“Úc Ly Tử” viết: Ở trên đời này, người muốn dùng thủ đoạn để sai khiến bá tánh, hơn nữa lại không nói đạo nghĩa và pháp luật, có lẽ cũng giống như Thư Công vậy đó. Chỉ vì bá tánh nhất thời còn mơ hồ, vẫn chưa giác ngộ. Một khi có người dùng đạo lý để đánh thức họ, vậy thì quyền hành có cao đến mấy cũng không còn bất cứ tác dụng nữa rồi…

Lưu Cơ (1311-1375), tự Bá Ôn, là quân sư khai quốc của nhà Minh, cũng là một nhà dự ngôn kiệt xuất. Ông đã đưa ra rất nhiều dự ngôn, ví dụ như nội chiến Quốc-Cộng, Nhật Bản xâm chiếm Trung Hoa, ĐCSTQ thống trị và tình trạng thống trị sau khi ĐCSTQ lên nắm chính quyền, mức độ chính xác của những dự ngôn này khiến người đời sau phải thán phục. Ngoài những điều này ra, ông còn là một cao thủ kể truyện ngụ ngôn. “Úc Ly Tử” mà ông sáng tác kể gần 180 thiên ngụ ngôn, ông rất giỏi đưa ra ví dụ so sánh, giúp người đời giải đáp nhiều nghi ngờ thắc mắc.

Trong chương “Thuật Sứ” của “Úc Ly Tử”, Lưu Bá Ôn có kể về một câu chuyện như sau:

Tại nước Sở có một người kiếm sống bằng việc nuôi khỉ, vì vậy người dân nước Sở đều gọi ông là Thư Công. Thư (âm ju) là một loài khỉ được nhắc đến trong sách cổ. Mỗi buổi sáng, Thư Công đều đứng ở trong sân vườn của nhà mình, sắp xếp công việc cho bầy khỉ. Ông phái một con khỉ già dẫn dắt toàn bộ bầy khỉ đi vào trong núi hái trái dại. Đối với những trái cây hái về được, Thư Công cố tình đưa ra một quy định khắt khe.

Cũng giống như hình thức nộp thuế, ông lấy một phần mười từ số hoa quả hái về được, để dành cho mình. Nếu như con khỉ nào không giao nộp được, ông sẽ dùng bạo lực, dùng roi để đánh chúng. Thời gian lâu ngày, bầy khỉ đều bị đánh rất thê thảm, có thể nói là khổ vô cùng. Tuy nhiên, bầy khỉ khuất phục dưới “uy quyền” của Thư Công, luôn im lặng chịu đựng, không dám có bất cứ phản kháng gì.

Đối mặt với sự đối đãi bất công, đối mặt với bạo lực và sự đe dọa tính mạng từ Thư Công, vậy mà đến cuối cùng bầy khỉ vẫn chưa từng suy nghĩ rằng: Bản thân chúng ta đã vất vả làm việc, tại sao phải dùng mồ hôi nước mắt và sự hy sinh của chính mình để nuôi dưỡng Thư Công, mà lại còn bị đánh, sống cuộc sống bi thảm không có tôn nghiêm?

Cho đến có một hôm, một con khỉ nhỏ nhảy ra trước mặt bầy khỉ, can đảm nói với mọi người rằng: “Những cái cây có quả ở trong núi, là Thư Công trồng hay sao?” Bầy khỉ nói: “Không phải, những cái cây đó đều là mọc tự nhiên”.

Con khỉ nhỏ hỏi ngược lại mọi người rằng: “Nếu như không có Thư Công, chúng ta không ai có thể hái được trái cây (nuôi sống bản thân) hay sao?” Bầy khỉ gần như là đồng thanh mà đáp rằng: “Không phải vậy, chúng ta đều biết tự hái trái cây, tự nuôi sống mình mà!”

Con khỉ nhỏ nói tiếp: “Nếu đã như vậy, tại sao chúng ta cứ phải dựa dẫm vào Thư Công, bị ông ta nô dịch hết lần này đến lần khác chứ?”, con khỉ nhỏ vẫn chưa nói hết, bầy khỉ đã đột nhiên hiểu ra.

Vào đêm hôm đó, bầy khỉ sau khi ngủ dậy đã giao hẹn trước với nhau, đợi sau khi Thư Công ngủ say, chúng sẽ phá hủy hàng rào, xé nát cái lồng gỗ đã giam cầm chúng, và mang theo hết toàn bộ trái cây mà chúng đã giao nộp cho Thư Công, cùng nhau chạy vào trong rừng. Chúng hoàn toàn từ bỏ được Thư Công, cũng từ bỏ được mọi khổ cực mà Thư Công áp đặt lên trên người chúng: Sợ hãi, bạo lực và đe dọa. Từ đó tiêu diêu tự tại, an nhiên vui vẻ. Còn Thư Công đã quen với cảnh không làm mà có ăn, chỉ biết hưởng thụ. Sau khi bầy khỉ bỏ đi, cuối cùng ông đã chết vì đói.

“Úc Ly Tử” viết: Ở trên đời này, người muốn dùng thủ đoạn để sai khiến bá tánh, hơn nữa lại không nói đạo nghĩa và pháp luật, có lẽ cũng giống như Thư Công vậy đó. Chỉ vì bá tánh nhất thời còn mơ hồ, vẫn chưa giác ngộ. Một khi có người dùng đạo lý để đánh thức họ, vậy thì quyền hành có cao đến mấy cũng không còn bất cứ tác dụng nữa rồi.

Giải nghĩa cụm từ “Úc Ly Tử”: Úc, nghĩa đen là cây cối xanh tươi um tùm, miêu tả phong cách văn chương nở rộ. Còn ly cũng tức là lệ (lệ thuộc). Mặt trời mặt trăng lệ thuộc vào trời, trăm hoa cây cỏ lệ thuộc vào đất, ánh sáng trùng điệp mà lệ thuộc vào chánh đạo, thì có thể hóa thành thiên hạ”, ly nằm trong bát quái, đại diện cho hỏa, mở rộng thành ánh sáng, xinh đẹp và thông minh. Quẻ ly là tiếp nối quẻ khảm mà đến, mang ý nghĩa là con người nếu muốn bước ra khỏi gian nan trắc trở và bóng tối, thì cần phải có ánh sáng dẫn dắt, cho nên gọi là “ly, tức lệ”.

Úc Ly có nghĩa là văn minh hưng thịnh có thể hóa thành thiên hạ. “Úc Ly Tử” trong sách chính là hóa thân của Lưu Bá Ôn. Lưu Bá Ôn sáng tác sách này, thông qua hình thức ngụ ngôn, “giải thích về sự bí ẩn của đất trời, tiết lộ những vi tế của vật lý, nghiên cứu sự thay đổi của sự đời”, hy vọng hậu thế có thể vận dụng lời của ông để xây dựng một xã hội và triều chính văn minh.

Theo Epoch Times
Châu Yến biên dịch