Theo kết luận của Ủy ban sông Mê Kông Việt Nam, 11 công trình thủy điện phía Trung Quốc đã tác động lớn đến lượng phù sa, cát bùn, làm giảm khoảng 50% tổng lượng phù sa đổ về Đồng bằng sông Cửu Long.

Thông tin trên được đưa ra ngày 4/11 tại hội thảo tham vấn quốc gia về dự án thủy điện Luang Prabang của Lào, do Bộ Tài nguyên và Môi trường, Ủy ban sông Mê Kông Việt Nam tổ chức. Theo các nhà khoa học, những năm gần đây khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) –  hạ nguồn sông Mê Kông chịu hàng loạt tác động tiêu cực khi các quốc gia phía thượng nguồn xây hàng chục thủy điện.

Thông tin trên cũng được Tiến sĩ Lê Anh Tuấn, chuyên gia môi trường và tài nguyên, đang làm việc tại Viện Nghiên cứu Biến đổi Khí hậu của Đại học Cần Thơ, xác nhận với RFA (đài Á châu tự do). Khẳng định tính chính xác của thông tin Ủy ban sông Mê Kông nêu, ông Lê Anh Tuấn chỉ rõ: “Ngày xưa lưu lượng phù sa hoặc cát tải xuống hạ nguồn là 160 triệu tấn mỗi năm. Còn theo số liệu đo đạt gần đây chỉ còn khoảng 80 triệu tấn/năm, tức là mất khoảng một nửa hoặc hơn một nửa một ít”.

Cũng trên RFA, Tiến sĩ Đặng Kim Sơn, nguyên Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược Phát triển Nông nghiệp Nông thôn, phân tích: Việc giảm lượng phù sa ở hạ nguồn sông Mekong trực tiếp ảnh hưởng đến dinh dưỡng trong đất trồng lúa, trong nước tưới lúa. Nó còn làm giảm bớt khả năng bồi đắp cho lòng sông, và bồi đắp ở cửa biển. ĐBSCL có nguy cơ tăng xói lở ven bờ sông, không có điều kiện giữ vững nền của nó và phát triển ra biển Đông, như hàng nghìn năm trước nữa.

“Có thể nói đây là tác động rất xấu cho sản xuất nông nghiệp, cũng như cho đời sống của người dân khu vực ĐBSCL ở Việt Nam”, ông Sơn nói.

Tuy nhiên, mối lo cho Đồng bằng sông Cửu Long không chỉ dừng ở những vấn đề hiện tại. Bởi phía Trung Quốc đang lên kế hoạch xây thêm 8 đập ở lưu vực sông, cả ở dòng chính và trên các nhánh phụ. Thông tin từ chuyên gia Premrudee Deoruong được Reuters trích dẫn hôm 24/7/2019 cho biết, hiện giờ Trung Quốc gần như kiểm soát hoàn toàn dòng sông Mekong và từ nay, có một mối lo ngại là dòng sông sẽ bị các nhà khai thác đập thủy điện Trung Quốc kiểm soát.

Ngoài ra, trên dòng chính hạ lưu sông Mê Kông, các nước Campuchia, Lào và Thái Lan đang có kế hoạch xây dựng 11 công trình thủy điện. Tận dụng triệt để vị trí nằm trên thượng nguồn Mê Kông, Trung Quốc và các quốc gia Đông Nam Á này muốn kiếm khoản lợi lớn từ việc sản xuất và bán điện. 

Một đập thủy điện trên thượng nguồn sông Mekong đoạn chảy qua Lào, ảnh chụp năm 2019 (nguồn: RFA).

Đơn cử như Lào, nước này đang có 64 đập thủy điện, mang lại sản lượng chưa tới 6.000 megawatt điện. Nhưng có tới 63 đập khác đang được Lào xây dựng hoặc được lên kế hoạch xây dựng. Vẫn theo RFA, Lào còn đề xuất xây thêm hơn… 300 đập thủy điện. Nếu đây là sự thực, sản lượng điện từ các nhà máy thủy điện của Lào trên sông Mêkông sẽ vượt cả Trung Quốc.

Đó sẽ là mối đe dọa thực sự với an ninh và nền kinh tế của Việt Nam. Báo cáo của Chính phủ Việt Nam cho thấy, mỗi năm ĐBSCL mất khoảng 550 ha đất khiến hàng nghìn hộ dân mất sinh kế, mất nhà cửa. Trong đó, hiệu ứng của đập thủy điện giống như domino, nhiều công trình cộng dồn sẽ tạo tác động lớn, nặng nề và không thể khắc phục.

Theo Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Lê Công Thành, sắp tới Chính phủ Việt Nam sẽ đánh giá nhiều hơn các công trình thủy điện ở Lào và Campuchia. Việt Nam không chỉ tập trung sự quan tâm vào tác động tại chỗ của một công trình riêng lẻ mà là tác động tổng thể có tính xuyên biên giới của toàn bộ bậc thang thủy điện dòng chính và cả những dòng nhánh, báo Người Lao Động dẫn lời Thứ trưởng Thành.

Thể Loại: Môi trường Thời sự