Hàng năm có 10 ngàn học sinh, sinh viên ra trường không có việc làm. Bộ có đánh giá như thế nào khi bộ chỉ quan tâm đến chỉ tiêu bao nhiêu học sinh phổ thông tốt nghiệp và đậu đại học và coi đây là thành tích?” – Đây là câu hỏi/nhận định của ông Huỳnh Minh Thiện – đoàn đại biểu TP.HCM trong phiên chất vấn Quốc hội, phần trả lời chất vấn của Bộ trưởng Bộ Giáo dục – Đào tạo Phạm Vũ Luận ngày 12/6.

Câu hỏi này đã bị bỏ ngỏ giữa nghị trường hôm 12/6. Tuy nhiên, nếu ai theo dõi phiên chất vấn Quốc hội, sẽ nhận thấy nó là lời chất vấn cho tính hiệu quả cuối cùng của một loạt những vấn đề giáo dục khác được đề cập tới trong phiên chất vất này, từ phương án đổi mới thi cử, đổi mới sách giáo khoa, về cách thức đánh giá chất lượng học sinh tiểu học, cho đến vấn đề sinh viên ra trường không tìm được việc làm.

Đổi mới “không phải tạo ra cú sốc”, nhưng còn nhiều ngổn ngang

Mặc dù Bộ trưởng Bộ GD-ĐT khẳng định đổi mới “không phải tạo ra cú sốc, mà tạo ra sự biến chuyển cho tốt lên”, nhiều đại biểu vẫn bày tỏ sự lo lắng về kỳ thi quốc gia sắp tới, trong đó, vấn đề về đầu vào và giáo dục tại bậc chuyên nghiệp vẫn chưa được giải đáp thỏa đáng.

Đại biểu Trịnh Ngọc Thạch (TP Hà Nội) băn khoăn về việc trước đây, các tỉnh và các cơ sở giáo dục phổ thông làm, chấm, tổ chức thi, kết quả cao, khoảng 98-99%. Nhưng năm nay, vì các điểm thi do các cơ sở giáo dục đại học chủ trì, nếu các cơ sở này làm nghiêm thì có thể tỷ lệ tốt nghiệp sẽ thấp.

Trả lời cho câu hỏi này, Bộ trưởng Phạm Vũ Luận nói: “Chúng tôi đã tính toán đến việc có barem điểm cho kỹ càng, làm sao để cho các cháu quá trình thi cử một cách nghiêm túc. Chúng tôi quan niệm quá trình thi này cũng là một hoạt động giáo dục quan trọng, chúng ta không để chỗ cho sự không trung thực, gian lận trong thi cử phá hoại trong quá trình mà ta giáo dục nhân cách cho các cháu. Còn kết quả, đã gọi là tốt nghiệp phổ thông thì phải là phần lớn ở các cháu, chứ không thể có sự thay đổi đột ngột ở đây được”.

phamvuluan
Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Phạm Vũ Luận tại phiên chất vấn chiều 12/6/2015 tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XIII. (Ảnh: VTV News)

Một số đại biểu đã đưa ra chất vấn cân nhắc giữa tính hiệu quả của kỳ thi đổi mới với khả năng đậu đại học của thí sinh, vì theo quy chế năm nay, việc thí sinh có đậu đại học hay không bị phụ thuộc vào chỉ tiêu xét tuyển của từng trường.

Về điều này, ông Luận nói: “Số lần đi thi giảm đi, số bài thi giảm đi, khoảng cách đi giảm đi. Trước, có kết quả thi rồi thì mới cân nhắc lựa chọn vào trường mình có khả năng học, nay thì các cơ hội vào học vẫn rộng. Vì như đã nói ban đầu, bây giờ có cơ chế tự chủ của các trường đại học và cao đẳng. Hiện có trên 150 trường đại học, cao đẳng có phương án tự chủ tuyển sinh. Nên các cháu hoàn toàn có cơ hội”.

Nhưng khi đề cập đến vấn đề về các trường đào tạo chuyên nghiệp thì Bộ trưởng Phạm Vũ Luận chỉ trả lời chung chung: “Các trường ĐH đủ điều kiện đã được Thủ tướng chính phủ phê duyệt tự chủ tài chính”.

Đổi mới sách giáo khoa và lỗi lo vùng khó vùng xa

Về dự án đổi mới tổng thể sách giáo khoa phổ thông, người đứng đầu Bộ GD-ĐT cho biết, cần “một chương trình chuẩn với nhiều bộ sách giáo khoa”.

Được đưa ra từ tháng 6/2012, dự thảo đề án “Đổi mới chương trình, SGK giáo dục phổ thông sau năm 2015” của Bộ GD-ĐT với kinh phí lên tới 70.000 tỉ đồng đã không ít lần gây bão trong dư luận. Sau nhiều lần điều chỉnh, dự kiến, đến tháng 7 năm nay, chương trình giáo dục phổ thông tổng thể sẽ được công bố.

Theo báo cáo của Bộ trưởng GD-ĐT, gần 200 giáo viên, các nhà khoa học, chuyên gia giáo dục ở các trường phổ thông, trường đại học, viện nghiên cứu… tham gia thiết kế, xây dựng dự thảo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể.

Tuy nhiên, tương tự như trong việc đổi mới kỳ thi tốt nghiệp PTTH, học sinh khu vực dân tộc thiểu số vẫn là đối tượng đáng lo. Ông Nguyễn Kim Anh, Hiệu trưởng trường THPT DTNT Nơ Trang Lơng – Đắk Lắk nói trong cuộc phỏng vấn của Đài truyền hình VTV: “Vấn đề giáo dục với các tộc thiểu số gặp nhiều khó khăn, nặng nề. Nhân cơ hội này, tôi kiến nghị Bộ GD-ĐT có chỉ đạo với với các nhà làm sách, soạn sách, phải soạn được rất nhiều bộ sách để đáp ứng được yêu cầu nguyện vọng của các em học sinh, đặc biệt là các em học sinh người dân tộc”.

chu cẩm thơ
TS Chu Cẩm Thơ (ĐH Sư phạm Hà Nội) trả lời phỏng vấn Đài truyền hình VTV vào ngày 12/6/2015. (Ảnh chụp màn hình qua VTV)

Mặc dù đồng ý với việc biên soạn nhiều bộ sách dùng trong giảng dạy, Tiến sĩ Chu Cẩm Thơ (ĐH Sư phạm Hà Nội) cũng thừa nhận về sách giáo khoa thì không chỉ vấn đề đổi mới sách giáo khoa như thế nào mà còn về vấn đề đào tạo giáo viên, đầu tư lớp học. “Với sĩ số chỉ khoảng 20-22 em thì bộ sách giáo khoa mới mới phát huy được hiệu quả”, TS. Thơ nói.

“Khi chúng ta đẩy mạnh toàn cầu hóa, phát triển xã hội kinh tế, thì có nhiều đối tượng học sinh. Khi đó, đương nhiên không thể dùng chung một bộ sách. Chúng ta cũng cần phải đào tạo giáo viên để tự chủ và thích ứng với sự thay đổi của xã hội. Chúng ta không thể duy trì mãi một bộ sách giáo khoa, trong khi sau 1 năm, 2 năm, 10 năm, xã hội đã thay đổi nhiều lắm rồi”, TS. Thơ cho biết.

Thông tư 30 có mở đường cho “bệnh thành tích”?

Giải đáp chất vấn của các đại biểu về tính hợp lý của chương trình đánh giá ở bậc tiểu học theo Thông tư 30/2014 của Bộ GD-ĐT, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT nhấn mạnh sự đổi mới nhằm cân bằng giữa việc dạy kiến thức và tu dưỡng đạo đức.

“Việc đánh giá học sinh tiểu học từ kết quả điểm sang việc đánh giá thường xuyên bằng nhận xét, thực tế, đang được triển khai tại các nước có nền giáo dục phát triển. Quá trình này nhằm thay đổi động lực học của con người, từ vì điểm số sang hoàn thiện kỹ năng và phẩm chất”, ông này nói.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Văn Minh – đại biểu đoàn TP HCM đã chất vấn ngay về vấn đề “bệnh thành tích” nảy sinh từ việc thực hiện Thông tư 30.

“Có trường đặt chỉ tiêu đạt giải thành phố mới khen thưởng, nhưng cũng có trường chỉ cần viết chữ đẹp cũng khen thưởng. Bộ trưởng nhìn nhận ra sao về việc này?”, đại biểu Nguyễn Văn Minh đặt câu hỏi.

Thừa nhận về tình trạng này, ông Phạm Vũ Luận cho biết: “Vấn đề khen thưởng, có chỗ khen thưởng khắt khe quá, có chỗ rộng rãi quá. Đó là những trục trặc nhỏ trong quá trình triển khai đồng loạt”, ông Luận nói.

“Những trường càng vùng khó khăn, thì việc triển khai lại nhẹ nhàng. Ở Nghệ An, nhiểu tỉnh khác trên Tây Nguyên và Tây Bắc đều thực hiện được thì ở thành phố cớ gì lại không làm được

Về việc tăng lượng học sinh, về lý thuyết, chúng tôi tính toán là không có tăng lượng học sinh nào. Nếu tăng thì cán bộ quản lý sẽ đảm nhận.

Báo chí cũng nói tới việc các cô sáng kiến mặt cười mặt mếu, cái này thì chúng ta chấn chỉnh lại thôi”, Bộ trưởng Phạm Vũ Luận nói.

Trao đổi về vấn đề này, TS. Chu Cẩm Thơ cũng đặt câu hỏi, phương án đánh giá mới đối với học sinh bậc tiểu học rất tốt, nhưng vì sao mọi người chưa đồng tình?

“Thông tư 30 tốt, nhưng chưa hợp lý. Vì ở lớp sĩ số đông, giáo viên khó có thể nhận xét sát được đối với từng học sinh. Điều này khác với ở nước ngoài, những nơi có lợi thế lớn về phương tiện”, TS. Thơ nói.

Điều này cho thấy, những câu trả lời của Bộ trưởng Bộ GD-ĐT xung quanh các vấn đề xung quanh cách đánh giá mới đối với học sinh bậc tiểu học chỉ chung chung, không thực sự nhằm giải đáp thẳng vào vấn đề. Thực tế, ngay trước đó, Bộ trưởng Luận cũng thừa nhận tại các lớp học có sĩ số lớn (từ 40-50 học sinh), giáo viên phải quan tâm từng em khiến khối lượng công việc tăng lên, chưa kể đây là việc mới, thầy cô chưa quen nên để xảy ra các vấn đề nêu trên.

Gần kết thúc phiên chất vấn hôm 12/6, các đại biểu Nguyễn Văn Minh (TP HCM) và đại biểu Đặng Thị Mỹ Hương (Ninh Thuận) cùng trở lại với vấn đề nguồn nhân lực ra nghề. Theo ý kiến của 2 đại biểu, việc đào tạo hiện nay không gắn với nhu cầu nhân lực, biểu hiện rõ nhất là sinh viên ra trường không có việc làm.

Trả lời về vấn đề này, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT cho biết: “Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình hình các cháu ra trường nhưng không tìm được việc làm hoặc tìm việc làm không đúng ngành nghề chuyên môn được đào tạo.

Về phía giáo dục đào tạo có lý do là về chất lượng đào tạo. Có những trường chỉ truyền thu kiến thức mà k chú ý rèn luyện các kỹ năng và phẩm chất. Trong các kỹ năng và phẩm chất mà các cháu thiếu, rõ nhất là kỹ năng tạo việc làm cho mình.

Ngoài ra, khó tìm việc làm là khi kinh tế có tốc độ tăng trưởng giảm đi, thì số lượng việc làm cũng giảm”.

Thế nhưng không khó để nhận thấy, các cải cách hiện đang được triển khai đang tập trung trong bậc đào tạo phổ thông, từ cấp tiểu học, đến các cấp phổ thông nói chung, cho đến kỳ thi quốc gia mà trọng tâm lại đặt phần lớn vào việc tốt nghiệp thay vì nhấn mạnh vào chất lượng đào tạo ở bậc đại học – bậc học có ý nghĩa quyết định đến chất lượng nhân lực quốc gia.

Còn nhớ, ngay từ khi đề án cải cách kỳ thi quốc gia được đưa ra lấy ý kiến tham khảo từ tháng 7/2014, nhiều chuyên gia giáo dục đã đưa ra ý kiến trọng tâm cải cách phải nên nằm ở bậc giáo dục đại học, chứ không phải ở cấp phổ thông.

Trong dịp về nước đầu năm 2015, khi trao đổi với Báo điện tử Infonet, GS Ngô Bảo Châu nói: “Trong năm qua, điều hơi tiếc là trọng tâm cải cách giáo dục đáng ra giáo dục đại học là khâu yếu nhất lại không ai đả động gì. Rõ ràng đây mấu chốt cần giải quyết vì giáo dục đại học quyết định sự phát triển đất nước trong đào tạo nhân lực cho xã hội”.

Xem thêm:

Phan A