Các dự án đầu tư theo hình thức xây dựng – chuyển giao (BT) bị đánh giá để xảy ra thất thoát vốn đầu tư lớn, một phần bởi khoảng trống pháp lý. Nhiều dự án BT đã rơi vào “tầm ngắm” của Kiểm toán Nhà nước trong thời gian tới.

Lỗ hổng lớn khi 90% dự án BT chỉ định thầu

Sáng ngày 29/10, đại biểu Quốc hội đã tham gia thảo luận, góp ý về dự toán ngân sách Nhà nước năm 2018; dự toán ngân sách và phương án phân bổ ngân sách trung ương năm 2019; cũng như kế hoạch ngân sách 2019 – 2021.

Theo VnExpress, ông Mai Sỹ Diến – Phó trưởng đoàn đại biểu tỉnh Thanh Hoá băn khoăn khi hiện còn khoảng trống pháp lý trong thực hiện các dự án đầu tư theo hình thức xây dựng – chuyển giao (BT) ở nhiều địa phương.

Ông Diến dẫn kết quả kiểm toán của Kiểm toán Nhà nước cho thấy có tới 90% dự án đều lựa chọn nhà đầu tư theo chỉ định đầu, dù pháp luật có yêu cầu cả hình thức đấu thầu công khai.

Cụ thể, trong 12 dự án giai đoạn 2013 – 2017 chỉ có 1 dự án được đấu thầu, còn lại 11 dự án được chỉ định thầu. Thời điểm giao đất thanh toán hay giao dự án còn nhiều bất cập, không rõ ràng. Điều này dẫn tới việc thanh toán dự án BT bằng quỹ đất không đảm bảo nguyên tắc ngang giá.

Điều này đã làm giảm tính cạnh tranh trong thực hiện dự án. Nhiều dự án BT có thể trở nên biến tướng thành giao dịch ngầm giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý Nhà nước, gây thất thoát nguồn đầu tư công và tài sản công rất lớn.

Qua kiểm toán 30 dự án BT, Kiểm toán Nhà nước cũng kiến nghị thu hồi 4.515 tỷ đồng. Trong đó có những dự án, tỷ lệ xử lý tài chính lên đến 27% tổng giá trị dự án được kiểm toán. Nhiều dự án đang giao cho nhà đầu tư thực hiện nhiều khâu như lập dự án, lập dự toán nhà đầu tư, thẩm định dự án, lựa chọn các đơn vị tư vấn, thi công… dẫn đến không đảm bảo tính khách quan, gây thất thoát cho ngân sách. Điều này cho thấy, thực hiện dự án BT chưa giảm được gánh nặng cho ngân sách.

Ông Diến đặt ra câu hỏi, vậy có nên thực hiện dự án BT như thời gian qua nữa hay không? Nếu có cần một thể chế mới cho hình thức đầu tư này?

Trước đó, tháng 5/2018, Báo Tiền Phong dẫn số liệu của Kiểm toán Nhà nước cho thấy, với 17 dự án đầu tư xây dựng theo hình thức hợp đồng BT trong năm 2017 thì hầu hết đều lựa chọn nhà đầu tư theo hình thức chỉ định thầu, làm giảm sự cạnh tranh và tiềm ẩn rủi ro chọn nhà đầu tư không đủ năng lực.

“Việc thanh toán cho nhà đầu tư theo hình thức giao đất đã giải phóng mặt bằng có thu tiền sử dụng đất hoặc cho thuê đất thu tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê không thông qua hình thức đấu giá là chưa phù hợp quy định của Luật Đất đai năm 2013 và là kẽ hở dẫn đến thất thoát ngân sách”, ông Hồ Đức Phớc – Tổng Kiểm toán Nhà nước nhấn mạnh.

Tình trạng thất thoát xảy ra với các dự án đầu tư công tương đối lớn. Với những dự án đã được kiểm toán, bình quân cũng lên tới tới hơn 2% tổng mức đầu tư. Ví như, một dự án có tổng mức đầu tư 10 nghìn tỷ, thất thoát 2%, tức là tương đương với 200 tỷ đồng.

Kiểm toán kỹ dự án cao tốc Đà Nẵng – Quảng Ngãi 34 nghìn tỷ

Không chỉ các dự án BT đặt ra nhiều câu hỏi về sự “nhập nhèm”, mà nhiều dự án PPP, BOT giao thông trị giá tỷ USD cũng đang dấy lên nghi ngờ về tính minh bạch của các khâu, từ lập dự án đến thi công. Một trong số các dự án giao thông đang “nóng” về vấn đề này là cao tốc Đà Nẵng – Quảng Ngãi có vốn đầu tư trên 34 nghìn tỷ đồng.

Theo ông Hồ Đức Phớc trao đổi với Tiền Phong, năm 2019, KTNN sẽ kiểm toán dự án cao tốc Đà Nẵng – Quảng Ngãi.

kiem toan nha nuoc duoc de nghi lam ro that thoat tu cac du an bt chi dinh thau cao toc ty usd
Tổng Kiểm toán Nhà nước Hồ Đức Phớc. (Ảnh: Tiền Phong)

Ông Phớc cho biết, KTNN sẽ tiến hành kiểm toán toàn diện hoạt động của dự án cao tốc Đà Nẵng – Quảng Ngãi từ yếu tố tuân thủ pháp luật cho đến các vấn đề về giá trị công trình, cùng nhiều nội dung quan trọng khác liên quan dự án.

Đối với nguyên nhân hỏng hóc tuyến cao tốc được chủ đầu tư đưa ra “do mưa nhiều”, ông Phớc cho rằng, nguyên nhân hỏng ở đây hoặc là do nền hoặc do mặt đường cao tốc. Nếu do mặt đường thì có thể do thi công không đúng, thi công ẩu, hoặc ăn bớt, hoặc đưa chủng loại vật liệu vào không đúng.

Ông Phớc nhận định chất lượng công trình không đảm bảo và có thể bởi những lý do: vật liệu không đảm bảo; Quá trình thi công không đúng hoặc có thể không phải do phần nền, mà rơi vào phần mặt, nên có thể cấp phối không đúng.

Bảo Hà (Tổng hợp)