Tháng Giêng được xem là tháng của lễ hội ở Việt Nam, đây là tháng tập trung rất nhiều các lễ hội. Nhưng có nhiều lễ hội thay vì là dịp vui lại biến thành bạo lực khiến ý nghĩa tốt đẹp của nó không còn nữa. 

Vì sao các lễ hội ngày càng trở nên bạo lực đến thế? 

Nguyên nhân bởi vì ngày nay người ta không còn hiểu ý nghĩa của các lễ hội nữa. Mỗi lễ hội đều có phần ý nghĩa tinh thần thâm thúy ở bên trong, khi lễ hội lưu truyền qua thời gian, người ta đã dần dần không thể hiểu hết được phần ý nghĩa thâm sâu của nó. Đồng thời đạo đức tinh thần ngày càng suy đồi và biến dị, khi con người đứng trên chuẩn mực đạo đức ấy thì đã không thể hiểu hết được những ý nghĩa tốt đẹp của các lễ hội nữa, đó là chưa nói đến việc lý giải ý nghĩa của lễ hội thì là lý giải hoàn toàn sai rồi.

Ở đây chúng tôi đang nói về hai lễ hội mà truyền thông đăng tải rất nhiều về bạo lực thời gian qua đó là lễ hội Gióng và lễ hội cướp Phết.

1/ Lễ hội Gióng:

Nguồn gốc lễ hội:

Hàng năm cứ vào ngày mùng 6 Tết, người dân huyện Sóc Sơn, Gia Lâm (Hà Nội) lại nô nức trẩy hội đền Gióng. Đây là một lễ hội để tưởng niệm chiến công của Thánh Gióng chiến thắng giặc Ân bảo vệ đất nước.

Trong tín ngưỡng dân gian thì Thánh Gióng được xem là một trong tứ bất tử (Tản Viên Sơn Thần, Phù Đổng Thiên Vương hay Thánh Gióng, Chử Đồng Tử, Liễu Hạnh công chúa). Hội Gióng đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

(Ảnh: wiki)
Cổng đền Phù Đổng ở Gia Lâm (Ảnh: wiki)

Ý nghĩa lễ hội:

Lễ hội Gióng với ý nghĩa tưởng nhớ đến tích xưa về câu chuyện Thánh Gióng đánh giặc Ân. Tương truyền rằng nhà Vua đã tập hợp tất cả các thợ rèn để rèn ngựa sắt và roi sắt; Người dân khắp nơi phải góp gạo và công sức nấu cơm cho Gióng ăn; Khi ra trận người dân tập hợp nấu ăn rồi dùng voi mang cơm theo sau Gióng. Chi tiết này nhắc nhở con cháu đời sau rằng họ phải biết đoàn kết một lòng, tập hợp được sức mạnh và lòng dân thì sẽ thắng được giặc mạnh.

Nghi lễ chủ yếu của lễ hội là dâng hoa tre ở đền Sóc và chém tướng giặc. Hoa tre được làm bằng những thanh tre dài khoảng 50 cm, đường kính khoảng 1 cm, đầu được vót thành xơ và nhuộm màu. Sau lễ dâng, hoa tre được tung ra trước sân đền cho người dự hội lấy để cầu may. Chém tướng giặc được thực hiện bằng cách chém một pho tượng, diễn lại truyền thuyết Thánh Gióng dùng tre ngà quật chết tướng cầm đầu giặc Ân là Thạch Linh (đá thành tinh).

Hội Gióng ở đền Sóc diễn ra từ mùng 6 đến mùng 8 Tết. Các lễ vật được chuẩn bị rất công phu, như đan voi (theo truyền thuyết thì đoàn quân tham gia đánh giặc cùng Thánh Gióng có cả đàn voi chở lương thực đi theo), giò hoa tre (những giò hoa tre này được làm để tưởng nhớ Thánh Gióng khi bị gãy roi sắt đã nhổ bụi tre để làm gậy đánh giặc v.v… Các lễ vật được làm từ nhiều tuần trước lễ hội.

Một phần đoàn rước trong Hội Gióng Phù Đổng (Ảnh: wiki)
Một phần đoàn rước trong Hội Gióng Phù Đổng (Ảnh: wiki)
Ông Hiệu Cờ (với mũ Đinh Tự) múa cờ lệnh trong Hội Gióng làng Phù Đổng(Ảnh: wiki)
Ông Hiệu Cờ (với mũ Đinh Tự) múa cờ lệnh trong Hội Gióng làng Phù Đổng(Ảnh: wiki)

Vì đâu lễ hội Gióng ngày nay có bạo lực?

Bạo lực trong hội Gióng diễn ra do giành giựt giò hoa tre. Giò hoa tre là lễ vật được làm rất công phu nhằm tưởng nhớ đến cảnh Thánh Gióng khi bị gãy roi sắt đã nhổ bụi tre ven đường để đánh giặc.

Thế nhưng với đạo đức suy đồi ngày nay, khi mà giá trị vật chất được đề cao hơn giá trị đạo đức, người ta xem giò hoa tre thành “lộc hoa tre”, ai cướp được thì cả năm tài lộc dồi dào, vì thế mà giò hoa tre trở thành “lộc” để người ta xông vào giành giựt lẫn nhau dẫn đến mâu thuẫn xô xát.

Hỗn chiến tại lễ hội Gióng 2015 (Ảnh chụp từ Youtube)
Hỗn chiến tại lễ hội Gióng 2015 (Ảnh chụp từ Youtube)

2/ Lễ hội cướp Phết

Cứ vào ngày mùng 7 Tết hàng năm người dân thôn Đông Lai, xã Bản Giản, huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc lại mở hội cướp Phết, tưởng nhớ công ơn 4 vị tướng dẹp loạn, dẹp giặc, hộ quốc phù dân.

Nguồn gốc và ý nghĩa lễ hội

Tương truyền vào thời vua Hùng, giặc giã nổi lên, vua Hùng giao cho bốn vị tướng quân về trấn ải miền Đông Lai, Bản Giản, Lập Thạch để dẹp giặc, hộ quốc phù dân. Sau khi nhận lệnh của Vua, bốn vị tướng đã trải qua nhiều trận chiến với nhiều chiến công oanh liệt, chiến thắng giặc, bảo toàn thành cổ Văn Lang, xây dựng và giữ gìn đất nước.

Tưởng nhớ công lao 4 vị tướng, người dân Bàn Giản xưa nhớ công ơn to lớn trời biển của bốn vị mới lập ra năm ngôi đình gồm: Đình Cả làm trụ sở cộng đồng của bốn vị và bốn ngôi đình thờ 4 vị tướng gồm: “Đông Lai, Trụ Thạch, Ngọc Xuân, Vườn Rào” và khắc bốn quả câu mỗi đình một quả. Riêng đình Vườn Rào trải qua bao biến cố của lịch sử bị đổ nát, thánh ( bài vị) được rước về ngự tại đình Đông Lai.

Lễ hội cướp Phết (Ảnh: wiki)
Lễ hội cướp Phết (Ảnh: wiki)

Hàng năm cứ đến ngày 7 tháng Giêng âm lịch – ngày đại lễ lịch sử, nhân dân địa phương tổ chức lễ vật gồm gà thờ, giã bánh giầy dâng hương hoa, rượu, nước, trầu cau tế lễ rước thánh ru xuân mang quả cầu ra nơi quần thể sân bài hội ôn tả, tường thuật lại trận địa xưa của bốn vị tướng lâm trận đánh giặc. Mô tả bằng đả cầu cướp Phết cầu phúc cho quốc thái dân an, già thêm khỏe, trẻ được bình an, làm ăn thịnh vượng.

Trước khi cướp cầu, các trai đinh đứng thành hàng ngang trước kiệu Thánh và làm một số động tác nghi lễ theo hiệu lệnh trống khẩu của ông Mệnh. Ông Mệnh đánh một hồi trống dự báo, các trai đinh làm động tác trước Thánh theo từng tiếng trống gồm 5 bước: Lễ 4 vái, vuốt tóc, ăn trầu, vắt hai tay lên vai, cầm mồng Phết giơ cao reo hò chiến thắng.

Ai cướp được cầu đem vào bái yết trước cửa đền sẽ được làng trao thưởng. Phần thưởng tuy nhỏ nhưng ai cũng tin rằng, người được Phết sẽ gặp nhiều may mắn, hạnh phúc, thành đạt. Chính vì vậy mà lễ hội thu hút hàng nghìn trai đinh, nhân dân xa gần đến tham dự, ai cũng mong mình sẽ cướp được Phết hoặc ít nhất là sờ tay vào quả Phết.

Lễ hội cướp Phết (Ảnh chụp từ Youtube)
Lễ hội cướp Phết (Ảnh chụp từ Youtube)

Vì đâu lễ hội cướp Phết thành bạo lực?

Trước đây lễ hội cướp Phết được xem là văn hóa đặc sắc của dân tộc. Thông qua hội Phết để rèn đức, luyện tài, tập hợp sức mạnh đoàn kết và cầu cho mưa thuận, gió hòa, mùa màng tốt tươi, mọi người, mọi nhà an vui, hạnh phúc.

Người được Phết thì nghĩ mình là người may mắn mà có được, còn người không giành được Phết thì họ chỉ xem như là mình không có may mắn vì quả Phết chỉ có một mà người giành thì quá nhiều. Sau lễ hội thì ai cũng xem như vừa xong một trò chơi và ai cũng “vui ra phết”.

Tuy nhiên ngày nay với sự xuống dốc của đạo đức người ta không còn xem đó là may mắn bình thường nữa, họ cố giành giựt cho kỳ được, bất kể là phải đánh nhau đến đổ máu. Lễ hội cướp Phết mùng 7 Tết năm nay đã có thanh niên cầm dao nhọn dài 30cm rượt đuổi trai làng chạy náo loạn.

Chính vì nhận thức và tâm tính của con người hiện đại không còn tốt nữa mà lễ hội cướp Phết ngày nay đã khác xa trước đây, hoàn toàn nhuốm màu bạo lực, lễ hội cướp Phết trở thành lễ hội đánh nhau của trai làng đến đổ máu, không còn mang bản sắc văn hóa dân tộc nữa.

Nguyên nhân chính dẫn đến sự xuống dốc đạo đức là xã hội không còn xem trọng tính giáo dục của văn hóa cổ truyền, đồng thời phổ biến trong xã hội “học thuyết đấu tranh”, khiến “người đấu với người”, làm cho con người mất dần tính thiện lương vốn sẵn có nên chỉ biết giành giựt và chà đạp lẫn nhau.

Ngọn Hải Đăng