Nhiều người thắc mắc vì sao Trung Quốc không thực hiện hành động cứng rắn hơn để dập tắt phong trào biểu tình của người Hồng Kông trong những tháng qua. Trên thực tế, phản ứng của Bắc Kinh đã được kiềm chế đáng kể, vì họ đang lợi dụng các cuộc biểu tình ở thành phố này, theo nhận định của Giáo sư Deana Rohlinger tại Đại học bang Florida, Mỹ, đăng trên The Conversation.

Các cuộc biểu tình ở Hồng Kông được châm ngòi vào ngày 9/6/2019, có tới một triệu người tuần hành chống lại dự luật dẫn độ nghi phạm tới Trung Quốc. Sau đó, Trưởng Đặc khu Hồng Kông Carrie Lam (Lâm Trịnh Nguyệt Nga), vốn được Thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường bổ nhiệm trong năm 2017, đã buộc phải xin lỗi người dân và tuyên bố tạm hoãn thông qua dự luật.

videoinfo__video3.dkn.tv||c9b8e2760__

Nhưng việc bà Lâm từ chối rút lại hoàn toàn dự luật, khiến các cuộc biểu tình ngày càng lớn hơn, gây gián đoạn hệ thống tài chính và giao thông, dẫn tới các cuộc đụng độ giữa người biểu tình và cảnh sát. 

Giáo sư Rohlinger tin rằng cuộc xung đột ở Hồng Kông và biện pháp giải quyết, có thể ảnh hưởng tới nước Mỹ và phần còn lại của thế giới. Nếu Trung Quốc kiểm soát hoàn toàn Hồng Kông, điều đó có thể làm thay đổi chính trị và quyết sách kinh tế của thành phố, đồng thời ảnh hưởng tới nền kinh tế toàn cầu.

Khoảng 2 triệu người Hồng Kông xuống đường hôm 16/6/2019 để yêu cầu Đặc khu trưởng Carrie Lam từ chức và gỡ bỏ hoàn toàn dự luật dẫn độ gây tranh cãi (Ảnh: AFP)

Theo giáo sư Rohlinger, chính quyền Trung Quốc đang lợi dụng cuộc biểu tình Hồng Kông ở 3 khía cạnh sau:

1. Trấn áp và kiểm soát

Người dân Hồng Kông được hưởng nhiều đặc quyền hơn người dân Trung Quốc đại lục, bao gồm hệ thống pháp lý độc lập và báo chí tự do.

Là một đặc khu hành chính, Hồng Kông được trao quyền tự chủ đáng kể từ chính quyền trung ương Trung Quốc, theo mô hình “Một quốc gia, hai chế độ”, một điều kiện mà Anh Quốc áp đặt khi bàn giao Hồng Kông cho Trung Quốc vào năm 1997. Nhưng các nhà lãnh đạo Trung Quốc ở Bắc Kinh muốn đưa lãnh thổ này vào tầm kiểm soát của họ. Ví dụ, trong năm 2014, một tòa án Hồng Kông đã loại bỏ một số chính trị gia ủng hộ dân chủ ra khỏi Hội đồng Lập pháp Hồng Kông, và sắp đặt những chính trị gia thân Bắc Kinh, vào các vị trí của họ. 

Giáo sư Rohlinger bình luận, mặc dù Bắc Kinh vốn khét tiếng với việc đàn áp người dân công khai và không che đậy, nhưng với trường hợp của Hồng Kông, Bắc Kinh có thể biện bạch rằng họ không chỉ đạo bà Lâm đưa ra các phản ứng trấn áp người biểu tình, mà chỉ đơn giản là hỗ trợ khi bà Lâm kêu gọi Bắc Kinh giúp sức. Bằng cách tiếp cận này, Trung Quốc ít tổn thất hơn. Nếu xung đột giữa cảnh sát và người dân tiếp tục xảy ra, hệ thống chính trị mất ổn định, chính quyền Trung Quốc có thể nhảy vào, và tìm cách thay đổi Hồng Kông theo cách mà Bắc Kinh mong muốn.

videoinfo__video3.dkn.tv||50949d31a__

Tuy nhiên, theo giáo sư Rohlinger, không phải lúc nào vũ lực của chính quyền Trung Quốc cũng có thể chấm dứt các phong trào phản kháng. Nếu người dân Hồng Kông cảm thấy cơ hội thuận lợi của họ không còn, họ có thể mạo hiểm bằng mạng sống của mình để chống lại cuộc đàn áp của chính phủ. 

“Sự hỗn loạn ở Hồng Kông cho phép Bắc Kinh tiếp tục kiểm soát nhiều hơn đối với khu vực, và có thể nghiền nát phong trào dân chủ hoàn toàn – trong khi thể hiện rằng họ từ chối ý định làm như vậy”, giáo sư Rohlinger nhận định.

2. Phô trương sức mạnh quân sự

Theo giáo sư Rohlinger, ngay cả khi Trung Quốc không trực tiếp can thiệp, Bắc Kinh có thể lợi dụng các cuộc biểu tình để tác động đến những kết quả mang lại lợi ích cho họ.

Trong tuần qua, Trung Quốc ngụ ý có thể can thiệp chấm dứt các cuộc biểu tình khi họ điều thiết bị quân sự và binh lính đến một trung tâm thể thao ở Thâm Quyến, biên giới Hồng Kông. Việc phô trương lực lượng là một lời nhắc nhở đối với người dân Hồng Kông rằng Bắc Kinh sẵn sàng và chuẩn bị nắm quyền kiểm soát lãnh thổ bằng vũ lực, như thể cảnh báo người biểu tình cần hợp tác với bà Lâm, và khuyến khích giải pháp có lợi hơn cho Bắc Kinh. 

videoinfo__video3.dkn.tv||d35b2356b__

Việc phô trương lực lượng ở Thâm Quyến cũng là một thông điệp mà Bắc Kinh muốn gửi đến chính quyền Tổng thống Trump về sức mạnh quân sự toàn cầu của Trung Quốc.

“Những sự phô diễn như thế này là một cách mà các nhà lãnh đạo chính trị có thể củng cố quyền lực của họ và gửi cảnh báo đến các quốc gia khác”, giáo sư Rohlinger lưu ý.

3. Củng cố sự ủng hộ tại Đại lục

Cuộc chiến thương mại của Tổng thống Trump đang làm tổn thương nền kinh tế Trung Quốc. Trên thực tế, tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc đã giảm xuống mức thấp nhất trong 27 năm, chỉ còn 6,6%. Mặc dù tỉ lệ này vẫn còn cao so với hầu hết các nền kinh tế thế giới, nhưng tốc độ sụt giảm như thế này làm gia tăng sự bất mãn của người dân, đặc biệt là ở các quốc gia phi dân chủ, theo giáo sư Rohlinger.

videoinfo__video3.dkn.tv||f5fea0728__

Mặc dù Trung Quốc có lịch sử ngăn chặn các cuộc biểu tình của dân chúng, họ đã đàn áp mạnh tay hơn khi nhiều người dân hơn tiếp cận internet. Một số người dân Trung Quốc trực tiếp thách thức cơ quan chính phủ trực tuyến, điều mà các quan chức chính phủ khó ngăn cản hơn.

Giáo sư Rohlinger nhận định, các cuộc biểu tình ở Hồng Kông tạo cơ hội cho Trung Quốc dập tắt sự bất mãn đó, bằng cách chuyển sự chú ý của người dân sang một “kẻ thù chung” là những người biểu tình và “các thế lực thù địch nước ngoài”. 

Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc CCTV đã gọi các nhà ngoại giao Hoa Kỳ là “bàn tay đen đằng sau hậu trường tạo ra sự hỗn loạn ở Hồng Kông”.

Theo Reuters, thuật ngữ này cũng từng được sử dụng để chống lại các nhà lãnh đạo phong trào biểu tình Thiên An Môn năm 1989 mà Đảng Cộng sản Trung Quốc đáp trả bằng một cuộc thảm sát.

videoinfo__video3.dkn.tv||31cabc492__