Trong một cuộc đàm luận đầu năm, các nhà phân tích chính sách đối ngoại của Trung Quốc, đều coi Ấn Độ là một mối đe dọa nguy hiểm, tờ Defense News India đưa tin hôm 11/1.

Cuộc đàm luận này được tổ chức tại Bắc Kinh nhằm đánh giá các sự kiện và những quan hệ quốc tế nổi trội trong năm 2017, trong đó đã tiết lộ nhiều điều, ít nhất là đối với cộng đồng nghiên cứu chiến lược của Nhật Bản và Ấn Độ.

Đánh giá của Trung Quốc trước đây

Theo các chuyên gia Trung Quốc, trong khi phần lớn người Trung Quốc tin rằng Nhật Bản là mối đe dọa lớn thứ hai đối với “sự trỗi dậy hòa bình” của Trung Quốc, thì ‘hình bóng’ của Ấn Độ đang nổi lên trên thế giới, đặc biệt dưới quyền của Thủ tướng Narendra Modi, một người dân tộc chủ nghĩa “phe cánh hữu”, đã không được Trung Quốc đánh giá đúng mức.

Quân đội Trung Quốc và Ấn Độ giáp mặt ở biên giới. (Ảnh: NDTV)
Quân đội Trung Quốc và Ấn Độ giáp mặt ở biên giới. (Ảnh: NDTV)

Tháng 4/2017, ông Sanjeev Nayyar, một nhà bình luận độc lập người Ấn cho biết: “Một điều Trung Quốc phải hiểu là chính phủ Ấn Độ không hề mong muốn trở thành một mối đe dọa với Trung Quốc, mà chỉ muốn có một chỗ đứng công bằng cho Ấn Độ trên thế giới”.

Mùa thu năm 2017, trong một bài viết có tựa đề: “Sự thân mật giữa Ấn Độ và Nhật Bản không gây ra mối đe dọa thực sự đối với Trung Quốc”, Thời báo Hoàn Cầu (Global Times), một tờ báo ‘siêu dân tộc chủ nghĩa’ bán chính thức của Trung Quốc, với thái độ miệt thị đã gạt bỏ bất kỳ phát biểu nào của Ấn Độ lo sợ về Trung Quốc. Bài viết này được xuất bản, nhằm phản ứng lại chuyến thăm Ấn Độ của Thủ tướng Nhật Shinzo Abe vào tháng 9/2017.

Thời báo Hoàn Cầu cũng đánh giá thấp cuộc thử nghiệm thành công tên lửa đạn đạo xuyên lục địa Agni-IV của Ấn Độ một năm trước đây, bình luận rằng: “Trung Quốc nhận thức rõ Bắc Kinh không kìm hãm sự phát triển tên lửa Agni-IV của Ấn Độ. Tuy nhiên, người dân Trung Quốc không nghĩ rằng sự phát triển của Ấn Độ, sẽ gây ra bất kỳ mối đe dọa lớn nào cho họ”.

Đánh giá của Trung Quốc đã thay đổi

Tuy nhiên, đến cuối năm 2017, ông Yin Guoming, một nhà phân tích đối ngoại của Trung Quốc, lại lập luận rằng chính Ấn Độ, chứ không phải Nhật Bản, mới là mối đe dọa lớn thứ hai, sau Mỹ, đối với Trung Quốc. Ông Yin nói: “Sự cách biệt Trung – Ấn đã buộc chúng ta phải coi Ấn Độ như một đối thủ nghiêm trọng. Trong cuộc đối đầu tại Doklam, mọi người, từ những người Trung Quốc bình thường cho đến các chuyên gia về chính sách đối ngoại, đều cảm thấy rất rõ ràng, rằng Trung Quốc phải coi Ấn Độ là đối thủ lớn thứ hai của mình. Trung Quốc cần phải đánh giá lại, kiểm tra lại, và định hình lại chiến lược về Ấn Độ của mình”.

Cộng đồng nghiên cứu chiến lược của Trung Quốc đã đang tranh cãi trong một thời gian dài, rằng mối quan hệ Trung – Ấn là mối quan hệ song phương quan trọng thứ hai đối với Bắc Kinh, sau mối quan hệ Trung – Mỹ. Hầu hết người Trung Quốc đều bị ‘sốc nặng’ vào mùa hè năm 2017, khi quân đội Ấn Độ công khai vượt qua biên giới Doklam, và từ chối rút quân khỏi khu vực tranh chấp trong nhiều tuần.

Vào tháng 7/2017, giữa lúc đối đầu căng thẳng Trung – Ấn tại khu vực Doklam, trên một cổng thông tin điện tử đặt tại tỉnh Hải Nam, Trung Quốc, một trang web có ảnh hưởng lớn và được nhiều người thành thị Trung Quốc có học vấn và giàu có ưa thích, ông Li Yang, một nhà bình luận thời sự đã viết: “Sai lầm lớn nhất mà chúng ta phạm phải trong cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu qua 2 thập kỷ, là đã đánh giá thấp và bỏ qua Ấn Độ.Trong những năm đó khi mà Ấn Độ phát triển nhanh chóng, chúng ta đã không gây rối, khiến họ trượt ngã hay phải ‘rơi lệ’”.

Lính Trung Quốc và Ấn Độ giáp mặt tại biên giới, với biểu ngữ yêu cầu lùi bước. (Ảnh: NTDV)
Lính Trung Quốc và Ấn Độ giáp mặt tại biên giới, với biểu ngữ yêu cầu lùi bước. (Ảnh: NTDV)

Trước đó, vào tháng 5/2017, chỉ một ngày trước lễ khai mạc Diễn đàn ‘Con đường Tơ lụa’, một sự kiện ngoại giao trọng đại đầu tiên trong năm của Trung Quốc, Ấn Độ tuyên bố sẽ không tham dự, viện dẫn những quan ngại về chủ quyền. Mặc dù rất tức giận trước sự tẩy chay vào phút cuối này của Ấn Độ, Trung Quốc đã chọn hình thức giữ im lặng. Tuy nhiên, một số nhà bình luận về công việc đối ngoại của Trung Quốc, ám chỉ rằng đó là một thất bại ‘nhẹ nhàng’ về ngoại giao của Trung Quốc.

Tại sao Ấn Độ lại bị coi là mối đe dọa

Các xu hướng hiện tại trong cuộc đàm luận của Trung Quốc về mối đe dọa tiềm tàng từ Ấn Độ, nếu được chính quyền trung ương ở Bắc Kinh thừa nhận và chấp nhận chính thức, sẽ có nghĩa là Trung Quốc và Ấn Độ tiếp tục xem nhau như là “kẻ thù” trong tương lai.

Lý giải tại sao Ấn Độ chứ không phải Nhật Bản, đặt ra một mối đe dọa lớn hơn và thách thức hơn cho Trung Quốc trong những năm tới, một số học giả Trung Quốc đưa ra những lập luận như sau:

Về góc độ địa chính trị, Trung Quốc tin rằng có lợi thế hơn Nhật Bản. Là một quốc gia biển, nền kinh tế cũng như sự sống còn của Nhật, phụ thuộc rất nhiều vào giao thông, thương mại hàng hải. Về mặt địa lý cũng như vậy. Vị trí của Nhật Bản khiến cho tuyến đường cung cấp năng lượng từ Trung Đông, là dài hơn so với Trung Quốc.

Về logistics và cả về kinh tế, tuyến hàng hải qua Biển Đông là tuyến đường ngắn nhất. Một khi Trung Quốc thiết lập quyền bá chủ toàn diện ở Biển Đông (và cũng giành lại quyền kiểm soát Đài Loan – một ước mơ từ lâu của Bắc Kinh), Trung Quốc sẽ tự nhiên có thể dễ dàng ‘bóp nghẹt’ Nhật Bản, bằng cách khống chế các tuyến thương mại hàng hải, cốt yếu cho sự tồn tại của Nhật Bản.

Ngược lại, tuyến đường cung cấp năng lượng hàng hải quan trọng của Trung Quốc là đi qua Ấn Độ Dương, nằm trong khu vực đe doạ quân sự của Ấn Độ. Trong cuộc đối đầu Doklam, Trung Quốc đã được các nhà phân tích Ấn Độ lưu ý thích đáng rằng trong trường hợp có đụng độ quân sự giữa Ấn Độ và Trung Quốc, Ấn Độ sẽ cắt đứt đường hàng hải của Trung Quốc vào Ấn Độ Dương.

Dĩ nhiên, thực tế là rất nhiều người Trung Quốc đã bỏ qua mối đe dọa của Ấn Độ, coi đó không là gì, mà chỉ là ‘trò đùa’. Nhưng đó là do Ấn Độ chưa thực hiện đầy đủ tiềm năng của họ chứ không phải vì Ấn Độ không có khả năng trở thành mối đe dọa trong tương lai đối với Trung Quốc.

Một số nhà phân tích ở Trung Quốc cũng đã bày tỏ sự thất vọng đối với sự phát triển kinh tế nhanh chóng của Ấn Độ trong 20 năm qua mà không bị Trung Quốc “kiểm soát”.  Các chuyên gia và các học giả này khá thẳng thắn khi thừa nhận rằng Trung Quốc đã thất bại trong việc dự đoán sự biến đổi “cách mạng” trong tinh thần dân tộc của người Ấn, mà Thủ tướng Narendra Modi đã mang lại.

Đúng vậy, việc Ấn Độ luôn coi Trung Quốc là “kẻ thù ảo”, không phải phải là một điều xa lạ gì đối với người Trung Quốc. Hơn nữa, người Trung Quốc cũng không hề che giấu rằng việc sự thất bại của Ấn Độ trong chiến tranh biên giới 1962, vẫn là yếu tố quan trọng nhất trong việc xác định chiến lược quốc phòng của Ấn Độ. Tuy nhiên, chỉ đến bây giờ và dưới thời Thủ tướng Modi, khi tầm cỡ của Ấn Độ trong nền chính trị toàn cầu đã tăng lên, thì Trung Quốc bất ngờ nhận ra rằng, Ấn Độ, không giống như Nhật Bản, là một quốc gia về vũ khí hạt nhân.

Cuối cùng, nhờ vào lập trường không khoan nhượng của Thủ tướng Modi, cộng đồng nghiên cứu chiến lược của Trung Quốc mới chợt nhận ra rằng chiến lược ‘Con đường Tơ lụa’ của Bắc Kinh, cần phải tạo ra nhiều, nhiều hơn nữa ‘mâu thuẫn cấu trúc’ giữa hai nước láng giềng, đã nhanh chóng trở nên thù địch.

Không ngạc nhiên, nếu các báo cáo của các phương tiện truyền thông Trung Quốc là đúng, khi cho rằng Trung Quốc lần đầu tiên hăng hái chờ đợi kết quả các cuộc bầu cử nghị viện trong năm nay ở Ấn Độ. Sau các cuộc bầu cử ở bang Gujarat, các quan chức Bộ ngoại giao Trung Quốc, những người phụ trách theo dõi Ấn độ, dự đoán rằng ông Modi sẽ tái đắc cử nhiệm kỳ thủ tướng thứ 2 vào năm  2019.

Rõ ràng, xét theo cuộc đàm luận này của Trung Quốc, Bắc Kinh chắc chắn sẽ không chỉ ngồi yên, ngắm nhìn và cho phép Ấn Độ trở thành một mối đe dọa. Vậy thì, câu hỏi hiện ra lù lù trước mắt: Trung Quốc sẽ làm gì đây?

Phạm Duy