Hôm qua (15/3), Bộ Quốc phòng Nga cho biết, các máy bay chiến đấu đầu tiên của họ đã sơ tán khỏi Syria. Một ngày trước, Tổng thống Nga Vladimir Putin bất ngờ tuyên bố đại bộ phận quân đội Nga sẽ rời khỏi Syria. Câu hỏi tại sao Nga lại rút quân vào thời điểm này là vấn đề đang được thế giới quan tâm.

Một đoạn video do Đài Truyền hình Nga phát đi cho thấy, những người lính Nga tại căn cứ không quân Hmeymim gần thành phố Latakia, Syria đang đóng gói quân trang chuyển lên máy bay vận tải, sẵn sàng rút quân về.

Bộ trưởng Quốc phòng của Nga Sergei Shoigu nói: “Nhân lực không quân đã bắt đầu vận chuyển trang thiết bị, khí tài quân sự lên máy bay vận tải, và họ sẽ lên máy bay quay lại căn cứ thường trú tại Nga”.

Hành trình rút quân từ căn cứ Syria trở về Nga phải bay quãng đường hơn 5000km, giới chức Nga từ chối tiết lộ tuyết đường rút quân.

Tuy nhiên, quyết định rút quân không đồng nghĩa với việc Nga kết thúc hoạt động quân sự ở Syria. Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Nga Nikolai Pankov cho biết, hiện nay vẫn còn quá sớm để tuyên bố khủng bố tại Trung Đông đã bị đánh bại, điều này đồng nghĩa với việc Nga sẽ tiếp tục các cuộc không kích ở Syria.

Hôm thứ Hai (14/3), ông Putin bất ngờ tuyên bố rút phần lớn quân khỏi Syria và nói rằng phần lớn các nhiệm vụ của Nga tại đây đã được hoàn thành. Nhưng những căn cứ không quân và hải quân ở Syria vẫn sẽ có sự hiện diện của quân đội Nga.

Tuyên bố rút quân của ông Putin diễn ra vào ngay thời điểm đàm phán hòa bình cho Syria đang được Liên Hiệp Quốc tổ chức tại Geneva. Giới chức phương Tây bày tỏ hoan nghênh một cách thận trọng. Nhà Trắng cũng cho biết sẽ giám sát việc rút quân của Nga khỏi Syria, nhưng hiện nay vẫn còn quá sớm để đánh giá về cuộc nội chiến Syria và tác động của nó trên toàn bộ khu vực Trung Đông.

Ngoại trưởng Mỹ John Kerry cho biết, với việc Nga rút quân khỏi Syria, hòa đàm Syria tại Geneva  có thể là cơ hội tốt nhất để kết thúc 5 năm nội chiến ở Syria. Ông Kerry tiết lộ sẽ tới Moscow để hội đàm với Tổng thống Putin vào tuần tới về tương lai của Syria.

Đặc phái viên De Mistura của Liên Hiệp Quốc tại Syria tán dương quyết định của ông Putin là một “bước tiến quan trọng”, ông hy vọng sự kiện sẽ có ảnh hưởng tích cực tới cuộc hòa đàm Syria tại Geneva mà ông giữ vai trò sắp xếp.

Nga là đồng minh thân cận của Tổng thống Syria Bashar Al-Assad, bắt đầu triển khai cuộc chiến chống phe nổi dậy tại Syria vào ngày 30/9 năm ngoái. Việc Nga cho rút quân vào thời điểm này đang là một trong những sự kiện chính trị quan trọng được thế giới chú ý.

Lý do kinh tế

CNN dẫn lời giáo sư James Gore thuộc khoa lịch sử tại Đại học California cho biết, lợi ích của Nga ở Syria đạt được không đáng kể so với chi phí bỏ ra. Với tình trạng nền kinh tế Nga gặp khó khăn do sự sụt giảm của giá dầu thì đầu tư quân sự của Nga ở Syria hiện nay là chi phí không cần thiết.

Vào năm ngoái, giới truyền thông đưa tin nền kinh tế Nga đang cạn kiệt. Tổng thống Nga Vladimir Putin quyết định chơi một canh bạc chiến lược, và Nga đang phải dùng các quỹ dự trữ cuối cùng để bù đắp thâm hụt ngân sách và chi trả cho chi tiêu quân sự ở Syria. Tháng Mười năm ngoái, các tổ chức xếp hạng tài chính toàn cầu cảnh báo nền kinh tế Nga đang xấu đi nhanh chóng.

Quy mô nền kinh tế Nga suy thoái 3,7% trong năm 2015, dự kiến sẽ tiếp tục giảm 1% trong năm nay, vì thế dư luận thế giới không thể không đặt câu hỏi về sức chịu đựng gánh nặng quân sự khổng lồ tại Syria. Năm nay, điện Kremlin quyết định cắt giảm ngân sách quốc phòng 5%, một kỷ lục chưa từng có kể từ khi ông Putin lên nắm quyền vào năm 2000.

Năm ngoái, một nghiên cứu của Moscow Times cho thấy, chi phí cho các cuộc không kích của Nga đối với Syria tiêu tốn khoảng 4 triệu USD/ngày. Nền kinh tế Nga hiện đang nằm trong vũng lầy khó khăn vì bị cả Mỹ và phương Tây cấm vận sau vụ sáp nhập Crimea từ Ukraine. Cho dù việc chi tiêu 4 triệu USD một ngày không đáng gì so với dự trù kinh phí quốc phòng 50 tỷ USD, nhưng cứ tiếp tục tình trạng này kéo dài thì sẽ dần dần tạo gánh nặng cho nền kinh tế Nga.

Thời điểm rút quân

Giáo sư lịch sử tại Đại học California Goldoni cho rằng, trong tuyên bố rút quân của Nga có vấn đề về thời điểm, nó diễn ra cùng ngày với cuộc đàm phán về vấn đề Syria được mở lại tại Geneva. Nghị trình đàm phán lần này liên quan đến vấn đề quản lý Syria, xây dựng hiến pháp mới và thực hiện bầu cử tổng thống. Một số người cho rằng hành động của ông Putin đã gửi một thông điệp rằng, vấn đề Syria phải đạt được một giải pháp chính trị.

Phóng viên Matthew của CNN tại Moscow lưu ý về thời điểm ông Putin rút quân và ý nghĩa tượng trưng của nó.

Ngày 15/3 vừa qua là tròn 5 năm xảy ra cuộc xung đột ở Syria. Thống kê cho thấy cuộc nội chiến Syria đã giết chết hơn 270.000 người, hơn một nửa dân số phải di dời đi nơi khác, hầu hết các cơ sở hạ tầng bị phá hủy, và gây ra cuộc khủng hoảng di dân tồi tệ nhất đến châu Âu kể từ sau Thế chiến thứ hai.

Nga sắp tổng tuyển cử

Theo phân tích của tờ Sydney Morning Herald, dù không vấp phải phản đối quốc nội trong hành động can thiệp quân sự ở Syria, thường dân Nga không bắt đầu phàn nàn về mức sống ngày càng khó khăn, tình trạng nợ lương đã xuất hiện phổ biến. Cuộc bầu cử tổng thống Nga 2018 ngày càng đến gần, và nhiều khả năng có thể tiến hành bầu cử sớm. Điện Kremlin không nên quên những kinh nghiệm đau đớn của Liên Xô ở Afghanistan.

Chấp nhận thực tế

Tờ báo Úc cho rằng, dù chưa thể biết được tác động của việc rút quân của Nga đối với đàm phán tại Geneva, nhưng giới chức Nga đã thừa nhận rằng dùng vũ lực để khôi phục lại quyền kiểm soát của chế độ Assad tại Syria trong thời điểm này là không thực tế, đây là lúc cần đạt được một thỏa thuận trong hòa bình.

Trang tin Vox của Mỹ phân tích, chế độ Assad hiện đã khá ổn định, mục tiêu ban đầu của Nga đã hoàn thành, vì thế hiện nay ông Putin phải tập trung vào những vấn đề hệ trọng hơn, do đó nên có một thái độ hợp tác tương đối về Syria nhằm đổi lại việc giảm bớt hậu quả do sự kiện Ukraine để lại.

Cũng có phân tích cho rằng, hành động này của Nga nhằm gửi đi tín hiệu về thái độ hợp tác với phương Tây, và Nga đang tìm cách giảm bớt một số chế tài trừng phạt kinh tế.

Tuy nhiên, việc giữ một phần quân lực ở lại Syria cho thấy Nga có thể đưa quân trở lại bất cứ lúc nào. Thực tế thì Nga chưa bao giờ tiết lộ số lượng quân đóng ở Syria, vì thế quy mô giảm quân lần này còn là một ẩn số.

Theo Đại Kỷ Nguyên tiếng Trung

Tinh Vệ biên dịch