Môn Lịch sử và Địa lý ở tiểu học và THCS trong chương trình giáo dục phổ thông mới đặt ra nhiều yêu cầu đối với giáo viên và học sinh, đặc biệt là về việc dạy học tích hợp. Dự thảo chương trình môn Lịch sử và Địa lý sắp được công bố cùng với các môn học khác để lấy ý kiến rộng rãi dư luận trước khi ban hành.

Trong chương trình giáo dục phổ thông tổng thể, môn Lịch sử và Địa lý là bắt buộc ở cấp tiểu học (lớp 4-5) và THCS và cần có sự thay đổi đáng kể trong cách dạy và học. Môn học được xây dựng trên cơ sở kế thừa và phát triển từ môn Tự nhiên và Xã hội mà học sinh đã học tại các lớp 1-3, theo VnExpress.

Do vậy, cấu trúc nội dung chương trình môn Lịch sử và Địa lý có đổi mới khá căn bản, chuyển từ diện sang điểm. Kiến thức ở hai lĩnh vực này được tích hợp trong các chủ đề về địa phương, vùng miền, đất nước và thế giới, theo sự mở rộng về không gian địa lý và xã hội.

Môn Lịch sử chỉ lựa chọn những sự kiện, nhân vật lịch sử tiêu biểu của vùng miền, của quốc gia, khu vực, của một số giai đoạn lịch sử, không tuân thủ nghiêm ngặt tính lịch đại.

Môn Địa lý, mỗi vùng miền, quốc gia, khu vực chỉ lựa chọn một số kiến thức địa lý tiêu biểu, đặc trưng cho từng vùng. Việc lựa chọn kiến thức ở các vùng miền, quốc gia, khu vực ngoài dựa trên nét đặc trưng về tự nhiên còn dựa trên vai trò lịch sử của vùng đất đó.

Logic này đảm bảo để khi hoàn thành chương trình môn học bậc tiểu học, học sinh sẽ có kiến thức bước đầu về lịch sử và địa lý của địa phương, vùng miền, đất nước và thế giới để học tiếp môn Lịch sử và Địa lý ở bậc THCS.

Ở bậc THCS, mạch kiến thức của Lịch sử và Địa lý được tích hợp ở mức độ đơn giản. Có 3 mức độ là tích hợp nội môn; tích hợp nội dung Lịch sử trong những phần phù hợp của bài Địa lý và ngược lại, nhằm tạo ra sự đối chiếu, tương tác tốt nhất giữa kiến thức của hai phân môn; tích hợp tạo thành chủ đề chung.

“Nhập” Lịch sử và Địa lý vào một môn ở tiểu học, THCS (Ảnh: VnExpress).

Với cách tích hợp nội môn, chương trình và sách giáo khoa Lịch sử mới sẽ thay đổi cách viết riêng lịch sử thế giới và lịch sử Việt Nam của chương trình hiện nay.

Điểm mới trong cấu trúc, trong tích hợp của phân môn Lịch sử là sẽ lấy trục lịch đại (thời gian 0) làm trục xuyên suốt và thiết kế mỗi giai đoạn lịch sử theo mô hình: Thế giới – khu vực – Việt Nam – lịch sử địa phương. Trong đó, lịch sử Việt Nam là trọng tâm, chiếm 60% thời lượng của chương trình.

Về tích hợp liên môn, trong nội dung cụ thể của chương trình, sự bổ sung lẫn nhau giữa tư duy lịch sử và tư duy địa lý đòi hỏi học sinh khi học Địa lý biết phân tích tầm cỡ ảnh hưởng của các sự kiện lịch sử đối với các quá trình địa lý.

Học sinh khi đó cũng biết phân tích đối tượng địa lý trong sự vận động và phát triển, trong bối cảnh lịch sử cụ thể. Ví dụ, khi xem xét một hiện tượng địa lý có quá trình hình thành, phát triển, biến đổi, suy thoái… chính là đang tìm hiểu lịch sử của hiện tượng này.

Sự bổ sung lẫn nhau giữa tư duy lịch sử và tư duy địa lý khi học Lịch sử đòi hỏi học sinh biết đặt các sự kiện lịch sử trong bối cảnh địa lý, biết đánh giá tác động của yếu tố địa lý đối với tiến trình lịch sử.

Ví dụ, sự hình thành các xã hội cổ đại, vương quốc cổ, có phần ảnh hưởng không nhỏ của điều kiện địa lý thời đại đó.

Hay như trong tóm tắt dự thảo chương trình môn Lịch sử và Địa lý có nêu, ngay ở cuối chương trình lớp 6, khi học về loài người trên Trái Đất, học sinh đã có thể sử dụng kiến thức lịch sử về xã hội cổ đại, đặc biệt là có thêm dẫn chứng về loài người là lực lượng hùng mạnh làm thay đổi thiên nhiên Trái Đất.

Như vậy, trong chương trình môn Lịch sử và Địa lý ở THCS, các mạch kiến thức của Lịch sử và Địa lý được tích hợp ở mức độ đơn giản, sắp xếp gần nhau nhằm soi sáng và hỗ trợ lẫn nhau. Bên cạnh đó, việc sử dụng thường xuyên các bản đồ lịch sử, địa lý trong dạy học sẽ nâng cao chất lượng dạy học Lịch sử, theo Vietnamnet.

Nghị quyết của Quốc hội khẳng định, chậm nhất từ năm học 2020-2021 chương trình sách giáo khoa mới được áp dụng đối với cấp tiểu học, từ năm học 2021-2022 đối với cấp THCS và từ năm học 2022-2023 đối với cấp THPT, theo Dân trí.

Thế Tam (TH)