Sử sách kể rằng, Ngũ Tử Tư vượt qua Chiêu Quan là đến sông Trường Giang. Ông được ông lão đánh cá đưa qua sông mới đến được nước Ngô, tiếp đó ông được người phụ nữ giặt lụa cưu mang. Trải qua trăm cay ngàn đắng mới đến được nước Ngô…

Nhưng Ngô quốc khi ấy là một nước nhỏ, lạnh lẽo hoang vu, nhân khẩu ít, Ngũ Tử Tư tứ cố vô thân, cũng không có người tiến cử nên đành thổi tiêu khất thực.

Sau đó, Ngũ Tử Tư đã gặp một người xem tướng rất chuẩn xác tên là Bị Ly. Bị Ly nói cả đời đã xem qua rất nhiều tướng người rồi, nhưng chưa thấy ai giống như Ngũ Tử Tư. Bị Ly trong triều là quan đại phu, cho nên ông ta tiến cử Ngũ Tử Tư với Ngô Vương Liêu và kể câu chuyện cha và anh Ngũ Tử Tư bị Phí Vô Kỵ hãm hại. 

Ngô Vương Liêu gọi Ngũ Tử Tư vào trong điện, nói rằng ông rất ngưỡng mộ tài năng của Ngũ Tử Tư. Khi Ngũ Tử Tư nói về mối thù của cha và anh thì trong mắt ông như toé ra một tia lửa vậy. Ngô Vương Liêu đồng tình, bèn chuẩn bị đáp ứng cho Ngũ Tử Tư xuất binh báo thù.

Vạn thặng chi chủ

Sự tình tiến triển rất thuận lợi, nhưng công tử Quang lại không muốn như vậy. Công tử Quang bèn tấu lên Ngô Vương Liêu rằng: “Vạn thặng chi chủ, bất vị thất phu hưng binh”, nghĩa là: Chủ của quốc gia có vạn dân, không thể vì kẻ thất phu (người bình thường) mà khởi binh.

Ở đây có một khái niệm là ‘vạn thặng’ trong ‘vạn thặng chi chủ’ – chủ của quốc gia trăm vạn dân. Vậy ‘vạn thặng’ là gì?

Trước thời Xuân Thu là dùng xa trạm trong chiến tranh. Xa trạm chính là có từ 2 – 4 ngựa kéo 1 xe. Trên xe có 3 người: 1 người đánh xe, 1 người dùng qua (vũ khí dài giống thương), 1 người dùng cung tiễn. Phía sau dẫn theo 72 bộ binh cùng 25 người làm công tác hậu cần. Như vậy một xa trạm có 100 người (3 + 72 + 25 = 100). 

Tranh vẽ Xa trạm hay còn gọi là ‘Thặng’ với 3 người trên xe: 1 người đánh xe, 1 người dùng qua (vũ khí dài giống thương), 1 người dùng cung tiễn. Ảnh chụp màn hình loạt bài ‘Trung Hoa văn minh sử’ tập 32.

Xa trạm còn gọi là Thặng – 乘 (có bản đọc là Thừa). Trong sách cổ thường gặp những câu nói về nước lớn là ‘vạn thặng chi quốc’. Vạn thặng = 1vạn X 100 = 100 vạn. ‘Vạn thặng chi quốc’ là nước có 100 vạn dân binh. Còn ‘vạn thặng chi chủ’ cũng có nghĩa tương tự, tức chủ của một nước có trăm vạn dân binh.

3 đặc điểm của Ngũ Tử Tư theo góc nhìn của Giáo sư Chương 

Những tưởng Ngũ Tử Tư đã có thể nhờ Ngô Vương Liêu phát binh báo thù, ngờ đâu giữa đường lại có công tử Quang chen ngang, nhưng Ngũ Tử Tư lại không buồn rầu. Trong ‘Sử ký – Ngũ Tử Tư liệt truyện’ viết rằng: “Ngũ Tư biết được chí hướng bên trong của công tử Quang, muốn giết vua để lên ngôi nhưng chưa thể nói ra ngoài. Ngũ Tử Tư bèn tiến cử Chuyên Chư cho công tử Quang, rồi cùng với con trai thái tử Kiến – công tử Thắng cày cấy ở vùng thôn dã”. 

Từ sự việc trên Giáo sư Chương Thiên Lượng có đưa ra góc nhìn về 3 đặc điểm của Ngũ Tử Tư như sau: 

Đặc điểm thứ nhất là Ngũ Tử Tư nhìn người rất chuẩn. Khi công tử Quang làm hỏng sự tình, ông biết công tử Quang không hề xuất phát từ lợi ích quốc gia, mà hoàn toàn là vì muốn đoạt vương vị. 

Điểm thứ hai, Ngũ Tử Tư tính kỹ nghĩ xa. Ông biết rằng, nếu Ngô Vương Liêu bãi binh thì ông không thể cậy nhờ được lần nữa, duy chỉ còn cách giúp công tử Quang hành thích Ngô Vương Liêu, để công tử Quang làm vua Ngô, thì ông mới có thể nắm chắc chính trị quốc gia, từ đó xuất binh báo thù. Do đó ông mới tiến cử thích khách Chuyên Chư cho công tử Quang.

Điểm thứ ba, Ngũ Tử Tư giữ kín tài năng. Sau khi từ quan, ông đã cùng công tử Thắng cày cấy ở Dương Sơn trong vòng 4 năm.

Đến năm thứ tư, Ngũ Tử Tư nghĩ ra chủ ý nói với công tử Quang đây là cơ hội tốt nhất để hành thích Ngô Vương Liêu. Bởi vì khi ấy nước Sở đang có tang, ông bảo công tử Quang khuyên Ngô Vương xuất binh đánh Sở vì khi ấy Ngô – Sở đang có xung đột nhỏ ở biên giới, như vậy sẽ điều được những người quan trọng rời ra xa Ngô Vương Liêu.

Ngô Vương Liêu đã điều những người quan trọng đi xa mình, kết quả ở cung đình, Chuyên Chư ám sát Ngô Vương Liêu. Sau đó Ngũ Tử Tư lại tiến cử Yêu Ly thích sát Khánh Kỵ – con trai của Ngô Vương Liêu. Khánh Kỵ được miêu tả trong ‘Đông Chu liệt quốc chí’ là: “Gân cốt cứng như thép, chạy nhanh như ngựa, nhanh nhẹn phi thường, vạn người không địch nổi”.

Như thế công tử Quang lên làm Ngô vương, ông là Hạp Lư nổi tiếng trong lịch sử.

Tuế tinh và Cung hoàng đạo

Hạp Lư để Ngũ Tử Tư quy hoạch thành Cô Tô, giúp Ngô quốc nước giàu binh mạnh. Lúc này Ngũ Tử Tư được xem như đại công thần, nắm được chính trị của quốc gia, vấn đề bây giờ là tìm được vị tướng bách chiến bách thắng để lãnh binh đánh Sở. Ngũ Tử Tư tiến cử Tôn Vũ – người sau này được gọi là thủy tổ của Binh gia đồng thời để lại một bộ sách lưu danh hậu thế, lưu truyền thiên cổ là ‘Binh pháp Tôn Tử’. 

Lần thứ nhất Tôn Vũ đánh Sở đại thắng. Lần thứ hai đánh Sở, Ngô Vương Hạp Lư tính trưng binh ở nước Việt nhưng nước Việt không phái binh khiến Hạp Lư rất tức giận muốn khởi binh phạt Việt. Lúc này Tôn Vũ nói: “Trận này không thể đánh, ngài đánh không thắng, bởi vì năm nay Tuế tinh ở vào chỗ nước Việt nên thảo phạt bất lợi”.

Ở đây Tôn Vũ đề cập đến khái niệm Tuế tinh. Vậy Tuế tinh là gì? 

Tuế tinh chính là Mộc tinh (sao Mộc). Sao Mộc quay quanh Mặt Trời mất 12 năm, trên thực tế là 11 năm 10 tháng, gần 12 năm. Người xưa phân Hoàng Đạo thành mười hai cung, cho nên sao Mộc quay quanh Mặt Trời, mỗi năm ở một cung trong 12 Hoàng Đạo. Thời cổ, con người đã có quan niệm ‘Thiên nhân hợp nhất’, sự vận hành của thiên thể có quan hệ đối ứng với sự việc của con người trên mặt đất. 

Mô hình mặt phẳng Hoàng Đạo (ảnh: Wikipedia).

Trong ‘Sử ký – Thiên quan thư’ giảng về quan hệ đối ứng: giữa sự biến hoá của các hành tinh trên trời và sự việc của con người ở dưới đất. Nếu Tuế tinh đối ứng với khu vực nào đó ở mặt đất mà lại dụng binh ở đây thì chính là phạm Thái Tuế – chiểu theo cách nói của ‘Thiên quan thư’. 

Kết quả Hạp Lư không nghe, vẫn mang đại binh chinh phạt nước Việt, trận này thì thắng, nhưng Tôn Vũ nói nhỏ với Ngũ Tử Tư: “Trận này đã phạm Thái Tuế, không quá 40 năm nữa Việt mạnh mà Ngô yếu”, ý tứ là nước Ngô sẽ có họa vong quốc. 40 năm sau quả thực nước Ngô gặp họa vong quốc và điển cố “nếm mật nằm gai” cũng từ đây mà ra.

Vậy thì sau khi Ngũ Tử Tư giúp Ngô diệt Sở, nước Sở rộng lớn liệu có phục quốc, ông được Hạp Lư đối đãi ra sao, sẽ có những khái niệm gì tiếp theo, Ngô – Việt tranh bá sẽ diễn ra như thế nào, ai là người “nếm mật nằm gai há phải một hai sớm tối”… kính mời quý độc giả đón xem ở những kỳ tiếp theo. 

Mạn Vũ