Tóm tắt bài viết

  • Nhà tù Diêm Thành, nơi giam giữ các tù nhân có địa vị cao như Cốc Khai Lai, vợ của Bạc Hy Lai đang dùng công nghệ để theo dõi tù nhân mọi lúc.
  • Các nhà thiết kế cho biết hệ thống giám sát sử dụng trí tuệ nhân tạo sẽ phát hiện những hành vi bất thường của tù nhân và gửi cảnh báo đến các cai tù.

Trung Quốc đã tiến hành lắp các camera trí tuệ nhân tạo (AI) trong mọi phòng giam ở nhà tù Diêm Thành. Mạng lưới camera dày đặc này có thể theo dõi mọi việc làm của tù nhân và đưa ra cảnh báo trước bất kỳ hành động nào bị coi là bất thường hay đáng lo ngại, theo SCMP.

Diêm Thành nổi tiếng là một nhà tù “sang trọng”, chuyên giam giữ các tù nhân là các quan chức hoặc người có địa vị trong xã hội Trung Quốc, như Cốc Khai Lai, vợ của Bạc Hy Lai – cựu bí thư thành ủy Trùng Khánh, người đang thụ án tù chung thân vì nhận hối lộ, tham nhũng, sát hại một doanh nhân người Anh, và đang bị cáo buộc nhúng tay vào tội ác đàn áp Pháp Luân Công. Ngoài ra cũng có những nhân vật cấp cao như Trương Thự Quang, cựu phó kỹ sư trưởng tại bộ đường sắt; hay Nam Dũng, cựu phó chủ tịch liên đoàn bóng đá Trung Quốc.

Nhà tù Diêm Thành cũng là nơi giam giữ nhiều phạm nhân ngoại quốc, và từng được coi là một trong những nhà tù kiểu mẫu, nơi các nhà ngoại giao nước ngoài được phép tới kiểm tra cơ sở vật chất.

Trong những năm gần đây, số lượng tù nhân ở Diêm Thành đã tăng lên một cách nhanh chóng do chiến dịch chống tham nhũng của chủ tịch Tập Cận Bình. Đến năm 2018, hơn 1.600 tù nhân bị giam giữ tại nhà tù này.

Trung Quốc
Một cuộc thi chạy được tổ chức tại nhà tù. (Ảnh: SCMP)

Hiện tại, nhà tù Diêm Thành đang thực hiện một cải tiến nhỏ nhưng quan trọng đó là sử dụng các camera AI để giám sát phạm nhân. Theo lời của một số chuyên gia, thì hệ thống giám sát này sẽ khiến việc trốn thoát khỏi nhà tù là điều không thể bởi vì ngay cả khi các tù nhân có thể mua chuộc lính canh, họ cũng không thể ngăn hệ thống kích hoạt báo động.

Theo SCMP, ban quản lý nhà tù từng phải chịu không ít áp lực từ các cấp trên yêu cầu họ phải tự cải thiện hoạt động. Hồi tháng 12/2018, một nhóm thanh tra kỷ luật đảng đã cảnh báo nhà tù Diêm Thành đang không thực sự hiểu rõ “bản chất chính trị của mình trong kỷ nguyên mới”, đồng thời phản ánh về việc nhân viên nhà tù “thường xuyên vi phạm quy tắc”. Không rõ những quy tắc nào đã bị vi phạm, song lời cảnh báo đã đặt sự trung thành chính trị và đạo đức nghề nghiệp của các nhân viên nhà tù vào vòng nghi vấn.

Kể từ đó, nhà tù đã cho lắp camera AI trong các phòng giam, và sau nhiều tháng xây dựng, việc lắp đặt hệ thống giám sát tại Diêm Thành đã gần hoàn tất.

Trung Quốc
Một góc phòng giải trí tại nhà tù. (Ảnh: SCMP)

Hệ thống “nhà tù thông minh” mới bổ sung một mạng lưới camera theo dõi và những cảm biến bí mật có vai trò như các “nơ-ron thần kinh”. Nó thu thập và truyền dữ liệu về “não bộ” là một máy tính AI mạnh mẽ, xử lý nhanh có khả năng nhận dạng và theo sát tất cả tù nhân 24/7.

Cuối ngày, hệ thống sẽ trích xuất một báo cáo toàn diện, trong đó có cả bản phân tích hành vi, của từng phạm nhân, sử dụng các chức năng AI khác nhau, như nhận diện khuôn mặt hay phân tích hành động. Thông thường, báo cáo sẽ tự động được lưu trữ nhưng nếu phát hiện dấu hiệu bất thường, máy sẽ phát cảnh báo.

“Nếu một phạm nhân bị nhìn thấy liên tục đi lại trong buồng giam, máy có thể coi đây là biểu hiện đáng nghi và khuyến nghị nhân viên an ninh nên kiểm tra”, ông Meng Qingbiao, đại diện dự án cho biết. Theo ông, biểu hiện này là dấu hiệu cho thấy phạm nhân đang lo lắng hay phấn khích, hồi hộp.

Hệ thống AI tại nhà tù Diêm Thành được phát triển bởi nhiều viện nghiên cứu, bao gồm Đại học Thiên Tân, và Tiandy – một trong những công ty công nghệ giám sát lớn nhất thế giới, trụ sở tại Thiên Tân.

Meng, nhân viên của Tiandy, khẳng định hệ thống biết một phạm nhân cụ thể đang ở đâu và làm gì, dù nhà tù lớn đến đâu. Thậm chí, nhân viên an ninh còn không cần phải nhìn vào màn hình máy tính để theo dõi. Bước đột phá này có được là nhờ công nghệ nhận diện khuôn mặt tiên tiến với khả năng xử lý một lượng lớn mục tiêu giám sát trong cùng thời điểm.

“Công nghệ đột phá cho phép mỗi camera theo dõi tới 200 khuôn mặt cùng lúc”, Meng nói. Vì thế, các tù nhân có thể hòa vào đám đông ở hành lang, căng tin, sân tập thể dục hay thậm chí cả một cuộc ẩu đả nhưng không thể biến mất hoàn toàn.

Ngay cả khi phạm nhân hối lộ được cán bộ nhà tù để bỏ trốn, hệ thống AI vẫn sẽ phát hiện ra và báo động. “Vượt ngục sẽ chỉ còn là dĩ vãng”, Meng cho biết.

Trung Quốc
Một nơi để nghiên cứu, học tập trong nhà tù. (Ảnh: SCMP)

Tiandy đang thảo luận với một số nước Nam Mỹ để giới thiệu công nghệ AI giám sát cho những nhà tù có lịch sử bạo lực và vượt ngục, nhưng việc tiếp cận thị trường Mỹ đang gặp khó khăn, bởi lệnh cấm mà chính phủ Mỹ ban hành đối với các sản phẩm công nghệ Trung Quốc. 

Tuy nhiên, theo SCMP nhận định, việc sử dụng công nghệ giám sát tù nhân 24/7 cũng đặt ra những câu hỏi về đạo đức.

Luật nhân quyền của cao ủy Liên Hợp Quốc nêu rằng, tù nhân “nên được đối xử tôn trọng bởi phẩm giá và những giá trị vốn có của họ với tư cách con người”.

Giáo sư sinh học Zhang Xuemin, Đại học sư phạm Bắc Kinh, nhận xét, camera trí tuệ nhân tạo “chắc chắn sẽ ảnh hưởng tới” cuộc sống cũng như tinh thần của phạm nhân.

Ông cũng lưu ý chính quyền cần cân nhắc đến khả năng giám sát con người bằng máy móc sẽ bị phản tác dụng theo những cách không ngờ tới. Ví dụ một số tù nhân có kiến thức, hiểu biết sẽ tìm cách để đánh lừa AI và lợi dụng lỗi hệ thống nhằm phục vụ cho mục đích cá nhân.

“Công nghệ không thể thay thế con người”, ông nói.

Trong nhiều phi vụ vượt ngục nổi tiếng thế giới, tù nhân đã đánh lừa các nhân viên an ninh bằng hàng loạt phương pháp như đào hầm, đục tường hay dùng khả năng uốn dẻo trong Yoga để chui qua song sắt buồng giam.

Nhưng Ding Zhenyang, phó giáo sư kỹ thuật điện tại Đại học Thiên Tân, người tham gia dự án, cam đoan tù nhân không thể đánh lừa AI. Nếu tù nhân thuyết phục được máy tính tin rằng họ không có hành động bất thường, việc thoát khỏi nhà tù cũng là bất khả thi bởi hệ thống không chỉ liên kết với camera mà còn có hàng loạt cảm biến giúp phát hiện và xác định vị trí của những chuyển động mặt đất.

“Bạn có thể đánh lừa camera. Bạn có thể đánh lừa cảm biến. Nhưng bạn không thể đánh lừa cả hai cùng lúc”, ông Ding nói.

Băng Thanh

videoinfo__video2.dkn.tv||a165f96eb__