Góp ý của Bộ Tài chính về phân loại gạo xuất khẩu và đấu thầu hạn ngạch “không hợp lý” trong bối cảnh Covid-19, Bộ Công Thương cho biết.

Trong 2 lần góp ý cho Bộ Công Thương, Bộ Tài chính đề xuất chỉ cho phép xuất khẩu gạo nếp, gạo đồ, hữu cơ, thơm và tiếp tục dừng xuất khẩu gạo tẻ đến hết 15/6 để “bảo đảm mua gạo dự trữ quốc gia”. Sau khi dự trữ quốc gia đã mua đủ số lượng gạo theo kế hoạch, sẽ tiếp tục điều hành xuất khẩu “linh hoạt, chặt chẽ, phù hợp thực tế”.

Giải thích trong văn bản gửi Thủ tướng ngày 20/4 về việc không tiếp thu góp ý của Bộ Tài chính, Thứ trưởng Công Thương Trần Quốc Khánh nêu, cấm xuất khẩu gạo để buộc người dân, doanh nghiệp phải bán gạo cho dự trữ quốc gia là “việc không nên làm”. Cách giải quyết phù hợp nhất là tiếp tục cho xuất khẩu gạo (gồm cả gạo tẻ) nhưng kiểm soát chặt, minh bạch số lượng để bảo đảm an ninh lương thực trong bối cảnh Covid-19, xâm nhập mặn.    

Ngoài ra, dừng xuất khẩu trên cơ sở phân biệt gạo tẻ và các loại gạo khác có thể dẫn đến rủi ro về đạo đức và là mảnh đất màu mỡ cho lợi ích nhóm, tham nhũng phát triển. “Bằng mắt thường, rất khó phân biệt giữa gạo tẻ loại cấm xuất khẩu và gạo thơm loại được phép xuất khẩu”, Bộ Công Thương nêu.

Để giảm thiểu rủi ro, hải quan sẽ tốn thời gian và tiền bạc để kiểm tra, trưng cầu giám định chủng loại gạo cho từng lô xuất khẩu.

Theo quyết định của Bộ Công Thương sau khi nối lại xuất khẩu gạo, việc quản lý hạn ngạch được xác định theo nguyên tắc thương nhân đăng ký tờ khai hải quan trước sẽ trừ vào hạn ngạch xuất khẩu trước. Sau khi triển khai, doanh nghiệp phản ánh bị gây thêm khó khăn, như yêu cầu doanh nghiệp mở 100% container để kiểm soán, cân toàn bộ các container gạo kiểm tra trọng lượng… khiến chi phí tăng cao. Bộ Tài chính cho rằng, phương thức này khiến doanh nghiệp không chủ động phương án kinh doanh.

Nhưng Bộ Công Thương thì giải thích, trong các văn bản trả lời góp ý trước đó Bộ Tài chính hay Tổng cục Hải quan đều không đề cập tới bất cập này. Và trước khi quyết định phương án điều hành, tham mưu trình Chính phủ, Bộ Công Thương đã tham vấn ý kiến Tổng cục Hải quan một lần nữa về tính khả thi của giải pháp này.

Ảnh chụp màn hình báo VnExpress.

Nhưng Bộ Công Thương thì giải thích, trong các văn bản trả lời góp ý trước đó Bộ Tài chính hay Tổng cục Hải quan đều không đề cập tới bất cập này. Và trước khi quyết định phương án điều hành, tham mưu trình Chính phủ, Bộ Công Thương đã tham vấn ý kiến Tổng cục Hải quan một lần nữa về tính khả thi của giải pháp này.

Cho rằng mọi phương thức điều hành hạn ngạch đều có điểm thuận, không thuận, Bộ Công Thương nhìn nhận, phương án họ đưa ra “tương đối công bằng, công khai, minh bạch, dễ thực hiện, dễ giám sát, khó phát sinh các rủi ro về đạo đức cũng như tham nhũng, lợi ích nhóm”. 

Phương thức đăng ký tờ khai xuất trước nếu được bàn bạc, phối hợp nghiêm túc với các Bộ như chỉ đạo của Thủ tướng và bổ sung thêm một số giải pháp kỹ thuật như bắt buộc phải khai báo đồng thời tên tàu và số hiệu container trên tờ khai online… sẽ giảm đáng kể tình trạng khai giữ chỗ. 

Trước đó, trong thông tin phát đi ngày 17/4, Tổng cục Hải quan cho rằng Bộ Công thương đã không tiếp thu, liên quan đến đề nghị tiếp tục cho xuất khẩu với gạo nếp, gạo đồ, gạo hữu cơ, gạo thơm, và chỉ tạm dừng xuất khẩu gạo tẻ thường đến ngày 15/6 để đảm bảo mua gạo dự trữ quốc gia.

Theo tài liệu của Tuổi trẻ, tại văn bản đóng góp ý kiến về xuất khẩu gạo của Bộ Tài chính  ngày 3/4, lý do của đề xuất trên là để đảm bảo mua đủ gạo dự trữ quốc gia. Bởi đang có tình trạng các doanh nghiệp trúng thầu cung cấp gạo dự trữ không thực hiện thương thảo hợp đồng.

Đề xuất này không được tiếp thu ngay trong bản Bộ Công thương gửi Thủ tướng ngày 6/4. Văn bản đính kèm cũng đã có giải trình cụ thể lý do không đồng ý.

Cụ thể, do trước mắt chỉ cho phép xuất khẩu 400.000 tấn gạo trong tháng 4, giảm tới 40% so với thông thường, cộng thêm vụ hè thu sắp thu hoạch, nên lượng gạo còn lại rất nhiều.

Bộ Công thương cũng đề nghị Bộ Tài chính rà soát quy định của pháp luật về hợp đồng, đấu thầu để báo cáo Thủ tướng xem xét và có chế tài phù hợp với các hợp đồng không tuân thủ.