Âu lo “bom nước” ở thượng nguồn vẫn là nỗi lo thường trực của người dân mỗi mùa mưa bão đến, đặc biệt là hàng triệu người dân sống dưới chân các thân đập và vùng hạ du đều thấp thỏm hồ xung yếu có nguy cơ vỡ bất cứ lúc nào.

Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cả nước hiện có 6.648 hồ chứa thủy lợi tại 45 tỉnh, thành với sức chứa khoảng 13,5 tỉ m3 nước. Nhiều hồ đập đang mất an toàn, gây nguy hiểm cho người dân trong mùa lụt bão; bao gồm khoảng 1.200 hồ chứa thủy lợi lớn, nhỏ đang bị xuống cấp và xuống cấp nghiêm trọng, trong đó có 350 hồ xung yếu, theo Báo Người Lao Động.

Trong số trên có 70 hồ chứa lớn (dung tích lớn hơn 3 triệu m3 hoặc chiều cao đập lớn hơn 15 m) có đập thấm nhẹ, 23 đập thấm nặng; 61 đập có mái bị biến dạng nhẹ, 21 đập có mái bị biến dạng mức nặng.

Một số hồ đập lớn bị hư hỏng, có dấu hiệu mất an toàn như hồ Khe Chinh, Rong Đen, Tặng An (tỉnh Yên Bái); hồ Khe Chão (tỉnh Bắc Giang); hồ Đồi Tương, Ba Khe, Khe Sân (tỉnh Nghệ An); hồ Thanh Niên (tỉnh Quảng Trị); hồ Cây Khế, đập Làng (tỉnh Quảng Ngãi); hồ Kim Sơn, Giao Hội, Hội Khánh, Hố Trạnh, Thạch Bàn (tỉnh Bình Định); hồ Tân Rai, Đạ Tẻh (tỉnh Lâm Đồng)…

Không chỉ các hồ đập lớn bị hư hỏng, người dân đang đối mặt với tình trạng các hồ đập nhỏ xuống cấp đáng báo động. Qua kiểm tra có 507 đập bị thấm (450 đập thấm nhẹ, 57 đập thấm nặng); 443 đập có mái biến dạng mức độ nhẹ, 170 đập biến dạng mức nặng. Ngoài ra, 697 đập tràn có thân bị hư hỏng, xói lở (467 tràn hư hỏng mức độ nhẹ, 230 tràn mức độ nặng).

Trước mùa mưa bão năm 2012, các chủ hồ chứa trên đã rà soát, xử lí khẩn cấp để bảo đảm an toàn tạm thời. Song, người dân hạ du vẫn chưa thật sự yên tâm bởi hiện trạng đập rất yếu và tình trạng xả lũ bất ngờ, gây lũ chồng lũ vẫn như những năm trước.

Lũ chồng lũ, người dân chồng chất khó khăn (Ảnh: Trí thức trẻ).

Tại các tỉnh Quảng Nam, Bình Định, Khánh Hòa, trong đợt mưa lũ sau cơn bão số 12 vừa qua, có nơi dòng chảy đến hồ vượt quá thiết kế, 5 sự cố về hồ chứa xảy ra khiến người dân thiệt hại nặng nề, theo Báo Bình Định.

Còn tại tỉnh Khánh Hòa, trong bão số 12 vừa qua, tại hồ Đá Bàn ở thị xã Ninh Hòa xuất hiện một số mái taluy bị bong hệ thống đá chèn, với diện tích khoảng 200 m2. Nếu hồ này xảy ra sự cố thì với 75 triệu m3 hồ Đá Bàn sẽ làm 2/3 thị xã nằm trong biển nước.

Khu vực tỉnh Ninh Thuận có 20 hồ thủy lợi với tổng dung tích trên 192 triệu m3. Tuy nhiên, người dân huyện miền núi Bác Ái rất hoang mang trước tình trạng toàn tuyến mái hạ lưu đập của hồ sông Sắt bị xói lở nhiều chỗ, tạo thành những hố sâu xuyên vào thân đập thủy điện lớn nhất tỉnh này. Tình trạng này cũng xảy ra trên mái đập hạ lưu của hồ Sông Trâu ở huyện Thuận Bắc (dung tích 31 triệu m3), Lanh Ra ở huyện Ninh Phước (dung tích 14 triệu m3)…

Tính từ đầu năm 2017 đến nay, cả nước xảy ra 18 sự cố về hồ ở các địa phương như Thái Nguyên, Hòa Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Phú Yên… là nỗi bất an, đe dọa tinh thần người dân vùng hạ du.

Vị trí vỡ đập thủy điện Đakrông 3 (Ảnh: Báo Thanh Niên).

Theo ông Nguyễn Văn Tỉnh, Tổng cục trưởng Tổng cục Thủy lợi cho biết, hồ chứa thủy lợi hiện được phân làm 2 loại là hồ có van điều tiết và hồ không van điều tiết, để tràn tự do. Do xây dựng cách đây 30-40 năm bằng công nghệ, kĩ thuật lạc hậu nên đa số hồ tràn tự do là hồ chứa nhỏ, đập đất tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn rất cao.

Đặc biệt, trong điều kiện mưa, lũ cực đoan, cục bộ như hiện nay, khi nước tràn qua đỉnh đập mà đập làm bằng đất nên khó tránh bị vỡ. Đây chính là nguy cơ rất đáng báo động.

Ngoài ra, đa số hồ tập trung ở vùng núi, vùng sâu, vùng xa, chủ yếu do cấp huyện, xã quản lý, với trình độ chuyên môn chưa đáp ứng được yêu cầu.

Đức Huy (Tổng hợp)