Nguyên nhân quá trình xét xử vụ án bé Nhật Linh bị sát hại kéo dài chủ yếu là do nghi phạm thực hiện giữ quyền im lặng và không nhận tội. Rất có thể, nếu Yasumasa Shibuya kiên quyết giữ quyền im lặng và chối tội tới cùng, phía cơ quan hành pháp Nhật Bản sẽ phải sử dụng tới hình thức “Bố trí thẩm phán”, còn được gọi là “Saiban-in”.

Trong vụ án này, nhiều người lại bày tỏ sự thắc mắc, vì sao nghi phạm Kamimasa Shibuya tuy đã bị bắt với những chứng cứ xác đáng nhưng lại chưa bị đem ra xét xử, dù vụ án đã sắp tròn một năm?

Nghi phạm im lặng, vẫn kết án khi đủ chứng cứ
Vụ án bé gái người Việt bị sát hại ở Nhật từng làm rúng động dư luận nước này (ảnh: Tùng Anh).
Nghi phạm im lặng, vẫn kết án khi đủ chứng cứ
Nghi phạm trong vụ án bé Nhật Linh bị sát hại – Yasumasa Shibuya (ảnh: Nam Thanh).

“Quyền im lặng” – bình phong của nghi phạm Yasumasa

Trong luật pháp Nhật Bản, “quyền im lặng” được niêm yết rõ ràng ở điều 2, mục 291, bộ luật Tố tụng Hình sự Nhật Bản năm 1948. Theo nguyên tắc này, người bị bắt giữ và người trước khi thẩm vấn phải được cho biết rằng mình có quyền giữ im lặng vì bất cứ điều gì người đó nói ra sẽ được dùng để chống lại chính mình tại tòa. Người bị buộc tội cũng có thể chọn chỉ khai báo khi có mặt luật sư.

Về cơ bản, quyền giữ im lặng để tự bảo vệ bản thân và quyền được có luật sư là hai trong số những quyền cơ bản của con người. Dù các chứng cứ có xác thực tới đâu đi chăng nữa, cho tới thời điểm bị tòa án tuyên bố tội danh, các nghi phạm vẫn được tính là vô tội để đảm bảo tính nghiêm minh của quá trình điều tra.

Cơ quan hành pháp Nhật Bản sẽ làm gì nếu nghi phạm “giữ im lặng” tới cùng?

Hệ thống pháp luật Nhật Bản dựa trên bộ luật dân sự và vai trò của công tố viên là đưa ra các số liệu cùng thông tin xác đáng cho tòa án để xác định sự phạm tội của bị can, từ đó yêu cầu tòa án xử lý và luận tội nghi phạm. Nếu công tố viên tin rằng, cuộc điều tra đã có đủ bằng chứng kết tội nghi phạm (và thường là khi họ đã xác định mình có thể thuyết phục được tòa), nghi can sẽ được đưa ra xét xử trước tòa.

Số liệu thống kê từ Bộ tư pháp Nhật Bản cho thấy trong 10 năm từ 2002 tới 2011, tỷ lệ kết án ở Nhật Bản sau khi có cáo trạng từ phía các công tố viên là hơn 99%. Kể cả khi nghi phạm kiên quyết giữ quyền im lặng, ngay khi tập hợp được đầy đủ bằng chứng xác đáng cũng như nắm chắc trong tay những lý lẽ có thể thuyết phục được tòa án, các công tố viên sẽ đề nghị đem vụ án ra xét xử.

Đối với dư luận Nhật Bản, đây không phải trường hợp đầu tiên mà nghi phạm của một vụ án nghiêm trọng kiên quyết giữ quyền im lặng.

Theo Helino, trước đó, vào năm 2007, cảnh sát Nhật Bản phát hiện một phần thi thể của nữ giáo viên người Anh tên Nova Lindsay Hawker (22 tuổi) trong bồn tắm chứa đầy cát trên ban công nhà của nghi phạm Tatsuya Ichihashi. Phải tới hơn 2 năm sau, cảnh sát mới phát hiện và bắt giữ được Ichihashi.

Nghi phạm im lặng, vẫn kết án khi đủ chứng cứ
Nghi phạm Tatsuya Ichihashi (ảnh: Helino).

Tương đồng với vụ án của bé Nhật Linh, mặc dù cảnh sát tuyên bố hàng loạt bằng chứng xác đáng và mạnh mẽ về sự liên can của Ichihashi nhưng nghi phạm vẫn im lặng và sau đó bác bỏ mọi cáo buộc.

Vụ án của Ichihashi thu hút sự chú ý mạnh mẽ của dư luận Nhật Bản và quốc tế vì đã có nhiều lúc, quá trình điều tra và khép tội kẻ thủ ác bị rơi vào ngõ cụt; cộng thêm vào đó là quá trình đi tìm công lý bền bỉ của gia đình nạn nhân. Vụ án này cũng đã khiến cho hệ thống bố trí thẩm phán Nhật Bản được thử nghiệm và có hiệu lực vào tháng 5 năm 2009.

Trong vụ án đó, 6 thành viên được lựa chọn từ công chúng đã được tham gia vào vụ án xét xử (trong trường hợp nghi phạm không chịu thừa nhận tội trạng). Sáu thẩm phán công chúng này sẽ cùng ba thẩm phán chuyên nghiệp công bố về tội trạng của nghi can. Sau khi đạt được thống nhất, bản án cho nghi can sẽ được áp dụng.

Vào ngày 21/7/2011, Tatsuya Ichihashi bị Tòa án quận Chiba kết án tù chung thân cho tội danh giết hại Nova Lindsay Hawker, nhờ vào hệ thống bố trí thẩm phán của Nhật Bản. Dẫu cho người nhà Hawker muốn tòa tuyên án tử hình, thế nhưng phía Nhật Bản tin rằng Ichihashi chưa có tiền án tiền sự và vẫn có cơ hội để phục hồi nhân phẩm.

Nhờ có hệ thống này, ngay cả khi nghi phạm kiên quyết im lặng không khai báo và từ chối các tội danh, bản án xác đáng và công bằng vẫn sẽ được đưa ra, tuy nhiên không thể phủ nhận là thời gian xem xét các tình tiết của vụ án cũng như luận tội sẽ lâu hơn rất nhiều. Điều này cũng đang xảy ra đối với vụ án của bé Nhật Linh, khi mà Yasumasa Shibuya kiên quyết giữ quyền im lặng của mình cho đến cùng.

Diễn biến vụ án

Theo Ngôi sao, bé Lê Thị Nhật Linh, 9 tuổi, người Việt sinh sống tại Chiba, Nhật Bản, bị mất tích trên đường đi học vào ngày 24/3/2017. Sáng 26/3/2017, thi thể không quần áo của Nhật Linh được tìm thấy trên bãi cỏ gần mương thoát nước, cách nhà cô bé khoảng 10 km. Cặp sách cùng vật dụng cá nhân của em lần lượt được tìm thấy sau đó ở địa điểm cách nơi phát hiện thi thể khoảng 25 km. Qua khám nghiệm, cảnh sát nhận định bé Linh bị sát hại vào khoảng từ sáng 24/3 đến đêm 25/3/2017. Nguyên nhân gây tử vong là do bị siết cổ. Cơ thể của nạn nhân có dấu hiệu bị xâm hại tình dục.

Sáng 14/4/2017, Shibuya Yasumasa, 46 tuổi, bị bắt giữ ngay sau khi kết quả giám định cho thấy ADN của ông ta trùng khớp với ADN còn lưu lại trên những đồ vật đã được tìm thấy của bé Linh. Nghi phạm sống cách nhà bé Linh khoảng 300 m, từng là chủ tịch hội phụ huynh học sinh trường tiểu học nơi bé Linh theo học và tích cực tham gia hoạt động giám sát học sinh từ nhà đến trường mỗi ngày trong hai năm nay.

Hồi tháng 5/2017, Shibuya Yasumasa bị cảnh sát Nhật Bản truy tố ba tội danh bao gồm bắt cóc, xâm phạm tình dục và giết người.

Tòa án địa phương tỉnh Chiba trong trao đổi với đại sứ quán Việt Nam tại Tokyo đã khẳng định vụ án vẫn đang được khẩn trương tiến hành theo đúng trình tự tố tụng theo luật định, dự kiến kết thúc giai đoạn điều tra, củng cố hồ sơ vụ án vào ngày 5/3 tới, sau đó Tòa sẽ quyết định thời gian để sớm đưa ra xét xử.

Theo quy định của pháp luật Nhật Bản thì quá trình thu thập, củng cố chứng cứ để đưa nghi phạm ra xét xử mất thời gian khoảng 8 tháng nếu nghi phạm nhận tội; trường hợp nghi phạm không nhận tội thì sẽ mất khoảng 1 năm.

Ngay sau khi xảy ra vụ sát hại, Thủ tướng Shinzo Abe, Chủ tịch Hạ viện và Thượng viện, Ngoại trưởng Nhật Bản đã nhiều lần công khai bày tỏ lời chia buồn và cảm thông sâu sắc.

Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Umeda đã về Hưng Yên – quê cháu Linh – để thắp hương cho cháu và gửi lời xin lỗi tới gia đình cháu. Nhiều người dân Nhật Bản cũng bày tỏ thương tiếc, xin lỗi và mong kẻ thủ ác sớm bị nghiêm trị.

Hôm Mai (Tổng hợp)