Theo bài tổng hợp của phóng viên Dương Húc trên Epoch Times ngày 15/10, nợ của Trung Quốc tăng nhanh kéo theo chi phí lãi vay ngày càng lớn. Năm 2025, nợ khu vực phi tài chính bằng ba lần GDP. Chi trả lãi nợ của chính quyền trung ương năm nay dự kiến chiếm gần một phần năm tổng chi ngân sách cấp trung ương, đạt khoảng 870 tỷ nhân dân tệ. Trong những năm gần đây, chi lãi nợ cũng tăng nhanh hơn thu ngân sách.
Các phân tích được bài báo dẫn cho rằng nợ có thể tiếp tục phình ra như quả cầu tuyết và cuối cùng chạm đến giới hạn của hệ thống. Một rủi ro được đề cập là “thời điểm Minsky”: bên đi vay phải bán tài sản trả nợ, kéo theo giá tài sản lao dốc và khủng hoảng tài chính. Đây là nhận định về rủi ro, không phải kết luận rằng khủng hoảng đã xảy ra.
Nợ vượt ba lần GDP
Theo thống kê mới nhất của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) được Epoch Times dẫn, đến cuối năm 2025, nợ khu vực phi tài chính Trung Quốc, gồm doanh nghiệp, chính phủ và hộ gia đình, vượt 420 nghìn tỷ nhân dân tệ, tương đương khoảng 60 nghìn tỷ USD. Con số này tăng hơn 43 nghìn tỷ USD so với giai đoạn đầu ông Tập Cận Bình lên nắm quyền năm 2012. Tỷ lệ nợ trên GDP đạt 300%, tăng 60 điểm phần trăm so với cuối năm 2019.
Đến cuối tháng 3 năm nay, tỷ lệ nợ chung của khu vực phi tài chính đã lên 305%. Nợ chính phủ, gồm trung ương và địa phương, đạt 143 nghìn tỷ nhân dân tệ, khoảng 20,7 nghìn tỷ USD, tương đương 101% GDP. Trong khi đó, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) ước tính nợ chính phủ Trung Quốc năm 2025 bằng khoảng 126,6% GDP.
Epoch Times dẫn phân tích gần đây của Wall Street Journal cho rằng nợ cao làm giảm sức sống của nền kinh tế Trung Quốc. Dòng vốn đi vào sản xuất trong lúc nhu cầu yếu khiến doanh nghiệp cạnh tranh giảm giá trong nước, bào mòn lợi nhuận và tiền lương; ở bên ngoài, tình trạng xuất khẩu bán phá giá dẫn tới phản ứng từ các nước.
Chi lãi nợ chính phủ có thể lên 1,4 nghìn tỷ nhân dân tệ
Theo số liệu tài chính Trung Quốc mà bài báo dẫn, chi trả lãi nợ của chính phủ trong năm nay, tính chính quyền trung ương và trái phiếu nợ thông thường của địa phương, dự kiến tổng cộng khoảng 1,4 nghìn tỷ nhân dân tệ, tương đương 209 tỷ USD. Nghiên cứu của Conference Board cho biết con số này bằng khoảng bốn lần năm 2014. Riêng chi lãi nợ trung ương bằng 19,2% tổng chi cấp trung ương.
Tuy nhiên, nhiều phân tích cho rằng tổng gánh nặng lãi vay còn lớn hơn, vì địa phương còn có trái phiếu chuyên biệt và nợ ngầm ngoài trái phiếu thông thường. Số liệu tám tháng đầu năm của Bộ Tài chính cho thấy địa phương đã chi hơn một nghìn tỷ nhân dân tệ trả lãi trái phiếu thông thường và trái phiếu chuyên biệt, chưa kể khối nợ ngầm lớn hơn.
Tạp chí Fortune gần đây dẫn báo cáo công bố đầu năm của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS): trong giai đoạn 2013–2025, chi trả lãi nợ chính phủ Trung Quốc tăng 341%, nhanh hơn mọi nhóm chi ngân sách chủ yếu khác.
Nhà kinh tế trưởng phụ trách Trung Quốc của Conference Board, Trương Vũ Hàm, nhận định nợ cao đã thu hẹp khả năng đưa ra chính sách kích thích. Theo ông, trả gốc và lãi đang trở thành hạn chế lớn đối với dư địa tài khóa địa phương, làm giảm tính linh hoạt của ngân sách.
Chi lãi tăng nhanh hơn nguồn thu
Bài báo cho rằng vay nợ để phát triển có thể khuếch đại hiệu quả sử dụng vốn nhưng cũng dễ tạo ra rủi ro tài chính có tính hệ thống, đặc biệt khi chi lãi nợ tăng nhanh hơn thu ngân sách trong thời gian dài.
Bảng dự toán chi ngân sách công năm 2026 của Bộ Tài chính Trung Quốc cho thấy chi trả lãi nợ cấp trung ương, không gồm địa phương, đạt 873,99 tỷ nhân dân tệ, chiếm 19,24% tổng chi 4.542 tỷ nhân dân tệ. Khoản chi lãi tăng 6,7% so với năm trước, cao hơn mức tăng tổng chi 5,5%.
Thu ngân sách công cấp trung ương dự kiến đạt 9.567 tỷ nhân dân tệ, tăng 1,8% so với 9.396,262 tỷ nhân dân tệ năm 2025. Mức tăng chi lãi nợ cũng vượt mục tiêu tăng GDP chính thức 4,5–5%.
Ngày 13/10, IMF dự báo kinh tế Trung Quốc tăng 4,5% năm 2026 và 4% năm 2027. Theo IMF được bài báo dẫn, dù ngành trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh, tăng trưởng vẫn chậm lại trong bối cảnh giá năng lượng tăng vọt và nhu cầu trong nước yếu.
Xu hướng này không chỉ diễn ra trong năm 2026. Số liệu thu, chi tài chính giai đoạn 2019–2025 của Bộ Tài chính cho thấy tổng thu theo phạm vi gồm ngân sách công, quỹ chính phủ và kinh doanh vốn nhà nước giảm từ 27,49 nghìn tỷ xuống 27,39 nghìn tỷ nhân dân tệ, tương đương giảm 0,4%. Cùng thời gian, chi lãi nợ tăng từ 833,8 tỷ lên 1.349,1 tỷ nhân dân tệ, tăng 61,8%.
Jacob Gunter, phụ trách chương trình kinh tế và công nghiệp tại Viện Nghiên cứu Trung Quốc Mercator ở Berlin, nhận định hệ thống đang chạm tới một số giới hạn. Ông nói chính quyền địa phương trợ cấp để doanh nghiệp thua lỗ tiếp tục hoạt động, nhưng doanh nghiệp không có lợi nhuận thì cũng không có lợi nhuận để đánh thuế.
Theo số liệu McKinsey được Epoch Times dẫn, tỷ lệ nợ doanh nghiệp trên GDP của Trung Quốc năm 2025 cao gấp đôi mức trung bình thế giới. Nợ doanh nghiệp tăng mạnh trong khi số dự án có lợi nhuận tài chính hấp dẫn ngày càng ít.
Rủi ro “thời điểm Minsky”
Kênh bình luận kinh tế tài chính Trung Quốc “Hỏa Tinh Hoành Quan” gần đây nhận định chi lãi đang tăng tốc còn nguồn thu chậm lại. Nếu khoảng cách này không thu hẹp, nợ có thể tiếp tục tăng nhanh và cuối cùng dẫn đến thời điểm Minsky.
Khái niệm này bắt nguồn từ giả thuyết bất ổn tài chính của nhà kinh tế Mỹ Hyman Minsky. Sau thời kỳ thịnh vượng kéo dài, nợ tích tụ, hoạt động tài trợ chuyển từ dạng có dòng tiền đủ đáp ứng nghĩa vụ sang đầu cơ rồi vay mới trả nợ cũ. Khi giá tài sản giảm hoặc dòng tiền đứt đoạn, người vay phải bán tài sản trả nợ, có thể gây sụt giá mạnh, co hẹp tín dụng và khủng hoảng.
Camille Boullenois, phó giám đốc tại công ty nghiên cứu Rhodium Group, nói Trung Quốc phải chấp nhận thiệt hại lớn nếu muốn thay đổi hệ thống, nhưng bà cho rằng chính phủ chưa sẵn sàng. Theo bà, khả năng dễ xảy ra nhất là tình hình tiếp tục xấu đi chậm, hệ thống tài chính suy giảm dần và hiệu quả thúc đẩy tăng trưởng ngày càng thấp.
Vương Quốc Thần, nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Kinh tế Trung Hoa ở Đài Bắc, gần đây nói với VOA rằng từ khi thị trường bất động sản Trung Quốc suy sụp, các nguồn thu như thuế khế ước, thuế nhà, thuế bảo trì xây dựng đô thị và tiền chuyển nhượng đất đều giảm ở mức hai chữ số. Nguồn thu sụt giảm càng khiến ngân sách địa phương vốn chi nhiều hơn thu khó trả nợ.
Ông cũng phê bình chính sách chú trọng sản xuất hơn tiêu dùng. Theo ông, tiếp tục hỗ trợ đầu tư doanh nghiệp để tăng trưởng có thể khiến khoản thiếu hụt tài sản so với nợ càng lớn. Ông đề xuất cải cách phía cầu, trước hết nâng phúc lợi và bảo đảm xã hội như giáo dục, y tế, để người dân yên tâm chi tiêu hơn.
Hệ quả của tài trợ kém hiệu quả
Fortune phân tích rằng trong những năm gần đây, Bắc Kinh hướng dẫn các ngân hàng quốc doanh đẩy mạnh tài trợ cho AI, bán dẫn, xe điện, robot và năng lượng tái tạo nhằm vượt các hạn chế công nghệ từ phương Tây và thực hiện mục tiêu cường quốc. Chính quyền địa phương cũng thường hỗ trợ ngành được ưu tiên bằng các khoản vay chi phí thấp.
Rhodium Group dẫn số liệu ngân hàng trung ương Trung Quốc cho biết đến cuối năm 2025, hơn một nửa các khoản vay doanh nghiệp mới có lãi suất bằng hoặc thấp hơn lãi suất cho vay ưu đãi dành cho khách hàng tốt nhất. Lãi suất trung vị của doanh nghiệp sản xuất niêm yết năm 2025 vào khoảng 2,4%.
Theo phân tích được bài báo dẫn, chi phí vốn quá thấp góp phần tạo ra dư thừa công suất và chiến tranh giá trên nhiều ngành, làm giảm lợi nhuận và đe dọa khả năng trả nợ.
Mark Williams, nhà kinh tế trưởng phụ trách châu Á tại Capital Economics, từng nhận định kết quả của 18 năm bùng nổ tín dụng là một hệ thống ngân hàng tiếp tục chống đỡ các doanh nghiệp kém hiệu quả, tình trạng thua lỗ phổ biến và dư thừa công suất đã ăn sâu.
Nguồn: Epoch Times, phóng viên Dương Húc, bài ngày 15/10/2026. Các nhận định kinh tế thuộc về tác giả và những chuyên gia được dẫn.