Ông Michael Hayden là Thượng tướng cấp bốn sao của Không quân Mỹ đã nghỉ hưu, là người duy nhất trong lịch sử nước Mỹ vừa từng giữ chức Cục trưởng An ninh Quốc gia Mỹ vừa từng đảm nhận Cục trưởng Cục Tình báo Trung ương, ngoài ra từng là Tổng Thanh tra Cục Tình báo Quốc gia, tức Cố vấn tình báo cao nhất của Tổng thống, phụ trách kế hoạch tình báo quốc gia. Trong thời gian phụ trách mặt trận tình báo, tướng quân Michael Hayden từng đối diện hai nguy cơ nghiêm trọng: Khủng bố Hồi giáo và gián điệp không gian mạng.

Tướng quân Michael Hayden là người rất khiêm tốn, dễ gần. Thập niên 1990, sau khi ông nắm quyền ở Cục Tình báo Không quân Mỹ, sau đó được lên chức Cục trưởng Cục An ninh Quốc gia, sau đó 7 năm lại được giữ chức Cục trưởng Cục tình báo Trung ương Mỹ.

Giữ chức Cục trưởng Cục Tình báo, ông trở thành tai mắt của Tổng thống George W. Bush. Tại Mỹ có lẽ không ai có lý lịch làm công việc tình báo như ông.

Sau năm 2006 ông trở thành người đứng đầu Cục Tình báo Trung ương và thực hiện những thay đổi quan trọng, đáng chú ý nhất là sử dụng máy bay không người lái để tấn công khủng bố. Biện pháp này sau đó đã gây bất bình, vì máy bay không người lái đã tấn công những xe ô-tô khả nghi ở Afghanistan và Pakistan.

Tướng Michael Hayden nói đây là vấn đề không tránh khỏi. Cho dù ông có chút ân hận nhưng ông không cầu xin tha thứ.

Trong thời gian ông giữ chức, Cục Tình báo Trung ương Mỹ đã chuyển mô hình chỉ thu thập thông tin ngoài lãnh thổ nước Mỹ trở thành mô hình giống thời Thế chiến thứ hai, khi đó phạm vi hoạt động bao gồm thực hiện tấn công vào các mục tiêu của Đức Quốc xã, ám sát, bắt cóc, phá hủy.

Tướng Michael Hayden không phải muốn xin lỗi mà muốn nhìn nhận lại công việc trong thời gian ông nắm quyền, đặc biệt là vì “mê muội trong cuộc chiến chống khủng bố”, tức chính sách ông đưa ra trong thời gian nắm quyền hơn 10 năm sau vụ khủng bố ngày 11/9/2001.

Michael Hayden cho rằng, quá chú trọng vào cuộc chiến chống khủng bố dẫn đến những sơ suất đối với mục tiêu quan trọng uy hiếp thường trực, đó là “voi to trong nhà”.”

Vừa qua, tướng quân Michael Hayden đã trả lời phỏng vấn của Tổng biên tập Đại Kỷ Nguyên Israel và đã có những chia sẻ về quá trình chống khủng bố hơn 10 năm ông lãnh đạo, ông cho rằng đã lơ là “voi to trong nhà” (ám chỉ Trung Quốc):

Đại Kỷ Nguyên: Trong thời gian ngài giữ chức Cục trưởng Cục An ninh Quốc gia, ngài đã cung cấp chứng cứ về các loại vũ khí hủy diệt hàng loạt tại Iraq cho chính quyền của Tổng thống Bush, quá trình điều tra sau này cho thấy những chứng cứ này không đúng. Ngài có ân hận không?

Michael Hayden: “Dĩ nhiên, chúng tôi đã sai, đó là trách nhiệm của tôi; nhưng tôi phải nói thêm, chính chúng tôi đã giúp lãnh đạo có thêm tự tin, niềm tin mà chính chúng tôi còn thiếu.”

Đại Kỷ Nguyên: Một người nào đó mà ở vị trí như ngài dĩ nhiên cảm thấy họ có “quyền lực mênh mông”, có thể cai quản công việc toàn thế giới và nhào nặn thế giới.

Michael Hayden: “Không hẳn như thế, đó là lý do mà quan chức tình báo phải có đức khiêm tốn. Khi ông ta họp cùng Tổng thống, một quan chức tình báo có thể tạo ra một biên giới xung quanh một cuộc thảo luận chính sách hợp lý.”

“Công bằng mà nói, trong giới tình báo, có khi chứng cứ là tất cả những gì bạn có, nếu bạn muốn vấn đề nào đó phải được khẳng định tuyện đối thì không còn là vấn đề của tình báo. Mọi người đừng lẫn công việc của tình báo với của tòa án, đối với tòa án thì thông tin dùng để loại bỏ những nghi ngờ đối với việc nào đó; nhưng với tình báo thì có thể ra hành động khi vấn đề còn đầy những nghi ngờ.”

“Cho dù như thế nào, ngoài vấn đề tình báo ra thì khi trao đổi còn nhiều vấn đề khác phải hợp pháp luật: Chính sách của Tổng thống, chính trị đương thời, hệ giá trị của đất nước bạn, giới hạn tài chính… tất cả những vấn đề đó đều góp phần vào quyết định cuối cùng.”

Tình báo điện thoại

Trước khi nhậm chức ở Cục Tình báo Trung ương, tướng quân Michael Hayden đã thực hiện một số cải cách ở những cơ quan tình báo khác: Cục An ninh Quốc gia, đây là tổ chức nắm bắt và xử lý thông tin điện thoại và fax trên toàn thế giới.

Vụ khủng bố ngày 11/9/2001 làm tướng Michael Hayden thức tỉnh, được ủng hộ của Tổng thống Bush, Cục An ninh Quốc gia đã khởi động kế hoạch nghe trộm và thu thập dữ liệu quy mô chưa từng có. Kế hoạch này đã khiến Cục An ninh Quốc gia chìm trong giông tố, sau đó vụ Snowden bỏ trốn đã tiết lộ cách tổ chức này theo dõi những “đại ca”.

Nhưng tướng Michael Hayden thản nhiên đối với vấn đề này, trong cuốn sách “Ranh giới mong manh: Tình báo Mỹ trong thời khủng bố” (xuất bản 2016) ông đã trả lời đây là “hiểu lầm nghiêm trọng”.

Tháng 6/2014, NSA tố cáo Snowden đã nói chuyện với các quan chức châu Âu qua video. (Ảnh: Elena Polio/ Flickr)
Snowden (Ảnh: Elena Polio/ Flickr)

Trong giới tình báo, có khi bằng chứng là tất cả những gì bạn có

Tác phẩm của tướng Michael Hayden không kể lại câu chuyện như kiểu “Chương trình truyền hình 24” hay “The Bourne Identity” mà cung cấp cho người đọc hiểu những công việc thực tế của cơ quan tình báo Mỹ.

Ông nói: “Về lý luận chúng tôi có thể theo dõi mọi cuộc điện thoại ra vào nước Mỹ, nhưng trong thực tế chỉ khi xác định được cuộc điện thoại giữa hai bên liên quan đến Al-Qaeda thì Cục An ninh Quốc gia mới tiến hành nghe trộm.”

Trong sách, tướng Michael Hayden cũng chia sẻ có những vấn đề thu thập và xử lý mà ông thừa nhận không hiểu gì về đề tài câu chuyện. Ông cho biết, Snowden muốn giúp những quốc gia hạn chế tự do tư tưởng và tự do thương mại, ví dụ như Trung Quốc.

Ông nói Snowden muốn cung cấp đạn dược cho các nước này, cho rằng người Mỹ luôn nhấn mạnh quyền tự do Internet nhưng lại đi theo dõi từng cá nhân.

Đại Kỷ Nguyên: Hoạt động gián điệp của Trung Quốc và Mỹ có gì khác nhau?

Michael Hayden: “Công việc gián điệp của chúng tôi để bảo vệ an toàn và tự do cho công dân của chúng tôi, chúng tôi không dùng công việc này để tranh giành ưu thế thương mại, đây là điểm khác biệt chính của chúng tôi với nhiều nước khác.”

“Ví dụ, năm ngoái Trung Quốc đã đánh cắp 24 triệu tài liệu của văn phòng nhân sự chúng tôi, chúng tôi không oán trách gì, vì đây là hoạt động gián điệp ở tầm quốc gia hợp pháp, nếu tôi có thể làm như thế được với Trung Quốc thì tôi cũng làm, sai lầm của chúng tôi là không bảo vệ tốt thông tin của mình.”

Công ty viễn thông Huawei được cho là làm gián điệp cho Bộ An ninh Quốc gia Trung Quốc. (Ảnh: wiki)
Công ty viễn thông Huawei được cho là làm gián điệp cho Bộ An ninh Quốc gia Trung Quốc. (Ảnh: wiki)

Đại Kỷ Nguyên: Việc họ đột nhập vào máy tính của công ty Mỹ ăn trộm thông tin giao cho công ty Trung Quốc, theo ngài đây chính là điểm khác biệt?

Michael Hayden: “Anh hỏi tôi có gì khác nhau – đấy chính là sự khác nhau.”

Tướng Michael Hayden dẫn lại bình luận của ông Komi, Cục trưởng Cục Điều tra Liên bang trong chương trình “60 phút”. Ông Komi cho biết ở Mỹ có hai loại công ty, công ty đã bị chính quyền Trung Quốc xâm nhập và công ty không biết đã bị chính quyền Trung Quốc xâm nhập.

Theo số liệu của Ủy ban Bảo vệ Quyền sở hữu trí tuệ Mỹ, tình trạng trộm cắp từ Trung Quốc khiến các công ty Mỹ tổn thất 300 tỷ Đô la Mỹ hàng năm.

Người phỏng vấn muốn tìm hiểu kỹ hơn nên hỏi tướng Michael Hayden về công ty Trung Quốc – chẳng hạn như hãng sản xuất thiết bị mạng và điện thoại thông minh Huawei làm gián điệp cho chính quyền Trung Quốc, ông xác minh Huawei làm gián điệp cho Trung Quốc nhưng không muốn tiết lộ tình hình cụ thể.

Ông nói: “Tôi không thể nói chi tiết về tình hình liên quan đến những công ty này, như Huawei, ZTE, Lenovo… vì giữa chúng có đặc điểm khác nhau, nhưng tôi nói cho bạn biết, theo quan sát của tôi, công sức mà Trung Quốc bỏ ra nhắm vào Mỹ vô cùng khủng khiếp, tôi chưa thấy quốc gia nào duy trì quá trình tấn công quy mô lớn và liên tục như thế.”

Khi người phỏng vấn đề nghị được biết nhiều thông tin hơn, tướng Michael Hayden nói: “Huawei đang xây dựng cơ sở hạ tầng tại một số nước, từ đây Trung Quốc sẽ dễ dàng theo dõi những nước đó, cho dù giữa Huawei và Bộ An ninh Quốc gia Trung Quốc không có những giao dịch bí mật hoặc hợp tác bí mật với nhau hoặc quan hệ gián điệp. Đây là giới hạn mà tôi có thể nói về chủ đề này.”

Đại Kỷ Nguyên: Công ty Israel cũng lo lắng việc công ty Trung Quốc ăn trộm kỹ thuật, cho dù họ là bạn làm ăn. Về vấn đề này thì công ty của Israel phải tính như thế nào?

Michael Hayden: “Tôi phản đối hành vi trộm cắp kỹ thuật của Trung Quốc, ủng hộ Trung Quốc tự phát minh, trong vấn đề này hãy để công ty Trung Quốc có được kỹ thuật bằng con đường thương mại bình thường. Tốt hay xấu nằm ở điều kiện cụ thể của kỹ thuật.”

Trong sách, tướng Michael Hayden có kể lại trong thời gian giữ chức tại Cục An ninh Quốc gia ông đã gặp gỡ giới quan chức quân đội Trung Quốc có chức vụ tương đương, nhưng không kể tình tiết cụ thể mà tập trung vào vấn đề hoàn toàn không liên quan.

“Ví dụ, trong lúc chúng tôi vội vã đến hội đàm, có một lái xe nhất định không muốn nhường đường cho đoàn xe của chúng tôi, cuối cùng chúng tôi cũng vượt được lên xe của anh ta, khi tôi theo dõi qua kính chiếu hậu thì thấy xe anh ta ngừng lại và một cảnh sát kéo anh ta ra khỏi xe rồi đánh”.

“Sau đó, trong một lần thăm quan Tử Cấm Thành, một cảnh vệ mặt đồng phục màu đen to cao xua đuổi du khách Trung Quốc vì muốn chúng tôi được yên tĩnh, tôi giả bộ mệt mỏi và đề nghị nhanh chóng quay về”.

“Tôi thấy lạ là tại sao họ để chúng tôi thấy những cảnh này? Họ nghĩ chúng tôi không để ý? Hay họ muốn cung cấp cho chúng tôi một thông tin nào khác. Chúng tôi thật sự không hiểu”.

Đại Kỷ Nguyên: Nhiều năm qua, báo Đại Kỷ Nguyên đã đưa tin nhiều vấn đề vi phạm nhân quyền nghiêm trọng ở Trung Quốc, ví dụ như tội ác mổ cướp nội tạng của tù nhân lương tâm. Vấn đề này có nằm trong quan tâm của cơ quan tình báo?

Michael Hayden: “Có, chính phủ dựa theo vấn đề ưu tiên, yêu cầu chúng tôi thu thập thông tin, chúng tôi làm theo yêu cầu này, trong đó có tình hình nhân quyền Trung Quốc.”

Ngày 8/5/2006, tướng Michael Hayden họp cùng Tổng thống Bush (con) tại Phòng Bầu dục (Ảnh: Roger Wollenberg-Pool/Getty Images).
Ngày 8/5/2006, tướng Michael Hayden họp cùng Tổng thống Bush (con) tại Phòng Bầu dục (Ảnh: Roger Wollenberg-Pool/Getty Images).

“Voi to trong nhà”

Hiện nay, sau nhiều năm làm công tác chống khủng bố, là người đứng đầu cơ quan tình báo Mỹ và có góc nhìn rộng để quan sát chính phủ Mỹ và cơ quan tình báo, tướng Michael Hayden có cách nhìn khác với nhiều quan chức cấp cao khác, ông không mấy lo lắng về Nhà nước Hồi giáo hay tình hình dân tị nạn châu Âu.

Dĩ nhiên ông luôn theo dõi tình hình và thấy được tầm quan trọng trong việc xử lý những sự kiện này, nhưng vấn đề ông quan tâm nhất là: Liệu việc sa đà và hoạt động chống khủng bố trong hơn chục năm ông lãnh đạo có làm cơ quan tình báo Mỹ lơ là “voi to trong nhà”?

Michael Hayden nói: “Chúng tôi đã tập trung quá đáng vào vấn đề trước mắt, đa số công việc cơ quan tình báo Mỹ đang làm hiện nay chỉ tập trung vào mục tiêu cụ thể. Ví dụ như xác định không có người mang bom lên máy bay… Dĩ nhiên phải quan tâm đến những vấn đề bức thiết khẩn cấp, nhưng tôi cho rằng cái giá phải trả là đánh mất tính chiến lược trong thời gian dài.”

Chính sách dài hạn giữa chúng tôi và Trung Quốc

Đại Kỷ Nguyên: Vấn đề gì đáng lo lắng? “Voi to trong nhà” là gì?

Michael Hayden: “Đó là Trung Quốc. Tôi không chỉ nói về mối đe dọa mà còn là vấn đề xây dựng mối quan hệ, hiện nay chính quyền Trung Quốc đang (đã) làm và họ muốn làm.”

“Thẳng thắn mà nói, tôi cho rằng chúng tôi cũng không quan tâm đúng mức đến nước Nga, chúng tôi muốn biết rõ hơn Putin và nước Nga ngày nay. Khi Nga rút quân khỏi Syria, chúng tôi hơi bất ngờ. Tôi nghĩ chúng tôi đã tính toán không đúng về hành động của Nga ở Crimea – nam Ukraina”.

“Tôi cho rằng giới tình báo Mỹ có chung quan điểm này, vấn đề là phải thay đổi như thế nào?”

Khi nhắc đến Nga, tướng Michael Hayden lại quay trở về mối đe dọa từ Iran và Bắc Triều Tiên, nhưng khi nhắc đến Trung Quốc thì ông đã dùng những lời lẽ nghiêm trọng: Nếu chúng ta không xử lý tốt vấn đề Trung Quốc thì sẽ là thảm họa đối với thế giới.

Đại Kỷ Nguyên: Ý ngài ở đây là gì?

Michael Hayden: “Đây là tính dài hạn trong quan hệ giữa chúng tôi và Trung Quốc, giữa vai trò bá chủ của Mỹ và sự nổi dậy của Trung Quốc. Trong lịch sử từng xảy ra vấn đề xử lý trong hòa bình trước sự xuất hiện của thế lực mới, ví dụ như trường hợp nước Anh vào 100 năm trước xử lý sự xuất hiện của nước Mỹ.”

“Nhưng không phải khi nào cũng được như thế, chủ yếu vẫn là việc xử lý không thỏa đáng dẫn đến xung đột quy mô lớn, giống như trường hợp nước Anh và Đức năm 1914. Vấn đề hiện nay cũng rất quan trọng, rất khó xử lý”.

Đại Kỷ Nguyên: Nếu xử lý không tốt, ngài dự đoán tình hình như thế nào?

Michael Hayden: “Tôi tin, sẽ có đối đầu, đáng ngại nhất là nó phát triển với quy mô lớn, ở mức độ thấp hơn có thể xảy ra chiến tranh lạnh giống như với Liên Xô trước đây.”

Đại Kỷ Nguyên: Nguyên nhân nào khiến ngài phải lật lại chính sách tình báo trong những năm ngài lãnh đạo?

Michael Hayden: “Khi còn đương chức tôi đã chú ý đến việc trong thời gian dài như thế nhưng chúng tôi chỉ tập trung cho cuộc chiến chống khủng bố. Nhưng sau khi tôi nghỉ hưu thì tình hình cũng không thay đổi gì, trước khi David Petraeus tuyên thệ nhậm chức Cục trưởng Cục Tình báo Trung ương tôi đã nói với ông ấy rằng, ‘David Petraeus, hàng ngày ông hãy nhắc nhở mình rằng: phải thực hiện nhiệm vụ ở phạm vi rộng lớn hơn’ (không chỉ giới hạn ở chống khủng bố).”

Theo Đại Kỷ Nguyên tiếng Trung
Tinh Vệ biên dịch

Xem thêm: