Dự báo thế giới nguy cơ hết chỗ chứa cuối tháng 5, trong khi giao dịch dầu thô không có giá sàn có thể đẩy giá chìm sâu xuống vùng âm. Các chuyên gia nhận định, kinh tế Việt Nam sẽ chịu ảnh hưởng khá nặng nề.

Báo VnExpress cho biết, mới đây, hình ảnh từ Sentinel-1 gửi đến một thông điệp đáng báo động: các kho chứa dầu đã đầy. Đây là điều chưa từng xảy ra trước đây.

Các chuyên gia cho rằng có thể chỉ trong vài tuần tới, thế giới sẽ không còn chỗ chứa dầu. Hệ quả là giá “vàng đen” tại nhiều nơi được dự báo sẽ về 0, thậm chí xuống mức âm.

“Dữ liệu từ vệ tinh Sentinel-1 cho thấy cuối tháng 5 hoặc đầu tháng 6, cả thế giới sẽ rơi vào tình trạng hết chỗ chứa”, Florian Thaler – chuyên gia của Oilx, một công ty nghiên cứu dữ liệu gửi về từ vệ tinh, cho biết.

“Chúng tôi phải chuyển sang chiến lược kiểm soát khủng hoảng theo từng ngày”, Paul Sankey, chuyên gia phân tích dầu mỏ tại Mizuho Bank cho biết. Chuyên gia này từng cảnh báo chính xác về mức âm của giá dầu trong tháng 3 và giờ ông lại đưa ra dự báo bi quan hơn. “Liệu chúng ta sẽ thấy giá dầu về âm 100 USD mỗi thùng trong tháng tới? Điều này hoàn toàn có thể xảy ra”. 

Ảnh chụp màn hình báo Tuổi trẻ.

Dầu thô được giao dịch theo quy luật cung cầu, không có mức giá sàn. Sau sự việc tuần này, bất kỳ chuyện gì cũng có thể xảy ra.

Dù con số dự báo có thể khác nhau, một điều chắc chắn là những hình ảnh từ Sentinel-1 cho thấy thế giới đang dư thừa lượng dầu khổng lồ. Có tới 50 triệu thùng dầu được chuyển đến các kho chứa mỗi tuần, con số đủ để đáp ứng nhu cầu của Đức, Pháp, Italy, Tây Ban Nha và Anh cộng lại.

Phiên 21/4, “vàng đen” tiếp tục bị bán tháo. Hợp đồng dầu Brent giao tháng 6 giảm 15%, xuống còn gần 16 USD một thùng, mức thấp nhất trong gần 21 năm. Dầu thô được khai thác tại châu Âu và châu Phi, vốn có giá rẻ hơn so với dầu Brent, được bán với giá dưới 10 USD, thậm chí có nơi xuống 5 USD.

Ở Ấn Độ, kho chứa tại các nhà máy lọc dầu hiện đã đầy tới 95%. Mele Kyari, lãnh đạo Công ty dầu NNPC của Nigeria cho biết sẽ giảm sản xuất do không còn chỗ để chứa dầu thô. Các công ty lọc dầu cũng không thể mua thêm dầu vì nhu cầu sử dụng nhiên liệu đã giảm đáng kể do tác động của đại dịch.

Một số công ty khai thác dầu đã dừng sản xuất, nhưng vẫn có những công ty phải bơm dầu lên. Với những doanh nghiệp vốn đang ngập trong nợ nần này, kể cả mức giá vài đôla cho 1 thùng dầu cũng tốt hơn là không có gì. Không còn nơi nào để đi, dầu thô chỉ còn cách đổ đầy các kho chứa. Dù vậy, dữ liệu của Sentinel-1 cũng được cho là còn lạc quan. Vì nhiều kho chứa còn trống nhưng đã được thuê từ trước, chỉ chờ được đổ đầy dầu.

“Chúng tôi cho rằng giá dầu sẽ xuống mức âm, thậm chí là âm rất lớn”, Pierre Andurand – nhà sáng lập một quỹ phòng hộ về dầu thô cho biết, “Thị trường giờ đang quá nguy hiểm để thực hiện giao dịch”.

Nhìn ở khía cạnh vĩ mô, dầu mỏ có vẻ là thị trường mang tính toàn cầu hóa cao. Tuy nhiên, thị trường này thực tế giống như những hòn đảo lớn nhỏ được kết nối với nhau bằng những liên kết rất mong manh. 

Giá dầu thô Mỹ về mức âm trong phiên đầu tuần do những người nắm hợp đồng tìm cách bán tháo bằng mọi giá do không có chỗ chứa dầu. Ở thời điểm tệ nhất, có người phải trả 40,32 USD để không phải nhận dầu.

Tại Rotterdam – trung tâm lọc dầu của Tây Âu, một số đảo ở vùng Caribbean và Singapore, những kho chứa sẽ sớm được lấp đầy. Các tàu chở dầu được biến thành nơi chứa tạm thời, nhưng điều này chỉ mang tính ngắn hạn.

Royal Vopak – hãng dịch vụ lưu trữ dầu độc lập lớn nhất thế giới – cho biết toàn cầu đang săn lùng chỗ chứa dầu. “Công suất chứa khả dụng toàn cầu gần như đã bán hết “, Gerard Paulides, Giám đốc tài chính của Royal Vopak cho biết.

Vì sao giá dầu lại ở mức âm? 

Giá dầu rớt về mức âm là việc xảy ra khi người bán phải trả tiền để người mua lấy dầu vì giá đã giảm quá sâu. 

Vì sao người bán phải trả tiền cho người mua? Đối với một số nhà sản xuất, nếu phải ngưng khai thác dầu thì có thể gây ra hư hại cho máy móc, thiết bị, gây thiệt hại kinh tế trong tương lai. Vì thế, việc bán dầu và trả tiền cho người mua, thay vì nhận tiền thì khoản chi phí này về lâu về dài sẽ rẻ hơn rất nhiều so với việc phải ngừng sản xuất hay tìm kiếm kho bãi mới để tích trữ lượng dầu dư thừa trên mặt đất. 

Ảnh chụp màn hình đài RFA.

Không ít thương nhân hiện không có ý định nhận dầu vì đã chọn mua theo hợp đồng tương lai, nhằm tránh ảnh hưởng của biến động giá và mắc kẹt giữa việc giá dầu giảm quá sâu và buộc phải lựa chọn tìm kiếm kho chứa hay bán lỗ.

Vậy là không ít người đã phải lựa chọn đưa ra quyết định trả tiền cho người mua, trong bối cảnh kho chứa ngày càng hiếm hoi vì sản lượng dầu mỏ tăng mạnh.

Việt Nam sẽ chịu ảnh hưởng ra sao?

Giá dầu thô WTI lần đầu rơi xuống mức -37,63 USD/thùng hôm 21/4 là giá thấp kỷ lục trên thế giới. Giá dầu âm như vậy nghĩa là các nhà sản xuất phải trả tiền cho người mua chỉ để lấy thùng dầu ra khỏi kho dự trữ.

Việc giá dầu thế giới xuống tới mức kỷ lục như vậy ảnh hưởng gì tới Việt Nam khi Việt Nam là nước xuất khẩu dầu thô và nhập khẩu xăng dầu thành phẩm? Tiến sĩ Lê Đăng Doanh, nguyên Viện trưởng Viện Quản lý Kinh tế Trung ương nói với RFA:

“Việc giá dầu giảm kỷ lục tới mức giá âm ảnh hưởng khá lớn đến kinh tế Việt Nam vì Việt Nam vẫn khai thác dầu để thu ngoại tệ. Sự phụ thuộc vào dầu của Việt Nam giảm đáng kể. Thời cao nhất dầu khí có thể đóng góp đến 20% nguồn thu ngân sách, bây giờ chỉ còn khoảng 7 hoặc 8% thôi. Giá dầu giảm thì ảnh hưởng nguồn thu ngân sách từ bán dầu. Có thể công ty dầu khí Việt Nam sẽ không chịu được giá này vì càng khai thác sẽ càng lỗ.

Mặt khác, giá dầu giảm thì các nguyên liệu xăng dầu cũng giảm, các sản phẩm làm ra từ dầu như sợi tổng hợp cũng giảm. Điều đó sẽ thuận lợi cho nền kinh tế Việt Nam. Làm giảm chỉ số giá cũng như giảm giá thành các mặt hàng nhập khẩu nguyên vật liệu từ dầu, thí dụ như hạt nhựa, sợi tổng hợp, các mặt hàng khác…”

Tiến sĩ Ngô Đức Lâm, nguyên Phó Viện trưởng Viện Năng lượng cho rằng, ảnh hưởng rõ nhất là giá điện sẽ giảm. Giá điện và xăng dầu giảm sẽ tác động lớn đến kinh tế Việt Nam. Ông giải thích:

“Việt Nam vừa có xuất lại vừa có nhập. Nếu xuất giá rẻ thì lại bị thiệt. Dầu cho điện trong giai đoạn này chưa cần đến. Những năm trước thì những tháng này trong nước thiếu điện sản xuất từ thủy điện nên phải dùng dầu để bổ sung thì giá điện sẽ tăng lên. Nếu giá dầu rẻ thì có lợi cho ngành sản xuất điện. Còn về kinh tế quốc dân thì nó lại có bài toán khác.”

Với cái nhìn của một doanh nghiệp vận tải nhỏ, ông Minh Đức chia sẻ rằng, mùa dịch Covid-19 ảnh hưởng đến thu nhập của doanh nghiệp rất nặng nề, mất gần 80% doanh thu từ Tết đến nay. 

Tuy nhiên, theo ông Đức, giá xăng trong nước khó giảm theo kỳ vọng của người tiêu dùng, bởi một lít xăng cõng theo nó đủ thứ thuế, phí.