Trung Quốc đang thiết lập một hệ thống nhận dạng điện tử để theo dõi xe hơi trên toàn quốc, bổ sung thêm một công cụ nữa vào hệ thống giám sát mà chính phủ sử dụng để giám sát công dân của mình.

Theo kế hoạch sắp được triển khai vào ngày 1/7, một con chip nhận dạng tần số vô tuyến sẽ được cài đặt trên xe ô tô khi chủ nhân của những chiếc xe này làm thủ tục đăng ký. Việc này được thực hiện trên tinh thần tự nguyện trong năm nay. Nhưng sẽ là bắt buộc đối với những chiếc xe đăng ký năm 2019.

Các nhà chức trách mô tả kế hoạch này là một giải pháp để cải thiện an ninh công cộng và giảm bớt tắc nghẽn giao thông. Tắc đường góp một phần lớn vào vấn đề ô nhiễm không khí – một thực trạng nhức nhối ở nhiều thành phố Trung Quốc.

Các chuyên gia nhận định, việc triển khai hệ thống này trên một thị trường ô tô lớn nhất thế giới, với gần 30 triệu xe đăng ký mới mỗi năm, đồng thời cũng sẽ mở rộng mạng lưới giám sát của chính phủ Trung Quốc. Bao gồm việc ứng dụng rộng rãi camera an ninh, công nghệ nhận diện khuôn mặt và giám sát internet đã được triển khai từ trước đó.

Ben Green, viện sĩ Viện nghiên cứu Internet và Mạng xã hội Berkman Klein của Đại học Harvard cho biết: “Thật khó để tin rằng mục đích chính của kế hoạch không phải là để giám sát việc tuân thủ pháp luật và kiểm soát xã hội”. 

Bộ Công an Trung Quốc và Viện Nghiên cứu Quản lý Giao thông, hai đơn vị chịu trách nhiệm soạn thảo và thực hiện kế hoạch không trả lời bất cứ phản hồi nào về vấn đề này.

Máy ảnh nhận diện khuôn mặt được lắp đặt tại một nút giao thông ở Thượng Hải chụp ảnh những người băng qua đường hoặc vi phạm các quy tắc giao thông. (Ảnh: Chandan Khanna / GettyImages)

Hệ thống ứng dụng công nghệ nhận dạng bằng sóng vô tuyến (RFID), theo đó, chip nhận dạng RFID sẽ được gắn lên kính chắn gió xe hơi. Thiết bị đọc dữ liệu cài đặt trên các tuyến đường sẽ nhận diện các xe đi qua, sau đó chuyển dữ liệu đến Bộ Công an. Không giống như hệ thống theo dõi GPS, hệ thống RFID không tiến hành định vị ô tô mọi lúc.

Tại Hoa Kỳ và nhiều nước khác trên thế giới, chip RFID được sử dụng rộng rãi trên xe hơi để thanh toán phí đường bộ tự động. Trong thương mại, chip RFID được cài đặt trên một số xe tải tại cảng hàng để theo dõi vị trí của xe và hàng hóa trên xe.

Tuy nhiên kế hoạch của chính phủ Trung Quốc “chắc chắn sẽ là chương trình do chính phủ kiểm soát lớn nhất thế giới”, ông Manuel Moreno, phó chủ tịch công ty Neology, khẳng định. Neology là nhà cung cấp hệ thống công nghệ RFID cho xe ô tô Mỹ và Mexico.

Hiện nay, các nhà chức trách ở Trung Quốc theo dõi xe hơi nhờ vào hình ảnh video của biển số xe. Camera giám sát thường rẻ hơn so với đầu đọc RFID. Nhưng RFID có nhiều lợi thế hơn, ví dụ như khả năng hoạt động trong thời tiết sương mù và tốc độ xử lý thông tin nhanh hơn, theo ông Sanjay Sarma, giáo sư tại Viện Công nghệ Massachusetts, một chuyên gia về công nghệ RFID.

Hệ thống RFID cũng có thể xác định thông tin của chiếc xe ngay cả khi biển số giả được sử dụng.

Hình ảnh từ phần mềm giám sát SenseTime xác định chi tiết thông tin về người và xe ở Bắc Kinh (ẢNH Thomas Peter / Reuters)

Cuối năm ngoái, Bắc Kinh đã công bố trên các kênh thông tin trực tuyến cấp quốc gia về một kế hoạch theo dõi xe hơi, nhưng không cho biết mục đích của kế hoạch này.

Theo các tài liệu của Viện nghiên cứu quản lý giao thông vào cuối năm 2014, một hệ thống mới là cần thiết để giải quyết các vấn đề ngày càng tăng như tắc nghẽn giao thông và các cuộc tấn công khủng bố thực hiện bằng phương tiện giao thông – những vấn đề “đe dọa đến đời sống kinh tế – xã hội, đặc biệt là an ninh công cộng.” Việc này cũng sẽ thúc đẩy sự phát triển của ngành công nghiệp chip RFID nội địa, tài liệu tiết lộ, ám chỉ rằng chỉ những con chip của các công ty Trung Quốc mới được sử dụng trong chương trình.

Thành phố Đông Nam của Thâm Quyến cho biết họ đã sử dụng một hệ thống tương tự vào năm 2016. Chính phủ cho biết thiết bị sẽ thu thập dữ liệu như biển số xe, màu xe, và không bao gồm thông tin cá nhân. “Quyền riêng tư cá nhân của công dân sẽ được đảm bảo”, theo trang web chính thức của thành phố. Tuy nhiên theo nhận định của các chuyên gia, dữ liệu nhận dạng chi tiết là không cần thiết trong việc quản lý thành phố. Chẳng hạn, tắc nghẽn có thể được theo dõi bằng các cảm biến đơn giản có khả năng đếm số lượng xe.

“Đây giống như một công cụ khác trong hệ thống các công cụ giám sát”, Maya Wang, nhà nghiên cứu Trung Quốc tại Tổ chức Theo dõi Nhân quyền, người nghiên cứu các chương trình giám sát của Trung Quốc cho biết. “Việc theo dõi phương tiện giao thông sẽ giúp bổ sung thêm các thông tin định vị quan trọng vào hệ thống dữ liệu mà chính phủ đã có”.

Tuệ Minh