Lời toà soạn: ‘Chiến sự Ukraine’ là loạt bài đưa ra phân tích, góc nhìn của các chuyên gia có uy tín; đồng thời cũng kèm theo những chia sẻ mang hơi hướng văn hoá, đời sống để quý độc giả có một cái nhìn khách quan, đa chiều về tình hình ở Ukraine.

Ngày 12/9, Tổng thống Zelensky đã nói rằng: “Kể từ đầu tháng 9, các binh sĩ của chúng tôi giải phóng 6000 km2 lãnh thổ Ukraine ở miền đông và miền nam”. 

Nhưng gần đây có một cách nói là quân Nga ‘rút lui chiến thuật’, hoặc ‘chủ động rút lui’, và Tổng thống Nga Putin có khả năng sẽ đi một nước cờ lớn. Rốt cuộc sự thật như thế nào?

Trong chương trình ‘Chính luận thiên hạ‘ đăng ngày 12/9, Giáo sư Chương Thiên Lượng đã kể một câu chuyện hài về chiến tranh Iraq, giảng một đoạn lịch sử thời Xuân Thu, từ đó phản biện rồi đưa ra kết luận như sau.

Chuyện hài ở Iraq: Sahaf khi nghe tiếng súng của quân đội Mỹ thì tuyên bố ‘thắng lợi’

Chỉ trong một thời gian ngắn, khoảng hơn 10 ngày tính từ đầu tháng 9, quân đội Ukraine đã giải phóng 6000 km2 lãnh thổ. Tốc độ này đã chứng tỏ: hai bên… không đánh nhau, nói cách khác, một bên chạy, một bên truy đuổi. Đây là điều vô cùng xấu hổ đối với Nga. Giáo sư Chương nhìn nhận, đối với ĐCSTQ thì đây cũng là sự xấu hổ. Vì sao? Bởi vì ĐCSTQ luôn tuyên truyền rằng: Nga là quân đội mạnh thứ hai thế giới, đánh Ukraine dễ như trở bàn tay. 

Để giảm bớt xấu hổ, tài khoản Wechat công khai của ‘Thời báo Hoàn cầu’ gọi là ‘Xu Mật Viện thập hiệu’ – 樞密院十號 (1), vì để giải thích sự bối rối của quân đội Nga đã đưa thông tin như sau:

Tờ báo ‘Quan điểm’ của Nga nói rằng Bộ Quốc phòng Nga đang thực hiện một loạt các biện pháp để đánh lừa lực lượng vũ trang Ukraine, tạo ra một loại ảo tưởng rằng ‘khả năng phòng ngự của Nga đã mỏng yếu hơn trước’. Hiện nay để quân đội Ukraine chiếm những nơi chính là dụ địch vào sâu’, sau đó quân đội Nga sẽ tiêu diệt lực lượng chiến đấu tinh nhuệ này. 

Là người am hiểu thời cuộc, Giáo sư Chương có cảm giác điều này giống như muốn giữ thể diện cho bản thân mà ‘gân cổ’ nói thắng lợi. Để làm sáng tỏ điều này, Giáo sư Chương đã kể một câu chuyện hài ‘phong cách Sahaf’ thời chiến tranh Iraq.

Chúng ta biết rằng khi quân đội Mỹ tấn công Iraq, Bộ trưởng Thông tin Iraq là Sahaf trong cuộc họp báo thường nói rằng: ‘Quân đội Mỹ không được rồi, họ sẽ sớm bị chúng ta tiêu diệt, họ giống như chuột chạy cùng sàn’. 

Khi ông ấy đang tổ chức một cuộc họp báo, thì quân đội Mỹ đã đến vùng phụ cận. Sau đó có thể nghe tiếng súng của quân đội Mỹ, ông đã nói to lên rằng: ‘Chúng ta đã thắng lợi rồi’. Sau khi họp báo kết thúc, Sahaf đã quay người bỏ chạy.

Cựu Bộ trưởng Thông tin Iraq – Sahaf. Ảnh Wikipedia.

Giáo sư Chương kể câu chuyện trên là muốn nói rằng, rõ ràng quân Nga là đang đối mặt với thất bại lớn, nhưng lại gân cổ tuyên bố chiến thắng. Trên thực tế, thông tin của tờ ‘Thời báo Hoàn cầu’ không lừa được những người sáng suốt. Hơn nữa, việc quân Nga có tài khoản trên Wechat, sau đó tuyên truyền trên tài khoản Wechat công khai của ‘Thời báo Hoàn cầu’ rằng ‘Quân Nga dụ địch vào sâu’ vẫn là một dấu hỏi. 

Nhưng dưới góc nhìn của mình, Giáo sư Chương cho rằng việc quân Nga ‘dụ địch vào sâu’ hay ‘rút lui chiến thuật’ là không hợp lý. Giáo sư Chương đã giải thích bằng câu chuyện lịch sử hồi trung học như sau. 

‘Tào Quế luận chiến’: vệt bánh xe không chỉnh tề chính là đang tháo chạy

Năm thứ 3 của cấp 2 (có thể tương đương với lớp 8 của Việt Nam), Giáo sư Chương từng học qua bài viết mang tên ‘Tào Quế luận chiến’ (曹劌論戰).

Chuyện là khi ấy ở nước Tề xảy ra nội loạn, 2 công tử của nước Tề là Công tử Củ và Công tử Tiểu Bạch lần lượt chạy sang nước Lỗ và nước Cử. Khi 2 công tử nước Tề tranh vị, nước Cử đưa thành công Công tử Tiểu Bạch về làm vua nước Tề. Công tử Tiểu Bạch chính là Tề Hoàn Công sau này. 

Tạo hình Công tử Củ và Công tử Tiểu Bạch trong phim Đông Chu liệt quốc.

Sau này hai nước Tề – Lỗ đã phát sinh chiến tranh. Khi đó Tề là nước lớn, còn Lỗ là nước nhỏ. Lúc này Tào Quế đưa cho Lỗ Trang Công một chủ ý để đánh bại nước Tề. Trong hồi 16 ‘Đông Chu liệt quốc’ viết rằng:

Bão Thúc Nha (người lãnh binh nước Tề) vì trước đây đã thắng binh Lỗ, nên nay có ý khinh địch. Nghe tin Lỗ Hầu kéo binh tới thì lập tức hạ lệnh tiến quân. 

Trại Lỗ vừa đóng xong binh Tề đã ào tới. Lỗ Trang Công muốn đem binh xuất trận, Tào Quế can rằng:

– Quân Tề ỷ mạnh, thế quân đang hăng, ta nên chống giữ đã.

Nói xong, truyền cho quân sĩ chống giữ các cửa trại, nhất thiết không được trái lệnh. Quân Tề thấy quân Lỗ không đánh, buộc phải rút lui.

Bão Thúc Nha nghĩ thầm: 

– Quân Lỗ bị thất trận trước kia đến nay còn khiếp sợ, nếu ta giục trống đến cướp trại, ắt chúng phải bỏ chạy.

Nghĩ rồi giục trống cho quân sĩ ào tới trại Lỗ một lần nữa. Quân Lỗ vẫn cố thủ, quân Tề không làm sao xông vào nổi, nên một lần nữa lại phải rút lui.

Lúc đó Tào Quế tâu với Lỗ Trang Công:

– Lúc này có thể phá quân Tề được, xin Chúa Công ra lệnh tiến quân.

Lỗ Trang Công nghe theo, giục trống ra lệnh cho quân Lỗ ào ra khỏi trại, áp tới đánh quân Tề như vũ bão. Tề thua bỏ chạy.

Từ câu chuyện này xuất hiện một thành ngữ: “Nhất cổ tác khí, tái nhi suy, tam nhi kiệt” (一鼓作氣,再而衰,三而竭: Đánh một tiếng trống, dũng khí tăng lên, đánh hai tiếng trống, dũng khí suy giảm, đánh ba tiếng trống, dũng khí không còn). Quân Tề đã tiến đánh hai lần nhưng không thành nên sĩ khí đã giảm, từ đó quân Lỗ có thể phản công.

Tiếp theo có một chi tiết đó là, sau khi quân Tề bỏ chạy, Lỗ Trang Công muốn đuổi đuổi theo, thì bị Tào Quế cản lại nói: ‘Xin ngài chờ một chút’. Sau đó Tào Quế xuống xe nhìn vệt bánh xe của quân Tề, sau đó lại lên xe nhìn đội hình và cờ xí của quân Tề, rồi nói với Lỗ Hầu rằng: ‘Có thể truy đuổi’.

Sau khi chiến tranh thắng lợi, Lỗ Trang Công mới hỏi Tào Quế rằng: ‘Vì sao ông xuống xe xem vệt bánh và cờ xí của quân địch có chỉnh tề hay không?’. Tào Quế giải thích rằng: “Đại quốc, là khó đoán, sợ có mai phục”, ý tứ là Tề là một nước lớn rất khó dự liệu, nói không chừng là trá bại và có mai phục, cho nên Tào Quế mới xuống xe xem xét. 

Tào Quế nói thêm: “Tôi thấy vệt bánh xe hỗn loạn, nhìn xa thấy quân kỳ ngả rạp”. Chúng ta biết rằng quân kỳ khởi tác dụng chỉ huy, khi phất quân kỳ người ta mới biết chỉ huy ở đâu. Khi Tào Quế thấy vệt bánh xe hỗn loạn và quân kỳ ngả rạp, thì đây không phải là việc rút lui có trật tự, mà là đang tháo chạy.

Dựa theo ‘Tào Quế luận chiến’ chúng ta có thể thấy được tình cảnh của quân Nga là như thế nào.

Tăng Nga chạy điên cuồng, binh sĩ rớt dọc đường

Ngày 11/9, trên mạng lan truyền với tốc độ chóng mặt một video cho thấy: tăng Nga chạy điên cuồng, trên xe bám đầy binh sĩ nằm dài. Chiếc xe chạy rất nhanh như một chiếc ô tô, điều này chứng tỏ nó đang chạy hết ga. 

Vì chạy quá nhanh, hơn nữa lại không có hệ thống giảm xóc, cho nên chiếc tăng Nga rung lắc rất ghê gớm. Kết quả có đến 4 binh sĩ Nga bị văng ra, nhưng chiếc xe vẫn không giảm tốc. Sau đó chiếc tăng Nga đâm ngã một cây vừa cao vừa to, cây ngã đè bẹp toàn bộ xe tăng dưới đó, video kết thúc. Chúng ta cũng không biết chuyện gì đã xảy ra tiếp theo, nhưng có thể mường tượng kết cục vô cùng đáng sợ.

Tăng Nga tháo chạy rớt lính và trước khi đâm vào gốc cây to. Ảnh ghép từ video Youtube.

Vì video được quay trên không, cho thấy đây không phải là ‘rút lui có trật tự’, hay là ‘dụ địch vào sâu’, mà đây chính là thất bại.

Thất bại trên chiến trường khiến Putin bị chỉ trích

Thất bại của Nga trên chiến trường có ảnh hưởng to lớn đến cục diện chính trị ở Nga. Theo báo cáo của ‘Thời báo New York’, sự hốt hoảng của quân Nga ở phía bắc Ukraine làm mất đi nhiều cứ điểm quan trọng, cho nên Tổng thống Putin đang thật sự bối rối, nhưng ông phải thể hiện sự bình tĩnh. Ông xuất hiện trong một công viên ở Mát-xcơ-va, tham quan vòng quay ‘Mặt Trời Mát-xcơ-va’ để kỷ niệm 875 năm thành lập thủ đô Nga. 

Chúng ta biết rằng ở Nga có người ủng hộ cũng có người phản đối chiến tranh. Những người ủng hộ chiến tranh cũng không hài lòng với Putin. Giáo sư Chương giải thích, bởi vì họ ủng hộ chiến tranh để khôi phục vinh quang nước Nga, nhưng hiện nay quân Nga thất bại, Putin lại đi thăm vòng quay Mặt Trời, kỷ niệm 875 thành lập Mát-xcơ-va v.v. Điều này khiến những người ủng hộ Putin cũng trở nên tức giận. 

Gần đây có một bogger quân sự ủng hộ Nga đã đăng một số bài viết trên Telegram tiết lộ quân Nga tháo chạy, cho nên người dân Nga có thể thấy sự thất bại của quân Nga trên Telegram, cho nên họ rất khó chịu với Putin.

Tờ ‘Thời báo xã hội’ của Nga vào ngày 10/9 đã đăng một thông tin nói rằng: Tất cả nghị sĩ quốc hội (Duma) quận Lômônôxốp của Mát-xcơ-va đã yêu cầu Putin từ chức. Đây là rạn nứt chính trị ở Nga. Trước đó ở một thành phố lớn khác ở Nga là St. Petersburg, 7 thành viên của quốc hội của quận Smolninsky cũng đề xuất truy trách nhiệm đối với Putin. 

Trên thực tế chiến tranh Ukraine bùng nổ cho thấy hệ sinh thái chính trị ở Nga, áp lực mà Putin phải đối mặt hiện nay còn lớn hơn cả Tập Cận Bình. Bởi vì hiện nay ở Nga còn có các kênh tìm hiểu sự thật như Telegram, hơn nữa họ có truyền thống đấu tranh, điển hình là sự kiện Liên Xô giải thể năm 1991. 

Người Nga không sợ hãi như người Trung Quốc, cho nên dù là người phản đối chiến tranh hay ủng hộ chiến tranh, họ đều đứng lên phản đối Putin. Do đó sự thất bại của quân Nga có thể gây nguy hiểm cho sự thống trị của Putin. Còn kết quả của cuộc chiến như thế nào, chúng ta chỉ có thể chờ xem.

Mạn Vũ

Chú thích:
(1) Xu Mật Viện thập hiệu – 樞密院十號: Xu Mật Viện số 10. Xu Mật Sử là cơ cấu quân sự cao nhất thời nhà Tống, Giáo sư Chương cho rằng có thể tờ ‘Thời báo Hoàn cầu’ mượn cái tên này để đặt cho tài khoản trên Wechat.