Trước khi diễn ra Hội nghị G20 ở Osaka, Nhật Bản trong hai ngày 28-29/6, Trung Quốc đề xuất một hiệp ước tự do thương mại châu Á mới mà trong đó không có Ấn Độ.

Theo Nikkei, động thái của Trung Quốc được cho là phá hủy kế hoạch về một Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực 16 quốc gia (Regional Comprehensive Economic Partnership – RCEP).

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đang mong muốn hoàn thành các cuộc đàm phán RCEP để tạo ra một khối thương mại cạnh tranh với Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương 11 quốc gia (TPP). Nhưng Trung Quốc đang mâu thuẫn sâu sắc với Ấn Độ, vốn đang bất hòa với phần còn lại của những bên tham gia RCEP về việc giảm thuế quan. Tuy nhiên, theo Nikkei, dường như lý do phía sau sự bực bội của Bắc Kinh là sáng kiến “Ấn Độ – Thái Bình Dương tự do và cởi mở” do Nhật BảnHoa Kỳ thúc đẩy.

Hôm thứ Sáu (28/6), bên lề G20, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đã chủ trì các cuộc họp 3 bên với các nhà lãnh đạo Nhật, Mỹ, và cuộc họp khác với Nga, Trung, cùng một cuộc họp riêng với Tổng thống Trump. Giữa bối cảnh nhiều rào cản, các nhà quan sát cho rằng, các cuộc họp của ông Modi nhằm “cân bằng” quan hệ của Ấn Độ với các nền kinh tế quan trọng toàn cầu. 

Hội nghị Thượng đỉnh G20 lần thứ 14 diễn ra ở Osaka, Nhật Bản.

Khung RCEP sẽ bao gồm khoảng 50% dân số thế giới và 30% tổng giao dịch. ASEAN đã triệu tập một cuộc họp đặc biệt  với các thành viên chủ chốt như Ấn Độ, Thái Lan và Indonesia khi họ kết thúc các cuộc bầu cử tại các quốc gia của họ. 

Các bộ trưởng tài chính từ các nước thuộc RCEP đã có cuộc họp bên lề Hội nghị ASEAN tại Bangkok (diễn ra từ 22-23/6), nhằm khẳng định mục tiêu đạt được thỏa thuận vào cuối năm nay, với 10 thành viên ASEAN dẫn đầu.

Nhưng Trung Quốc dường như có kế hoạch khác.

Khi các quan chức kinh tế cấp cao ASEAN và Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc gặp gỡ hồi tháng Tư, Bắc Kinh đã đề xuất hình thành một quan hệ đối tác 13 thành viên. Tại cuộc họp, Trung Quốc đã trình bày một kế hoạch chi tiết, tuyên bố rõ ràng việc tạo ra một hiệp định thương mại tự do mới là có thể. Nhật Bản và một số quốc gia Đông Nam Á khác đã ngay lập tức phản đối ý tưởng này của Trung Quốc – nó giống như thỏa thuận thương mại RCEP – trừ Ấn Độ, ÚcNew Zealand.

Tới nay, Trung Quốc dường như đang cố gây áp lực với Ấn Độ và Úc là hai nước đang hợp tác với Nhật Bản và Hoa Kỳ về sáng kiến “Ấn Độ – Thái Bình Dương tự do và cởi mở”.

Bắc Kinh cũng đã thất vọng vì RCEP chậm tiến độ. Các cuộc đàm phán đã bắt đầu tiến hành từ năm 2013, nhưng những rạn nứt sâu sắc với Ấn Độ vẫn còn.

Trung Quốc đã hy vọng rằng Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi sẽ tăng cường nỗ lực nhằm đạt thỏa thuận sau khi đảng cầm quyền của ông giành chiến thắng trong cuộc tổng tuyển cử vào tháng Năm. Nhưng ông Modi đã bổ nhiệm ông Piyush Goyal – người theo chủ nghĩa bảo hộ – làm bộ trưởng thương mại và công nghiệp mới của mình, nhanh chóng dập tắt những hy vọng của Trung Quốc.

Các thành viên ASEAN cũng cho rằng, Ấn Độ khó có thể sớm chấp nhận nhượng bộ lớn bất cứ lúc nào. Nhưng sự ủng hộ cho kế hoạch 13 quốc gia của Trung Quốc có thể phát triển, đặc biệt là giữa các thành viên thân Bắc Kinh thuộc ASEAN như Campuchia và Lào.

Trí Nguyễn