Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte đã nói với Thủ tướng Việt Nam Nguyễn Xuân Phúc hôm thứ Sáu (27/4) rằng ông sẽ không từ bỏ phán quyết năm 2016 của tòa án quốc tế, theo đó bác bỏ cơ sở pháp lý tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc đối với Biển Đông.

Theo phát ngôn viên Harry Roque của Tổng thống Philippines, ông Duterte cam kết với Thủ tướng Phúc trong một cuộc họp song phương tại Singapore rằng quyết định của Hội đồng Trọng tài Quốc tế “sẽ được giải quyết vào thời điểm thích hợp”.

Ông Roque nói trong một cuộc họp báo: “Ông ấy đã làm rõ với một người đứng đầu nhà nước rằng ông nhận ra lợi ích phán quyết của hội đồng trọng tài và rằng ông sẽ đề cập đến phán quyết này vào thời điểm thích hợp. Ông ấy muốn toàn bộ cuộc tranh luận về Biển Tây Philippines phải được giải quyết theo quy định của pháp luật và tuân thủ các tiêu chuẩn ràng buộc của Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển”.

Phát ngôn viên Harry Roque tại một cuộc họp báo ở Hồng Kông vào ngày 11/4/2018. (Ảnh: SCMP)

Philippines gọi các phần của Biển Đông mà họ tuyên bố là Biển Tây Philippines.

Tòa án có trụ sở ở Hague đã đưa ra phán quyết vào tháng 7/2016 rằng các tuyên bố ở Biển Đông của Trung Quốc không có cơ sở pháp lý và nó vi phạm quyền chủ quyền của Philippines trong khu vực độc quyền kinh tế  200 hải lý. Trung Quốc tiếp tục bác bỏ các phán quyết của trọng tài.

Cùng với Việt Nam và các nước ASEAN như Brunei và Malaysia, Philippines có những tuyên bố chống lại Bắc Kinh ở Biển Đông. Tuyến đường biển quốc tế nhộn nhịp này có tiềm năng phong phú không chỉ về tài nguyên biển mà còn cả dầu mỏ và khí đốt.

Ông Duterte là người lên nắm quyền vào giữa năm 2016, đang phải đối mặt với những lời chỉ trích vì bị cáo buộc ủng hộ đầu tư và lợi ích kinh tế từ Trung Quốc qua quyền khai thác của Philippines ở Biển Đông. Lãnh đạo Philippines nói Bắc Kinh cảnh báo chiến tranh nếu Manila khăng khăng đòi thi hành phán quyết.

Biển Đông
Hình ảnh về các tàu nạo vét của Trung Quốc xung quanh đá Vành Khăn trong quần đảo Trường Sa. (Ảnh: Reuters)

Bất chấp phán quyết của hội đồng trọng tài, Trung Quốc đã hoàn thành việc xây dựng 7 thực thể trong khu vực, bao gồm cả những thực thể được phán quyết nằm trong lãnh thổ của Philippines, và Trung Quốc vẫn đang tiếp tục củng cố những thực thể này.

Với sự thay đổi của ông Duterte trong chiến lược đối phó với Trung Quốc từ quan điểm quyết đoán của người tiền nhiệm, Việt Nam hiện là quốc gia duy nhất lên tiếng về các hoạt động của Trung Quốc trong khu vực.

ông Roque cho biết: “Tôi hy vọng [Tòa án Tối cao Philippines] Tư pháp [Antonio] Carpio và tất cả các nhà phê bình Tổng thống Duterte bây giờ sẽ giữ im lặng bởi vì đây là một tuyên bố của Tổng thống Philippines đã nói với một nguyên thủ quốc gia của nước khác, rằng ông đã không bỏ rơi, ông không nhượng bộ [với Trung Quốc], ông ấy không từ bỏ, ông ấy không bỏ qua phán quyết của trọng tài và ông coi đó là một phán quyết ràng buộc có lợi cho Philippines”.

Ông Roque cũng nói Thủ tướng Phúc đã khen ngợi cách Philippines xử lý vấn đề nói chung với Trung Quốc, trích lời lãnh đạo Việt Nam đã nói tại cuộc họp của họ: “Chúng tôi sẽ học hỏi từ việc xử lý Trung Quốc của ông [Duterte]” và “Tổng thống [Duterte] đã xử lý với Trung Quốc rất tốt”.

Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte trong buổi lễ của tân cảnh sát quốc gia Philippines vào ngày 19/4/2018. (Ảnh: AP)

Vấn đề phán quyết của hội đồng trọng tài quốc tế đã được đưa ra trong các cuộc hội đàm của hai nhà lãnh đạo sau khi ông Phúc tìm kiếm sự hỗ trợ của Philippines trong việc đệ trình chung với Malaysia cho một thềm lục địa mở rộng ở Biển Đông, ông Roque nói. Việc đệ trình chung đã được trình lên Ủy ban về giới hạn của thềm lục địa trong năm 2009, và vẫn chưa được giải quyết.

Ông Roque cho biết ông không chắc chắn, cho dù Tổng thống Duterte sẽ đưa ra sự bảo đảm tương tự về phán quyết trọng tài cho các nhà lãnh đạo ASEAN khác khi ông gặp họ chính thức vào tối thứ Sáu và thứ Bảy (27-28/4).

Ông nói không mong đợi Trung Quốc phản ứng tiêu cực về cuộc thảo luận đặc biệt này giữa ông Duterte và Thủ tướng Phúc. “[Trung Quốc và Việt Nam] có các cuộc thảo luận song phương riêng của họ đang diễn ra”, ông nói.

Ông Roque cho biết hai nhà lãnh đạo cũng đồng ý rằng Bộ quy tắc ứng xử tại Biển Đông có ý nghĩa quan trọng như một công cụ để “khẳng định sự đoàn kết của ASEAN và có tiếng nói lớn hơn chống lại Trung Quốc”.

Minh Đức