Sáu tháng trước, trạm kiểm soát cửa khẩu Quanhe trên biên giới giữa Triều Tiên và Trung Quốc là một tổ hợp hoạt động thương mại quan trọng giúp Bình Nhưỡng có nguồn tài trợ cho chương trình vũ khí hạt nhân của mình, theo Nhật báo Phố Wall.

Hàng trăm xe xếp hàng ở phía Trung Quốc mỗi buổi sáng mang theo thực phẩm, vật liệu xây dựng và hàng tiêu dùng tới Triều Tiên, rồi sau đó trở lại với các mặt hàng xuất khẩu của Triều Tiên như hải sản, hàng may mặc và than đá.

Giờ đây cảnh tượng này đã không còn nữa. Trung Quốc, bị Mỹ chỉ trích vì ủng hộ chế độ Triều Tiên, dường như đang đẩy mạnh việc thực thi các lệnh trừng phạt quốc tế mà Washington hy vọng sẽ buộc Bình Nhưỡng phải từ bỏ tham vọng hạt nhân của mình.

Một chuyến đi kéo dài một tuần tới các khu vực biên giới của Trung Quốc cho thấy các biện pháp trừng phạt đang đẩy các doanh nghiệp Trung Quốc địa phương gặp khó khăn và bắt đầu tác động tới Triều Tiên, với việc đóng cửa các nhà máy, tăng giá và thiếu điện ở một số khu vực.

Biên giới Trung-Triều
Biên giới Trung-Triều từ Dandong tới Quanhe. (Ảnh: WST)

Theo các du khách, các nhà nghiên cứu và các quan chức nước ngoài quan sát Triều Tiên, sự ảnh hưởng này ở Triều Tiên có thể tăng lên vào cuối năm nay vì họ thiếu dự trữ ngoại tệ, và có thể gây ra một cuộc khủng hoảng kinh tế vào năm 2019.

Vào một buổi sáng gần đây, chỉ có hơn mười người đang đợi ở trạm kiểm soát Quanhe. Một người Trung Quốc đang kiểm tra thiết bị mắc kẹt trong nhà máy may mặc ở cảng kinh tế Rason của Triều Tiên, đã đóng cửa vào tháng 11 sau khi Trung Quốc bắt đầu áp dụng lệnh cấm xuất khẩu quần áo của Triều Tiên. Việc ngừng hoạt động của nhà máy đã làm cho 200 công nhân Triều Tiên bị mất việc làm, thông thường một nửa số tiền lương của họ được chuyển cho chính phủ Bình Nhưỡng.

Trong một chuyến thăm tới cảng kinh tế Rason vài ngày trước đó, các nhà kinh doanh cho biết, giá các mặt hàng như pin của Trung Quốc đã tăng ít nhất 50% so với năm ngoái vì các biện pháp chế tài mới đây đã ngăn cản việc nhập khẩu các mặt hàng mới, trong khi giá hải sản Triều Tiên giảm một nửa kể từ khi lệnh cấm xuất khẩu của Liên Hiệp Quốc vào năm ngoái đã gây ra sự chênh lệch trên thị trường địa phương.

“Có hơn một chục nhà máy may mặc giống như của chúng tôi ở Rason, và hàng ngàn người trong ngành thủy sản,” ông nói. “Bây giờ, không ai trong số những người đó có việc làm”.

Cảng biển trong vùng kinh tế Rason của Triều Tiên. (Ảnh: Yonhap)

Các thương nhân Trung Quốc khác cũng cùng cảnh ngộ, một số nói rằng cua và mực của họ đã bị tồn trong các kho hàng ở Rason trong nhiều tháng. Vào tháng Giêng, họ nói, các lính biên phòng Trung Quốc ngừng cho phép các nhà buôn đưa vào Trung Quốc thậm chí cả với một khoản trợ cấp cá nhân nhỏ cho thuốc lá của Triều Tiên.

Ở vùng lân cận Yanji, Trung Quốc, người Triều Tiên làm việc như những người hầu bàn và ca sĩ trong các khách sạn, nói họ không chắc chắn khi nào họ quay trở lại. Một số nhà hàng Triều Tiên gần đây đã đóng cửa.

Tại Đan Đông, Trung Quốc, điểm trung chuyển lớn khác trên biên giới, lưu lượng qua biên giới hàng ngày đã giảm khoảng 80%. Một cư dân ở Sinuiju, thành phố Triều Tiên, cho biết giá xăng đã tăng gấp đôi, và điện được sử dụng để cung cấp cả ngày lẫn đêm giờ chỉ còn khoảng 3-5 giờ mỗi ngày.

Sự cắt giảm này không phản ánh được tổng thể hình ảnh thương mại xuyên biên giới giữa hai nước. Việc buôn lậu kéo dài theo các con sông tạo thành biên giới với Trung Quốc có quy mô lớn hơn cả buôn lậu trên biển. Từ cuối tháng 1, các máy bay quân sự của Nhật Bản đã phát hiện ra bốn trường hợp các tàu của Triều Tiên xuất hàng từ các tàu khác trong vùng biển quốc tế.

Tuy nhiên, sự sụt giảm trong thương mại chính thức với Trung Quốc, thường chiếm 90% tổng số của Triều Tiên, là một đòn nặng cho Bình Nhưỡng. Nhập khẩu của Trung Quốc từ Triều Tiên giảm 1/7 vào năm 2017, chính phủ Trung Quốc cho biết, và trong tháng 12 đã giảm 82% so với một năm trước đó. Xuất khẩu của Trung Quốc sang Triều Tiên giảm so với cùng kỳ năm ngoái kể từ tháng 7, với xuất khẩu sản phẩm dầu giảm xuống gần như bằng 0 kể từ tháng 10.

Nhiều quan chức ngoại giao theo dõi hoạt động của biên giới hoài nghi về số liệu chính thức của Trung Quốc, lưu ý rằng họ không bao gồm dầu thô mà Triều Tiên tiếp tục xuất khẩu, và Bắc Kinh có thể nới lỏng vào bất cứ lúc nào ngay cả khi họ đồng ý giảm mạnh thương mại với Triều Tiên trong những tháng gần đây.

Chuyến tàu tới Bình Nhưỡng hiện nay thường chứa đầy các công nhân Triều Tiên về nhà, khi các quốc gia từ Ba Lan đến các Tiểu vương quốc Ả-rập Thống nhất áp dụng lệnh trừng phạt áp đặt các giới hạn đối với các thành viên của LHQ sử dụng lao động từ Triều Tiên. Tại Yanji, một thành phố của Trung Quốc gần biên giới, nhiều doanh nghiệp địa phương đang gửi công nhân trở về Triều Tiên khi thị thực của họ hết hạn, theo những người quen thuộc với vấn đề này cho biết.

Kết quả là một cú đánh mạnh khác lên nguồn thu ngoại tệ chính của Triều Tiên. Các quan chức Mỹ tin rằng các biện pháp trừng phạt thương mại đã làm giảm xuất khẩu hàng hoá và lao động của Triều Tiên xuống hơn 2 tỷ USD.

Câu hỏi bây giờ là liệu cơn đau kinh tế sẽ thuyết phục lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un thay đổi chiến lược hạt nhân của mình hay không? Giới quan chức Triều Tiên đã nhiều lần nói rằng các lệnh trừng phạt sẽ không bao giờ thuyết phục quốc gia này từ bỏ chương trình vũ khí hạt nhân của họ.

Biên giới Triều Tiên
Cầu Hữu Nghị nối giữa Đan Đông, Trung Quốc và Sinuiju, Triều Tiên. (Ảnh: Getty)
Biên giới Triều Tiên
Nhiều xe tải đã đi qua Cầu Hữu nghị 6 tháng trước. (Ảnh: AP)

Thực tế, các biện pháp trừng phạt thương mại sẽ khó ngăn cản Triều Tiên tìm các nguồn tiền cho kho vũ khí hạt nhân, theo các chuyên gia và các quan chức Mỹ. Triều Tiên vẫn tiếp tục kiếm được tiền mặt bằng những phương thức khác như bán vũ khí trên mạng và bán vũ khí bí mật sang Trung Đông và Châu Phi.

Trong khi tuyên bố sẵn sàng đàm phán sơ bộ với Bình Nhưỡng, Washington đang theo đuổi chiến lược áp lực tối đa thông qua Liên Hợp Quốc và các biện pháp trừng phạt đơn phương buộc ông Kim phải đình chỉ các cuộc thử nghiệm về bom, tên lửa và cam kết phi hạt nhân hóa. Cách đây một tuần, chính quyền Tổng thống Trump đã áp đặt các trừng phạt lên Triều Tiên với số lượng lớn nhất từ trước tới nay, nhắm vào các công ty vận chuyển và kinh doanh.

“Cuối cùng, chúng tôi muốn đến một nơi mà [Mr. Kim] hiểu rằng lựa chọn duy nhất của ông ta là phi hạt nhân hoá và đàm phán”, bà Sigal Mandelker, chuyên gia hàng đầu của Hoa Kỳ, nói trong một cuộc phỏng vấn tại Bắc Kinh. “Chúng tôi không có nhiều lựa chọn, vì vậy nếu điều này không thành công, chúng tôi sẽ ở vào vị trí rất khác biệt”.

Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết Bắc Kinh sẽ tiếp tục áp dụng lệnh trừng phạt của LHQ mặc dù điều đó có nghĩa là tổn thất đối với Trung Quốc, đặc biệt là ở các khu vực biên giới.

Bà Mandelker nói rằng Trung Quốc đã thực hiện những bước chưa từng có để thực thi các biện pháp trừng phạt nhưng kêu gọi đẩy mạnh hơn nữa, bao gồm cả việc trục xuất các “nhân viên trợ giúp tài chính của Triều Tiên”. Bà lưu ý rằng Bắc Kinh gần đây đã ngăn chặn Liên Hiệp Quốc khỏi các tàu Trung Quốc đang bị cấm vận.

Minh Đức