Ngoài lý do là tổng đàn giảm bởi dịch tả heo Châu Phi, còn thêm hai nguyên nhân để Chính phủ Việt Nam cấm các trang trại, doanh nghiệp tuyệt đối không được xuất khẩu lợn tiểu ngạch sang Trung Quốc.

Một tuần trước (ngày 17/10), Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Nguyễn Xuân Cường yêu cầu không được xuất lợn từ Việt Nam sang Trung Quốc bằng đường tiểu ngạch. Quyết định từ phía Việt Nam đưa ra trong bối cảnh Trung Quốc đang chìm sâu vào cuộc khủng hoảng thịt lợn và rất “khát” nguồn đầu vào cho thực phẩm này. 

Theo phân tích của báo Nông nghiệp, có ít nhất 3 nguyên nhân để Việt Nam tránh đưa lợn hơi vào Trung Quốc trong thời gian này. Đầu tiên là Việt Nam và Trung Quốc hiện chưa ký kết thương mại chính ngạch về lợn. Phía Trung Quốc cũng không yêu cầu Việt Nam hỗ trợ, trong khi sức tiêu thụ lợn tại thị trường trong nước vẫn thuận lợi và giá rất tốt nên các doanh nghiệp không dại gì phải xuất khẩu lén lút sang thị trường nước láng giềng.

Nguyên nhân thứ hai khiến Chính phủ Việt Nam rất dè chừng là dịch bệnh tả heo Châu Phi tại Trung Quốc tiếp tục lây lan và tái bùng phát phức tạp; do đó, việc xuất lậu lợn sống tiềm ẩn nguy cơ cao lây chéo dịch bệnh từ Trung Quốc trở lại Việt Nam.

Thứ ba, bài học lịch sử giải cứu thịt lợn năm 2016 – 2017 vẫn còn nhãn tiền, khiến Việt Nam không được phép lặp lại sai lầm. Giai đoạn 2016 – 2017, ngành chăn nuôi lợn phụ thuộc và bị động quá lớn vào thị trường tiểu ngạch Trung Quốc, đến khi nước này siết lại biên giới lập tức hàng hóa bị ùn ứ không tiêu thụ được. Hậu quả là ngành chăn nuôi Việt Nam chịu thiệt hại nặng nề.

Thêm nữa, giá lợn hơi trong nước chỉ giữ được sự ổn định ở trục 60.000 – 65.000 đồng/kg như hiện nay nếu cung cầu nội địa không bị xáo trộn hay mất cân đối cục bộ. Để tránh sự mất cân đối, Việt Nam cần cấm xuất lậu lợn hơi tiểu ngạch sang thị trường Trung Quốc, bởi đây chính là con dao hai lưỡi, được lợi nhỏ mà thiệt hại lâu dài.

Ngoài ra, dịch tả heo châu Phi đã khiến Việt Nam phải tiêu hủy 5,6 triệu đầu lợn, với sản lượng 320.000 tấn, chiếm 8,3% tổng sản lượng thịt (số liệu tính đến ngày 15/10). Tuy Chính phủ khẳng định thiệt hại trên sẽ không ảnh hưởng quá lớn tới cung cầu thị trường thịt lợn trong nước, nhưng đó là chỉ là trong trường hợp giá cả không biến động cao. Theo các chuyên gia kinh tế, nếu giá lợn hơi tại Việt Nam vượt quá 70.000 đồng/kg, thậm chí trên 100.000 đồng/kg như thị trường Trung Quốc, chắc chắn Chính phủ buộc phải can thiệp bằng việc cho phép nhập khẩu thịt lợn hay các sản phẩm khác để bình ổn. Đến lúc đó, thiệt hại là rất lớn nếu so với lợi nhuận chênh lệch giá thu được từ việc xuất lậu lợn sang Trung Quốc.

Dù có lệnh cấm, theo điều tra của phóng viên báo Nông nghiệp, những ngày qua vẫn có hàng nghìn con lợn của Việt Nam được thẩm lậu qua biên giới Trung Quốc thông qua đường tiểu ngạch ở phía Bắc. Tình trạng này nếu không được kiểm soát chặt sẽ gia tăng, bởi Trung Quốc tiếp tục đà chìm sâu vào cuộc khủng hoảng thịt lợn. 

Giá lợn trong nước trung tuần tháng 10 được cho là ổn định, có lợi cho người nuôi (ảnh: Báo Nông nghiệp).

Theo thống kê từ tờ VnEconomy, số liệu do Tổng cục Thống kê Trung Quốc công bố vào tuần trước cho thấy giá thịt lợn ở nước này hiện tăng gần 70% so với cùng kỳ năm ngoái. Giá thịt lợn leo thang đẩy tốc độ lạm phát tháng 9 ở Trung Quốc lên 3%, từ mức 2,8% trong tháng 8. Dịch tả lợn châu Phi đến nay đã khiến tổng đàn lợn của Trung Quốc – nước sản xuất và tiêu thụ thịt lợn lớn nhất thế giới – giảm khoảng 130 triệu con.

Khủng hoảng thịt lợn khiến chính quyền và người dân Trung Quốc đau đầu trong việc tìm cách đối phó. Cơn sốt giá thịt lợn đã kéo theo làn sóng phàn nàn trên các mạng xã hội ở nước này. Một người dùng mạng Weibo thậm chí nói rằng thịt lợn giờ đây giá trị hơn cả một chiếc điện thoại thông minh (smartphone) hạng sang.