi nào một mối quan hệ đã trở nên phá hoại đến mức phải rời đi là một dạng sáng suốt.
Nhưng có một dạng sáng suốt khác mà chúng ta có thể đang đánh mất: biết khi nào nên ở lại.
Ở lại nghĩa là làm những việc khó hơn: lắng nghe khi mình chỉ muốn tự bảo vệ, xin lỗi khi lòng kiêu hãnh bảo đừng làm thế, tha thứ cho điều có thể tha thứ, thay đổi điều cần thay đổi và dành chỗ cho một con người không hoàn hảo khác.
Trong quá trình ấy, một điều quan trọng xảy ra.
Chúng ta trưởng thành.
Một cuộc hôn nhân vượt qua được một giai đoạn khó khăn không đơn giản vẫn là cuộc hôn nhân cũ ở phía bên kia. Chúng ta học được chỗ nào trong quan hệ dễ bị tổn thương và cần làm gì để bảo vệ nó. Sau khi cùng vượt qua một cơn bão, chúng ta có thể chuẩn bị tốt hơn cho cơn bão tiếp theo.
Gia đình cũng có thể trưởng thành theo cách đó.
Có lý do để hy vọng. Một nghiên cứu toàn quốc cho thấy nhiều sự xa cách giữa cha mẹ và con cái cuối cùng đã chấm dứt. Trong các khảo sát về sau, 81% những người từng xa cách mẹ và 69% những người từng xa cách cha không còn ở trong tình trạng ấy.
Đổ vỡ không nhất thiết phải trở thành vĩnh viễn.
Chồng tôi và tôi đã kết hôn 44 năm, nhưng chúng tôi không xây dựng cuộc hôn nhân 44 năm ngay trong ngày cưới.
Chúng tôi xây dựng nó qua từng năm, từng lần bất đồng, từng lần tha thứ, trong những giai đoạn tốt đẹp và cả những giai đoạn khó khăn.
Đó là lý do tôi trả lời con gái nhanh như vậy.
Không.
Chúng tôi không tìm một lối ra.
Chúng tôi tìm cách đi qua.
Và mỗi lần tìm được cách, chúng tôi lại hiểu thêm đôi chút về cách tìm ra lối đi tiếp theo.
Có lẽ cam kết là hiểu rằng một số điều quý giá nhất trong cuộc đời trở nên quý giá chính vì chúng ta đã ở lại đủ lâu và làm việc đủ chăm chỉ để xây dựng chúng.
Tác giả: D.G. Schulman. Dịch đầy đủ nội dung chính từ The Epoch Times, ngày 6/10/2026. Bài viết thể hiện quan điểm của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của The Epoch Times.