Mao Trạch Đông từng nói Trung Quốc và Triều Tiên “thân thiết như môi với răng”, nhưng các vụ thử nghiệm tên lửa gây hấn của Bình Nhưỡng đã khiến Bắc Kinh đối mặt với tình cảnh tiến thoái lưỡng nan, theo tờ Bưu điện Nam Hoa buổi sáng (SCMP).

Thời báo này cho biết Trung Quốc ngày càng phải đối mặt với các vấn đề từ mối quan hệ phức tạp với chính quyền Kim Jong Un trong khi cộng đồng quốc tế tìm cách gia tăng áp lực chống lại mối đe dọa từ Triều Tiên.

Là các đồng minh lịch sử, cựu Chủ tịch Mao Trạch Đông so sánh mối quan hệ giữa Trung Quốc và Triều Tiên như “môi với răng”. Tuy nhiên, việc Bình Nhưỡng liên tiếp tiến hành các cuộc thử nghiệm tên lửa và đe dọa sử dụng vũ khí hạt nhân đã tạo nên những mối lo không dễ giải quyết đối với Trung Quốc.

Ông Mao Trạch Đông (trái) và ông Kim Il Sung người sáng lập Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên (Ảnh: The Hankyoreh)
Ông Mao Trạch Đông (trái) và ông Kim Il Sung (Kim Nhật Thành), người sáng lập Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên (Ảnh: The Hankyoreh)

Quan hệ Trung – Triều

Trung Quốc và Triều Tiên là 2 nước đồng minh lâu đời, chia sẻ không chỉ một biên giới dài hơn 1.400 km, mà còn có những mối quan hệ kinh tế và ngoại giao quan trọng.

Bắc Kinh và Bình Nhưỡng vẫn bị ràng buộc bởi một hiệp ước quốc phòng năm 1961 về “sự trợ giúp và hợp tác lẫn nhau”, và sẽ được gia hạn vào năm 2021, theo SCMP. Ngoài ra, Trung Quốc còn là đối tác thương mại lớn nhất của Triều Tiên, chiếm 90% thương mại nước ngoài của Triều Tiên – và cung cấp một nền tảng kinh tế thiết yếu cho quốc gia thích sống cô lập này.

Mối quan hệ giữa hai nước đặc biệt nồng ấm dưới thời ông Mao Trạch Đông – ông Kim Il Sung, và tiếp nối đến thời ông Giang Trạch Dân – ông Kim Jong Il.

Triều Tiên
Cựu lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Il ôm hôn cựu Tổng Bí thư kiêm Chủ tịch nước Trung Quốc Giang Trạch Dân (Ảnh chụp màn hình)

Trong nhiều năm, phe chính trị của ông Giang Trạch Dân đã lợi dụng mối đe dọa hạt nhân của Triều Tiên như một biện pháp phân tán sự chú ý về những vi phạm nhân quyền của họ, đồng thời khiến các đối thủ của họ phải bận tay giải quyết, theo nhận định của các chuyên gia về Trung Quốc.

Tuy nhiên, mối quan hệ Trung – Triều đã phai nhạt trong những năm gần đây.  

Lãnh đạo Triều Tiên hiện nay, ông Kim Jong-un chưa hề tới Trung Quốc gặp mặt Chủ tịch Tập Cận Bình, trái ngược với người cha, ông Kim Jong Il là người đã tới Bắc Kinh nhiều lần trong quá trình cầm quyền.

Theo SCMP, các nhà quan sát cho biết mối quan hệ của giữa hai nước đã căng thẳng hơn bởi hành vi không thể dự đoán được và sự hiếu chiến của ông Kim Jong Un, được thể hiện rõ qua cuộc hành quyết chú ruột  của mình trong năm 2013, sau đó là vụ ám sát không thể chối cái đối với người anh  cùng cha khác mẹ của mình, ông Kim Jong Nam, người đã sống lưu vong ở Macao, một đặc khu tự trị ở Trung Quốc.

Lo ngại của Trung Quốc

Bắc Kinh có nhiều mối quan ngại về tình hình trên bán đảo Triều Tiên, trong đó điều đáng lo nhất chính là sự bất ổn của chế độ Bình Nhưỡng. Nếu chính quyền của ông Kim Jong Un sụp đổ, Bắc Kinh sẽ phải đương đầu với những cuộc hỗn loạn sau đó, hàng triệu người tị nạn Triều Tiên sẽ tràn qua biên giới Trung Quốc, chưa kể một mối lo khác rằng Triều Tiên thống nhất với Hàn Quốc, trở thành một bán đảo thân thiện với Hoa Kỳ.

Kết quả là, Trung Quốc đã thận trọng trong việc cắt đứt viện trợ hay thương mại với Triều Tiên, để tránh làm tăng nguy cơ sụp đổ của chế độ Kim Jong Un, theo SCMP.

Một mặt Bắc Kinh không muốn có chiến tranh hay hỗn loạn trước ngưỡng cửa nước mình, mặt khác Bắc Kinh cũng không muốn Bình Nhưỡng tiếp cận vũ khí hạt nhân, vì khoảng cách giữa 2 nước là quá gần. Một Triều Tiên có vũ khí hạt nhân, cũng là mối đe dọa cho các cường quốc trong khu vực, và vì vậy Hàn Quốc và Nhật Bản có lý do để theo đuổi vũ khí hạt nhân.

Phương án ‘hai bên cùng ngừng’

Dưới thời Tổng thống Donald Trump, Mỹ đã nhiều lần chỉ trích những hành động còn hạn chế của Trung Quốc trong việc kiềm chế chương trình vũ khí hạt nhân của Triều Tiên, đặc biệt là sau khi Bình Nhưỡng phóng thử tên lửa đạn đạo xuyên lục địa ICBM. Mỹ đã áp dụng các biện pháp trừng phạt nhắm vào các doanh nghiệp và cá nhân Trung Quốc, những người hỗ trợ chương trình tên lửa và vũ khí hạt nhân của Triều Tiên.

Ngược lại, Bắc Kinh đã rất tức giận khi bị cáo buộc rằng Trung Quốc đã không làm đủ, hoặc phải gánh vác trách nhiệm để hạn chế tham vọng hạt nhân của Triều Tiên. 

Các nhà phân tích nói rằng Mỹ và Trung Quốc có những ưu tiên khác nhau trên bán đảo Triều Tiên: Mối quan tâm chính của Trung Quốc là sự ổn định của chế độ Triều Tiên, trong khi Mỹ lại tập trung vào khả năng hạt nhân của Bình Nhưỡng.

Trung Quốc đã đề xuất phương án “hai bên cùng ngừng” đối với bán đảo Triều Tiên, kêu gọi Mỹ và Hàn Quốc chấm dứt các cuộc tập trận quân sự chung để đổi lại Triều Tiên tạm ngừng chương trình phát triển hạt nhân. Đồng thời, Bắc Kinh cũng kêu gọi nối lại các cuộc đàm phán 6 bên (gồm Triều Tiên, Nga, Mỹ, Hàn Quốc, Nhật Bản và Trung Quốc) để tìm ra phương án hóa giải cuộc khủng hoảng về Bình Nhưỡng.

Mai Lan

Xem thêm: