Việc một tỷ phú Trung Quốc bị mất tích ở Hồng Kông đã khiến cho cả thế giới ngạc nhiên. Nếu ông Tiêu Kiến Hoa thực sự bị các đặc vụ Trung Quốc bắt cóc vào cuối tháng 1 như đồn đoán, thì Bắc Kinh hy vọng sẽ đạt được điều gì?

Trước tiên, đó là sự phản đối của quốc tế đối với chính quyền Trung Quốc vì vi phạm quyền tự chủ của Hồng Kông, theo nguyên tắc “một quốc gia, hai chế độ”. Đây là một thời điểm nhạy cảm, vì Hồng Kông đang chuẩn bị cho cuộc bầu cử, lựa chọn người đứng đầu hòn đảo này.

Nếu Trung Quốc đã bắt cóc tỷ phú 45 tuổi, Tiêu Kiến Hoa (Xiao Jianhua) ở Khách sạn Bốn mùa (Four Seasons) vào đêm 30 Tết, thì chắc hẳn phải có lý do khẩn cấp mà bất chấp rủi ro về uy tín. Các thông tin chi tiết của vụ án có thể sẽ không bao giờ biết được, tương tự như việc mất tích của ông chủ hiệu sách Hồng Kông [Lee Bo] vào năm 2015.

Nhưng dường như vụ việc có liên quan đến Đại hội toàn quốc Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) lần thứ 19 vào mùa thu này, khi mà giới lãnh đạo hàng đầu của đất nước sẽ được tái cơ cấu.

Khi còn trẻ, ông Tiêu đã được vượt cách nhiều lớp học và sớm được nhận thẳng vào trường Đại học Bắc Kinh có tiếng. Vào năm 1989, khi chính quyền Trung Quốc tiến hành cuộc đàn áp đẫm máu những người biểu tình tại Quảng trường Thiên An Môn, ông Tiêu đã đứng đầu một nhóm các sinh viên để đứng về phía chính phủ.

Sau khi tốt nghiệp đại học, ông Tiêu bước vào kinh doanh và nhận được sự hỗ trợ của Đảng cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ), để sớm trở thành tỷ phú.

Câu hỏi quan trọng là ông Tiêu biết những gì?

Tài Tân (Caixin), một tạp chí kinh tế Trung Quốc, đã đưa tin rằng người đứng đầu tờ Nhật báo Chứng khoán (Securities Daily) của nhà nước, đã bị khai trừ khỏi Đảng vì những vi phạm kỷ luật. Đặc biệt Tomorrow Hodings, một tập đoàn tài chính của ông Tiêu, lại là cổ đông chính của Nhật báo này.

Những người trong cuộc hiểu biết về bộ máy kinh tế phức tạp của Trung Quốc, nói rằng ông Tiêu biết rất rõ các nhà lãnh đạo Đảng kiểm soát thị trường như thế nào.

Những người trong cuộc cũng cáo buộc, mặc dù chưa có căn cứ, rằng tập đoàn Tomorrow Holdings đã thao túng thị trường chứng khoán Trung Quốc thông qua Nhật báo trên, và rằng tập đoàn này thậm chí đã gây ra sự sụp đổ thị trường vào mùa hè năm 2015.

Tập đoàn Tomorrow Holdings cũng được cho là có liên quan đến các doanh nghiệp khác, từng phải đối mặt với những tranh cãi chính trị, như Tập đoàn Luneng Group có trụ sở tại tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc và China Minsheng Bank, một ngân hàng tư nhân đầu tiên của nước này.

Trước kia, tờ Tài Tân từng khuấy động một vụ bê bối lớn bằng cách đưa tin rằng con trai của cựu Phó Chủ tịch Trung Quốc Tăng Khánh Hồng đã sử dụng Tập đoàn Luneng cho lợi ích cá nhân. Ông Tăng, người có nhiều ảnh hưởng đối với lĩnh vực dầu khí của Trung Quốc, cũng đã chỉ huy phe cánh Thượng Hải của Đảng, như là một phụ tá thân cận cho cựu Chủ tịch Giang Trạch Dân – một đối thủ của Chủ tịch Tập Cận Bình.

Ngân hàng Minsheng Bank dường như đã gắn liền với Lệnh Kế Hoạch, cựu chánh Văn phòng Trung ương Đảng, là người đã bị kết án tù chung thân vì lạm dụng quyền lực và tham nhũng. Đi lên từ Đoàn Thanh niên Cộng sản Trung Quốc, ông Lệnh là một trợ lý thân cận của cựu Chủ tịch Hồ Cẩm Đào, và phụ trách công việc thư ký ở Trung Nam Hải, trụ sở Trung ương đảng và chính phủ Trung Quốc.

Ông Tăng và ông Lệnh nằm trong số những nhân vật quan trọng trong cuộc đấu tranh quyền lực u ám trước Đại hội đảng lần cuối vào năm 2012.

Sau khi con trai của ông Lệnh Kế Hoạch bị chết trong một vụ đâm xe Ferrari ở Bắc Kinh vào tháng 3/2012, một số quan chức đã cố gắng dàn xếp hậu trường để hạn chế các hậu quả. Những tên tuổi lớn bị cuốn vào mạng lưới phức tạp này bao gồm: [1] ông Chu Vĩnh Khang, cựu Bộ trưởng Công an, sau đó bị kết án tù chung thân vì lạm dụng quyền lực và tham nhũng; [2] Ông Tăng Khánh Hồng, người đã nâng đỡ ông Chu lên cấp lãnh đạo đảng; [3] Giang Trạch Dân, và [4] ông Hồ Cẩm Đào, sếp của ông Lệnh.

Cuộc đấu tranh đến cực điểm tại cuộc họp mùa hè năm 2012 của các lãnh đạo cấp cao ở Bắc Đới Hà, một khu nghỉ mát ven biển ở tỉnh Hà Bắc. Trong cuộc họp này, Giang Trạch Dân và Hồ Cẩm Đào đã phớt lờ việc ông Lệnh lạm dụng quyền lực để che dấu vụ tai nạn. Ông Hồ, vì không nhận thức đầy đủ về những gì phụ tá của mình đã làm, nên bị mất cảnh giác.

Sau đó, ông Lệnh bị bãi nhiệm khỏi chức vụ chánh Văn phòng Trung ương Đảng ngay sau cuộc họp Bắc Đới Hà. Còn phe phái Trung ương Đoàn thanh niên đã chịu thất bại nặng nề trong cuộc cải tổ lãnh đạo Đảng. Ông Lý Khắc Cường, người được ông Hồ Cẩm Đào ủng hộ cho vị trí lãnh đạo cao nhất, đã được lựa chọn làm thủ tướng. Không có người nào từ Trung ương Đoàn thanh niên được bầu vào Ủy ban Thường vụ Bộ Chính trị – 7 vị trí cao nhất trong hệ thống của ĐCSTQ.

Như một sự kiện trùng hợp, việc biến mất của tỷ phú Tiêu cho thấy nhiều tình tiết đằng sau hậu trường trước Đại hội đảng Trung Quốc năm nay.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (thứ 2 từ trái sang) và nhân vật thân tín Vương Kỳ Sơn (trái) sắp có hành động quyết liệt hơn với cựu lãnh đạo Giang Trạch Dân và Tăng Khánh Hồng (bên phải) (Ảnh: Getty)
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (thứ 2 từ trái sang) và nhân vật thân tín Vương Kỳ Sơn (trái) sắp có hành động quyết liệt hơn với cựu lãnh đạo Giang Trạch Dân và Tăng Khánh Hồng (bên phải) (Ảnh: Getty)

Mục đích cuối cùng của ông Tập?

Nhiều người tin rằng ông Tiêu, một doanh nhân với các mối quan hệ chính trị rộng lớn, có thông tin bí mật về các lãnh đạo của Trung Quốc và gia đình của họ. Trong bối cảnh ông Tập Cận Bình đã hạ bệ rất nhiều kẻ thù trong chiến dịch chống tham nhũng, tỷ phú Tiêu có thể là một nguồn thông tin quan trọng.

Tóm lại, ông Tiêu có thể là một “người đàn ông biết quá nhiều”.

Đây không phải là lần đầu tiên chính quyền của ông Tập hành động như vậy, ví dụ trường hợp của ông Quách Quảng Xương (Guo Guangchang), chủ tịch của tập đoàn đầu tư khổng lồ Phục Tinh Quốc tế (Fosun International). Ông Quách, một tỷ phú Trung Quốc nổi tiếng giống như Warren Buffett ở Mỹ, đã bị bắt giữ tại sân bay ở Thượng Hải vào tháng 5/2015. Vài ngày sau đó, ông Quách xuất hiện trở lại trước công chúng.

Tập đoàn Phục Tinh cho biết ông Quách chỉ đơn giản là giúp các nhà chức trách trong một cuộc điều tra. Kể từ đó, ông Quách đã giữ mình khiêm tốn và kiềm chế.

Vào thời gian đó, những người gần gũi với cựu Chủ tịch Giang Trạch Dân, đã bị bắt giữ lần lượt ở Thượng Hải. Những lời đồn đại lan truyền rằng họ đều là những người có mối liên hệ với ông Ngải Bảo Tuấn (Ai Baojun), nguyên phó thị trưởng thành phố Thượng Hải, người đang bị điều tra bởi cơ quan chống tham nhũng Trung Quốc.

Tập đoàn Phục Tinh và tập đoàn Tomorrow Holdings đều có một số đặc điểm tương tự. Cả hai đều liên kết chặt chẽ với các trường đại học hàng đầu của Trung Quốc: sáng lập viên của Phục Tinh bao gồm những cử nhân tốt nghiệp từ Đại học Fudan ở Thượng Hải, trong khi Đại học Bắc Kinh là trường học cũ của ông Tiêu.

Ở Trung Quốc, ngay cả những người giàu có và những người quyền lực có thể phải trả giá đắt nếu họ chọn sai phe phái. Một ví dụ là ông Từ Minh (Xu Ming), người sáng lập và đứng đầu của tập đoàn Shide Đại Liên (Dalian Shide Group) – một tập đoàn trước kia đã từng được biết đến với câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp.

Ông Từ được cho là quản lý các quỹ bí mật cho ông Bạc Hy Lai, người sau đó là thị trưởng Đại Liên. Bởi vì sau đó ông Bạc bị kết án tù chung thân vì tội tham nhũng, nên ông Từ cũng bị bỏ tù như một “người đàn ông biết quá nhiều”.

Ông Từ đã bị chết một cách đầy bí ẩn trong tù vào tháng 12/2015, ngay trước ngày dự kiến được thả tự do.

Có một vài khả năng đối với tỷ phú Tiêu, như: ông sớm xuất hiện trở lại trước công chúng như không có chuyện gì xảy ra hoặc ông bị quyết định giam giữ chính thức. Số phận của ông Tiêu có khả năng sẽ được quyết định bởi cuộc chiến quyền lực đang diễn ra ở Bắc Kinh.

Theo KATSUJI NAKAZAWA, phóng viên cao cấp của tạp chí Nikkei.

Phạm Duy biên dịch

Xem thêm: