Trung Quốc đã xây dựng một con đập trên sông Mê Kông như một phần của sáng kiến ​​“Một vành đai, một con đường” của Bắc Kinh. Một báo cáo được công bố hôm thứ Ba (10/8) tiết lộ rằng con đập lớn nhất do Trung Quốc xây dựng ở Campuchia không chỉ không cung cấp năng lượng như đã hứa mà còn mang đến một thảm họa nhân đạo và phá hủy sinh kế của hàng nghìn dân làng.

Theo Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch), đập thủy điện Lower Sesan 2 do Trung Quốc tài trợ đã chặn dòng sông ở thượng nguồn và đe dọa sinh kế của hàng triệu người dân dọc theo bờ biển. Trong hàng ngàn năm, các cộng đồng sống ở đồng bằng sông Cửu Long đã dựa vào đánh bắt cá, lâm nghiệp và trồng trọt để kiếm sống.

AFP đưa tin, nhà máy thủy điện số 2 trên hạ lưu sông Sesan đã gây ra tranh cãi từ rất lâu trước khi nó được đưa vào vận hành vào tháng 12/2018. Nằm ở nơi hợp lưu của hai phụ lưu chính của sông Mê Kông ở đông bắc Campuchia, trạm thủy điện có công suất phát điện 400 Megawatt và là đập lớn nhất của Campuchia.

Các chuyên gia cá cảnh báo rằng việc chặn dòng sông Sê San và sông Srêpôk, hai nhánh chính của sông Mê Kông bởi đập thủy điện số 2 trên hạ lưu sông Sê San, sẽ đe dọa sinh kế của hàng triệu người dân sống ở vùng phù sa sông Mê Kông. 

Tổ chức Theo dõi Nhân quyền cho biết: “Con đập số 2 ở hạ lưu sông Sê San đã gây ra tác hại sâu sắc cho các cộng đồng địa phương, khiến họ càng trở nên nghèo hơn và lâm vào tình cảnh khó khăn hơn”.

Các chuyên gia cho rằng hoàn cảnh của những người ở Đồng bằng sông Cửu Long rộng lớn đang lâm vào khốn cảnh với nhiều mức độ khác nhau, vì hàng chục con đập được xây dựng ở đó đã ảnh hưởng đến hệ sinh thái nông nghiệp và nghề cá mà hàng chục triệu người đang sống phụ thuộc vào.

Tờ Financial Times đưa tin, Brian Eyler, Giám đốc khu vực Đông Nam Á của Trung tâm Stimson và là tác giả cuốn sách “Những ngày cuối cùng của sông Mê Kông hùng mạnh”, cho biết: Hơn 400 đập được xây dựng trên dòng chính và các nhánh sông của sông Mê Kông đang chia cắt nguồn thủy sản của con sông lớn này. Vì các con đập ngăn chặn sự di chuyển của cá di cư, khu vực này đang bên bờ vực khủng hoảng lương thực”.

Ông Eyler nói thêm: “Sông Mê Kông là nguồn đánh bắt cá nội địa lớn nhất thế giới, chiếm 20% sản lượng đánh bắt cá nước ngọt của thế giới. Hàng chục triệu người ở Đông Nam Á dựa vào đó để cung cấp protein mỗi ngày”.

Theo báo cáo của Tổ chức Theo dõi Nhân quyền, con đập số 2 ở hạ lưu sông Saisan đã khiến gần 5.000 người dân trong khu vực phải di dời và buộc phải chấp nhận mức đền bù khiêm tốn để tái định cư. Dự án cũng “ảnh hưởng đến sinh kế của hàng chục nghìn người dân ở thượng nguồn và hạ nguồn”, sản lượng thủy sản cũng giảm mạnh.

Dự án đập bắt đầu vào năm 2013 và hoàn thành vào năm 2018 trong khuôn khổ kế hoạch “Một vành đai, một con đường” của ĐCSTQ. Theo các báo cáo, con đập này tiêu tốn gần 800 triệu đô la Mỹ để xây dựng.

Nhà xây dựng đập China Huaneng Group ban đầu hứa với chính phủ Campuchia rằng trạm thủy điện này sẽ giải quyết 1/6 lượng điện tiêu thụ hàng năm của Campuchia.

Tuy nhiên, theo báo cáo của Tổ chức Theo dõi Nhân quyền, lượng điện do trạm thủy điện cung cấp “có thể thấp hơn đáng kể so với tiêu chuẩn, chỉ bằng khoảng 1/3 so với ước tính ban đầu”.

Cổ đông lớn nhất của dự án đập số 2 trên hạ lưu sông Sesan là Tập đoàn Huaneng Trung Quốc, và nắm giữ cổ phần thiểu số là Tập đoàn Hoàng gia Campuchia và EVN, tổng công ty điện lực Việt Nam.

“Financial Times” đã liên hệ với China Huaneng Group qua email và điện thoại để tìm kiếm bình luận, nhưng không nhận được phản hồi.

Trong khi con đập số 2 trên hạ lưu sông Sesan đang bị chỉ trích, ĐCSTQ đang có hơn 10 dự án thủy điện quy mô lớn khác được tiến hành hoặc hoàn thành ở các quốc gia “Vành đai và Con đường” như Indonesia, Uganda, Pakistan, Tajikistan và Georgia.