Từ những con số thống kê

Hơn 13.500 bệnh nhân đang cần được ghép tạng là con số thống kê mà Bộ trưởng Bộ Y tế đưa ra tại lễ ra mắt Hội Vận động hiến mô, bộ phận cơ thể người Việt Nam và Hội Ghép tạng Việt Nam được tổ chức vào ngày 26/6 vừa qua.

Bộ Y tế cho biết, hiện tại, cả nước hiện có khoảng 6.000 người bị suy thận mãn tính cần được ghép thận, trên 1.500 người được chỉ định ghép gan và khoảng hơn 300.000 người mù do các bệnh lý giác mạc, trong đó có khoảng 6.000 đang chờ được ghép giác mạc cùng hàng trăm người đang chờ được ghép tim, phổi… Trong đó, đa phần là những bệnh nhân bị suy thận giai đoạn cuối, những bệnh nhân bị bệnh lý về gan, tim, giác mạc… cần được ghép tạng để duy trì sự sống.

Trong khi đó, cũng theo thống kê của Bộ Y tế, tính từ năm 1992 đến hết ngày 30/6/2014, số lượng các ca ghép mô, tạng Việt Nam mới chỉ đạt 1.011 ca ghép thận, 37 ca ghép gan, 11 ca ghép tim, 1 ca ghép tuỵ và 1.401 ca ghép giác mạc.

Như vậy, tổng cộng mới chỉ có 2.461 ca phẫu thuật ghép tạng được thực hiện, tương đương 12% so với số lượng người có nhu cầu chờ ghép mô, tạng.

Bộ trưởng Bộ Y tế cho biết, nhiều bệnh nhân tử vong trong thời gian chờ ghép. Bà cũng cho biết, nguồn mô, tạng từ hàng chục nghìn ca chết não, chết ngưng tim vì tai nạn giao thông và các trường hợp tử vong khác đã không được sử dụng để cứu chữa người bệnh là một sự lãng phí lớn. Điều này đang đặt ra cho chúng ta nhiều trăn trở, bà Tiến cho hay.

Vì sao ghép tạng lại là điều nan giải?

Nguyên nhân mà Bộ Y tế đưa ra vào hôm 26/6 là do nhận thức của nhân dân về việc hiến tặng mô, tạng chưa cao, trong khi ngành y tế thiếu một hệ thống cung cấp thông tin, tư vấn và đăng ký hiến tặng.

Tương tự, tại buổi lễ vinh danh 403 người hiến tạng nhân đạo, và vận động đăng ký hiến tạng nhân đạo được tổ chức vào tháng 3 vừa qua, các chuyên gia đầu ngành cho biết, một người hiến tạng có thể cứu sống được 6-7 người khác. Tuy nhiên, tại Việt Nam, việc vận động hiến tạng gặp nhiều khó khăn vì người dân quan niệm “chết phải toàn thây” hoặc bị người nhà cản trở việc hiến tạng sau khi mất.

“Có hàng nghìn trường hợp chết não hằng năm nhưng người nhà không đồng ý cho tạng. Đã có trường hợp người em suy thận đang chờ người hiến để ghép thì người anh bị tai nạn giao thông chết não. Vợ con của người anh đã đồng ý lấy thận chồng, cha họ ghép cho người em nhưng một số ý kiến trong gia đình không chấp nhận. Cuối cùng, người anh vẫn chết còn người em thì sống trong mòn mỏi, tuyệt vọng” – PGS Nguyễn Tiến Quyết – Giám đốc BV Việt Đức cho biết trong một cuộc phỏng vấn vào năm 2014 trên báo Người Lao Động.

Ông cho biết tại Đài Loan, trong số khoảng 200 người chết não mỗi năm thì có đến 50% hiến tặng tạng. Tỷ lệ này ở Việt Nam rất hiếm hoi, dù mỗi năm, BV Việt Đức có khoảng 1.000 trường hợp chết não, còn BV Chợ Rẫy (TP HCM) có khoảng 1.000-1.500 người…

Một ca ghép gan ở Bệnh viện Nhi đồng 2 TP.Hồ Chí Minh. (Ảnh: báo Lao Động)

Tháng 3 vừa qua, PGS.TS Trần Ngọc Sinh, Chủ tịch Hội Niệu – thận học TP.HCM, Trưởng khoa Tiết niệu BV Chợ Rẫy, cũng có đồng quan điểm khi cho biết, nguồn tạng được hiến tặng hiện nay chủ yếu là từ người sống, hiến một phần tạng (gan, thận) cho người thân; còn nguồn hiến tạng từ người chết não và người đã ngừng tuần hoàn thì không nhiều.

Rào cản do tâm lý, tôn giáo và những ảnh hưởng văn hóa… là những nhân tố cản trở cho việc hiến tạng tại một số nước như Việt Nam, theo PGS.TS Trần Ngọc Sinh.

Theo thông tin tại buổi lễ ra mắt Hội Vận động hiến mô, bộ phận cơ thể người Việt Nam và Hội Ghép tạng Việt Nam vừa được tổ chức, hiện cả nước có 14 cơ sở y tế đủ điều kiện để thực hiện các kỹ thuật ghép mô, tạng, với trình độ ghép tạng được đánh giá ngang tầm với khu vực và quốc tế. Điều này trước đó đã được Giám đốc BV Việt Đức – PGS-TS Nguyễn Tiến Quyết và Phó Giám đốc BV 103 – GS-TS Lê Trung Hải đồng tình.

Theo Báo Người Lao động, BS Phan Văn Báu – Giám đốc BV Nhân dân 115 (TP HCM) cho biết, dù nhu cầu của bệnh nhân rất lớn nhưng 10 năm qua, BV chỉ ghép được 65 ca suy thận nặng. Tại BV Chợ Rẫy, theo GS-TS Trần Ngọc Sinh, Trưởng Khoa Tiết niệu, tính đến tháng 9/2014 cũng có 100 bệnh nhân đăng ký chờ ghép thận trong số hàng nghìn người phải chạy thận nhân tạo. Nguyên nhân chủ yếu vẫn là do nguồn cung khan hiếm.

Những vấn nạn kèm theo

Sự chênh lệch quá lớn giữ cung – cầu trong lĩnh vực ghép tạng là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng mua bán tạng tràn lan. Tháng 9/2014, Bộ Y tế đã lên tiếng về hoạt động mua bán thận trái phép.

Công văn khẩn của Bộ Y tế gửi các đơn vị ghép tạng. (Ảnh: moh.gov.vn)

Qua nội dung các bài báo đăng trên Tuổi trẻ, Xã hội…, Cục Quản lý Khám, chữa bệnh yêu cầu các đơn vị ghép tạng cả nước phải tiến hành rà soát các hoạt động hiến, lấy, ghép mô bộ phận cơ thể người tại đơn vị theo đúng quy định của pháp luật về hiến, lấy, ghép mô bộ phận cơ thể người và chịu trách nhiệm hoàn toàn trước pháp luật nếu vi phạm, kèm theo báo cáo gửi về Cục Quản lý Khám, chữa bệnh – Bộ Y tế sau một tuần kể từ ngày công bố công văn.

Theo ông Lương Ngọc Khuê, Cục trưởng Cục Quản lý khám chữa bệnh – Bộ Y tế, Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác nghiêm cấm hành vi mua bán, lấy ghép, lưu giữ… nội tạng vì mục đích thương mại; cấm quảng cáo, môi giới việc hiến, nhận bộ phận cơ thể người vì mục đích thương mại…

Tuy nhiên, theo Báo Người lao động cho hay, nhiều bác sĩ nhận định dù các quy định liên quan rất chặt chẽ nhưng do nguồn tạng thiếu, chênh lệch lớn về cung cầu nên nạn mua bán tạng phi pháp vẫn diễn ra.

150 triệu đồng/quả thận

Bài “Nhiêu khê ghép tạng” đăng ngày 27/9/2014 của Báo Người lao động cho biết trong giới cò mồi, mỗi quả thận được rao bán khoảng 150 triệu đồng, nếu trót lọt thì cò mồi hưởng 20-30 triệu đồng.

600 triệu đồng để được ghép thận

Bài “Tôi giật mình và thật sự thấy sốc” đăng ngày 1/9/2014 trên báo Tuổi trẻ cho biết, ông Trung (một người mua thận) phải tốn khoảng 600 triệu đồng để được ghép thận, trong đó có 280 triệu đồng tiền trả cho đường dây cò mồi, cò mồi tự trích 150 triệu đồng trả cho người bán thận sau khi mổ lấy thận. Mỗi tháng ông Trung phải chuyển 4-5 triệu đồng cho cò mồi để chi tiền ăn, ở cho người bán thận. Ngoài ra, là một số tiền không nhỏ để có được lịch mổ và lịch ra hội đồng để được ghép thận.

Loạt bài điều tra nhiều kỳ “Vạch trần đường dây buôn bán thận xuyên quốc gia” do báo Tuổi trẻ đăng tải từ tháng 9/2014 đã chỉ ra những mặt tối của hệ thống mua bán, ghép tạng phi pháp này.

Nạn mua bán đàn ông, trẻ sơ sinh và nội tạng vẫn đang diễn ra

Gần đây, Ban chỉ đạo Phòng chống tội phạm của Chính phủ tổ chức ngày 21/4 tại TP.HCM cho biết, số nạn nhân của nạn buôn bán người đã tăng 11% so với  giai đoạn từ 2006-2010. Cơ quan này cho biết, Việt Nam là địa bàn trọng điểm và trung chuyển của nạn mua bán người. Gần đây còn nổi lên tình trạng mua bán đàn ông, trẻ sơ sinh và nội tạng, theo Trang tin điện tử của Ủy ban Quốc gia phòng, chống AIDS và phòng, chống tệ nạn ma túy, mại dâm.

Phan A tổng hợp

Xem thêm: