Đã bao giờ bạn tự hỏi tại sao những quyển sách cũ trên giá sách hay trong những thư viện cổ kính lại có mùi chưa? Đó là mùi của ẩm mốc từ các trang sách lâu năm hay nó có mùi đặc trưng riêng? 

Nếu ai yêu thích đọc sách hay thường xuyên đọc sách, đôi khi khi cầm một quyển sách cũ lên sẽ cảm thấy một mùi hương dìu dịu khiến chúng ta cảm thấy dễ chịu và có chút gì đó xao xuyến lạ thường như thể mùi nước hoa thoang thoảng xung quanh bạn vậy. 

Liệu phải chăng ai đó đã thêm nước hoa lên cuốn sách cũ giúp nó hấp dẫn người đọc hơn hay chúng ta đang trong trạng thái thư giãn khi hòa mình vào một không gian yên tĩnh? Hãy cùng tìm hiểu mùi hương đặc trưng đó từ đâu ra nhé!

Theo các nhà khoa học, đây không phải mùi của nước hoa hay một cảm xúc mơ hồ nào hết mà đơn giản là những phản ứng của các chất đằng sau quyển sách gây ra. Mùi về sách về cơ bản do giấy và mực tạo ra; giấy làm từ gỗ, thành phần chủ yếu trong gỗ là xenlullozơ và lignin. Trải qua thời gian dài, các chất hữu cơ này chịu sự tác động của ánh sáng, nhiệt độ và độ ẩm dần dần phân hủy và giải phóng VOC ( tên đầy đủ là Vocatile Organic Compound) – các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi. 

Sách cũ có mùi đặc trưng là do sự phân hủy của các chất hữu cơ có trong sách trong một thời gian dài. (Ảnh: it.wikipedia.org)

Các hợp chất này dễ hòa trộn vào trong không khí, tạo ra mùi thơm của sách cũ. Trên thực tế đây là mùi từ quá trình phân hủy của sách cùng với thời gian.

Ngoài ra, một số chất hữu cơ khác cũng được sinh ra từ sách cũ như axit axetic CH3COOH – thành phần chính của giấm ăn hay benzaldehyde – một hợp chất chứa mạch vòng giống benzen làm cuốn sách cũ có mùi thơm hạnh nhân. 

Sự pha trộn những hợp chất hữu cơ này với nồng độ nhiều, ít khác nhau tạo ra các mùi hương đặc trưng của cuốn sách cũ. Bên cạnh đó, mùi hương của quyển sách còn chịu tác động của môi trường xung quanh nó, chẳng hạn như mùi thuốc lá hay cà phê do thói quen sinh hoạt của chủ nhân.

Còn mùi hương đặc trưng gợi “cảm giác thương nhớ” là như thế nào?

Mùi hương khơi gợi những ký ức cũ và những xúc cảm mạnh mẽ. VÍ dụ như mùi khói bếp khiến chúng nhớ về cuộc sống làng quê yên bình ngày xưa. Mùi sách cũ cũng vậy, mùi ẩm mốc cũ kỹ của chúng khiến độc giả, đặc biệt là các nhà sử học vô cùng thích thú.

Những chuyên gia nghiên cứu của trường Đại học College London, Anh đã làm một thí nghiệm nghiên cứu về ảnh hưởng của mùi sách cũ đối với ký ức trong bộ não của con người. Họ sử dụng một cuốn tiểu thuyết cũ xuất bản hồi năm 1928 để thực hiện thí nghiệm. Có 79 người tham gia thí nghiệm được bị mắt và ngửi những mùi trích xuất từ sách cũ cùng 7 thứ mùi khác nhau như mùi sôcôla, mùi cà phê, mùi chợ cá, mùi đồ vải để lâu…

(Ảnh: Mediamatic)

Sau đó, họ được yêu cầu miêu tả lại mùi của những cuốn sách cũ. Kết quả khá bất ngờ khi có tới 1/3 số người miêu tả mùi sách cũ giống với mùi sô-cô-la hay mùi cà phê. Vậy cà phê có liên hệ mật thiết với mùi sách cũ. 

Cecilia Bembibre – trưởng nhóm nghiên cứu cho biết:

“Bạn thường sử dụng những điều quen thuộc của bản thân để miêu tả những mùi mà bạn không thể gọi tên. Và mùi sô-cô-la hay mùi cà phê đều khá gần gũi với mùi sách cũ vì hai mùi này đều có nguồn gốc thực vật và chứa những hợp chất vốn cũng có trong thành phần của những trang giấy cũ.”

Trong thử nghiệm thứ 2, các tình nguyện viên được yêu cầu miêu tả mùi của thư viện nằm trong nhà thờ chính tòa Thánh Paul, London. Do thư viện ra đời từ rất lâu nên mùi của nó khác biệt rõ ràng với mùi của riêng một cuốn sách cũ. Những người tham gia thử nghiệm miêu tả mùi của thư viện giống như mùi gỗ hay mùi đất, gợi nhớ về thiên nhiên.

Như vậy , mùi sách cũ khiến chúng ta nhớ tới sự ngọt ngào trong ẩm thực; mùi thư viện lâu năm gợi nhắc tới thiên nhiên; tất cả đều là những cảm nhận tuyệt vời. Và đó là lý do tại sao khi ngửi mùi sách cũ, ta lại thấy thích thú đến vậy.

Mùi sách cũ khiến chúng liên tưởng đến những cốc cà phê nóng hay những ly sôcôla ngọt ngào. (Ảnh: Dreamstime.com)

Trong tâm lý học, cảm nhận khứu giác là cách để bạn chạm tới những ký ức xa xăm. Vùng não cảm nhận khứu giác rất gần với ký ức, vì thế mà chúng ta thường có những ký ức liên hệ với những mùi quen thuộc, là những ký ức đã ăn sâu trong tâm hồn mỗi người. 

Thường khi ta ngửi thấy một mùi thân quen nào đó, đồng thời những ký ức cũng bất chợt ùa về. Đó là nguyên nhân vì sao chúng ta lại thích lật giở những trang sách cũ đến thế bởi nó gợi tới mùi sô-cô-la ngọt ngào, mùi cà phê thơm nồng hay những phút giây thảnh thơi, yên bình; được hòa mình vào thiên nhiên, núi rừng, sông suối. 

Và thật tuyệt vời làm sao khi vừa đọc sách vừa thưởng thức một ly cà phê nóng hay 1 ly sô-cô-la ngọt ngào trong cái lạnh của mùa đông với khung cảnh thiên nhiên xung quanh mình. 

Sơn Tùng