Lựa chọn đề tài tìm mộ liệt sĩ, tuy nhiên, không đi theo hướng khai thác những vấn đề cũ, đạo diễn Tạ Quỳnh Tư quyết định chọn một hướng đi riêng, kể về câu chuyện nhầm lẫn khá hy hữu của hai bà mẹ liệt sĩ có con cùng tên, hy sinh cùng năm chỉ khác nhau họ và tên đệm.

Đoạn trường hai người mẹ đi tìm hài cốt của con được bộ phim tài liệu Đường về kể lại trong chương trình VTV đặc biệt phát sóng tối 24/7 trên kênh VTV1, với những gian nan khó có thể tưởng tượng hết.

Con của bà cũng như con của tôi

Năm 2002, sau nhiều năm tìm kiếm, mẹ Lưu Thị Hinh ở Ninh Bình tìm được hài cốt của người con trai liệt sỹ Đinh Duy Tuân tại An Giang. Vì nhiều lý do, gia đình để phần mộ anh lại đây và lập bàn thờ, thờ tự từ xa, theo báo Dân Trí.

Bà Hà Thị Xuân – mẹ liệt sĩ Bùi Thanh Tuân – khóc nhớ con. (Ảnh: Đoàn làm Phim cung cấp)

Năm 2018, đến thắp hương tại mộ, gia đình nhà mẹ Hinh mới biết hài cốt đã không còn ở đó 8 năm nay mà được gia đình mẹ Hà Thị Xuân cùng quê Ninh Bình chuyển về xây cất tại nghĩa trang dòng họ địa phương. Hai bà mẹ ngoài 80 tuổi gần đất xa trời rơi vào hoàn cảnh vô cùng trớ trêu. Không ai trong hai bà biết người nằm dưới nấm mộ kia có phải con trai của mình hay không.

Hai bà mẹ 83 tuổi đã phải đứng trước quyết định đau xót: Khai quật mộ để xét nghiệm ADN. Thế nhưng điều xót xa nhất không nằm ở đó…

Hai mẹ liệt sĩ Lưu Thị Hinh và Hà Thị Xuân trong câu chuyện phim tài liệu “Đường về” . (Ảnh: Dân Trí)

Điều trớ trêu là dù ngày nay có công nghệ xét nghiệm ADN hỗ trợ nhưng khi thời gian trôi đi 40 – 60 năm, những bộ hài cốt liệt sĩ do chịu tác động của thời tiết và con người đã bị suy giảm chất lượng, rất khó giám định. Mà nhiều khả năng còn không phải con của ai vì khi chết cơ thể không toàn vẹn, hoặc do quá trình di chuyển cũng nhặt ghép các mẩu xương với nhau.

Kết quả mà hai người mẹ nhận về đẩy họ vào tình huống khó xử. Trong tình cảnh đó, họ đã có những ứng xử khiến chính những người làm phim đi từ bất ngờ này sang bất ngờ khác. Nếu không phải con bà thì bao năm nay thắp hương vô ích sao thì người mẹ kia trả lời anh cũng là hy sinh vì đất nước, cũng đáng được tưởng nhớ.

Hàng ngàn mẩu xương lưu vong

Càng đi sâu tìm hiểu, đạo diễn Tạ Quỳnh Tư mới biết một thực tế: có đến 80% các bộ hài cốt sau 50-60 năm trôi qua đã không còn đủ chất lượng để xét nghiệm.

Hai người mẹ ngồi bên ngôi mộ và không biết người nằm dưới kia có phải con của mình hay không. (Ảnh: NVCC)

Trong chuyến theo đoàn khai quật 53 ngôi mộ ở Quảng Trị, đạo diễn Tạ Quỳnh Tư chứng kiến chỉ có 3 ngôi mộ có mẩu xương hài cốt còn đủ chất lượng để giám định.

“Do thời tiết, do quá trình quy hoạch lại đất đai, quá trình di chuyển mộ đã làm suy giảm chất lượng xương, cũng như việc lưu trữ hồ sơ thông tin từ các bộ ban ngành tới các gia đình liệt sĩ chưa khớp nối với nhau đã gây ra những nhầm lẫn” – đạo diễn Tạ Quỳnh Tư chia sẻ trên báo Tuổi Trẻ.

Nhiều gia đình tới nhận mộ, sau khi xét nghiệm không cho ra kết quả cụ thể, hoặc có kết quả nhưng không phải người thân đã quyết định để lại mẩu xương, thay vì trả lại chính ngôi mộ họ lấy mẫu. Hiện chùa Phật Tích (Bắc Ninh) đang lưu giữ gần 5.000 mẩu xương bị để lại như thế.

Theo đạo diễn Tạ Quỳnh Tư, nhiều gia đình để lại mẩu xương có thể vì thất vọng, hoặc vì không có tiền để quay lại nghĩa trang.

Nỗi lòng người mẹ về đứa con đã hy sinh. (Ảnh: Dân Trí)

“Người ta thường phải khai quật mộ để lấy mẫu răng hoặc tìm đốt xương ống chân, cưa vào đoạn giữa 5cm để làm xét nghiệm. Có gia đình lấy mẫu ba lần để xét nghiệm mà không thành công, điều đó đồng nghĩa phải đào lên lấp xuống nhiều lần. Việc này khiến cả người sống và người chết vô cùng đau lòng”, đạo diễn Tạ Quỳnh Tư chia sẻ.

Chiến tranh đã qua lâu nhưng hậu quả để lại vẫn còn dai dẳng đến nhiều đời. (Ảnh: Đoàn làm Phim cung cấp)

Được làm với cách kể chuyện tự nhiên, gây xúc động cho người xem, phim tài liệu “Đường về” thể hiện tay nghề xuất sắc trong cách lột tả nội tâm nhân vật của vị đạo diễn từng giành rất nhiều giải thưởng trong nước và quốc tế này.

50 phút phim là nhiều cung bậc cảm xúc để rồi kết lại là những khoảnh khắc lặng đi vì nghĩ về ý nghĩa của cuộc sống. Nỗi đau quá lớn của những người mẹ khiến mỗi người phải nhìn lại về những gì là có ý nghĩa trong cuộc sống này. Bộ phim thức tỉnh và lay động những phần sâu kín trong mỗi con người, đặt ra những câu hỏi không dễ trả lời.

VIDEO ĐƯỢC XEM NHIỀU: 

videoinfo__video3.dkn.tv||4583b119f__

Ad will display in 09 seconds

Khúc hát nhớ con: Câu chuyện cảm động