Đầu tháng 8, Thủ tướng Nga Dmitry Medvedev thăm Etorofu, một trong 4 đảo mà Nga tuyên bố chủ quyền ở ngoài khơi Hokkaido, bất chấp Tokyo yêu cầu hủy chuyến đi. Dường như tổng thống Nga muốn gửi một tín hiệu tới Nhật Bản, rằng vấn đề lãnh thổ giữa hai nước nên gạt sang một bên.

Trong bài bình luận do tờ Nikkei xuất bản ngày 11/8, ký giả Motohiro Ikeda nhận xét: Không chắc liệu ông Medvedev tới thăm các đảo mà không có sự đồng ý của ông Putin hay không. Trên thực tế, có thể ông Putin sử dụng chuyến thăm của ông Medvedev để gửi một thông điệp tới Nhật Bản.

Quần đảo Kuril. (Ảnh: Globalriskinsights)

Quần đảo Kuril theo cách gọi của Nga, còn theo cách gọi của Nhật Bản là Chishima, thuộc Sakhalin, Nga. Kuril/Chishima là quần đảo núi lửa trải dài khoảng 1.300 km về phía đông bắc từ Hokkaido, Nhật Bản tới Kamchatka, Nga, có khoảng 56 đảo và nhiều đảo đá nhỏ. 

Nam Kuril / Lãnh thổ phương Bắc

Nhóm bốn đảo phía nam Quần đảo Kuril cận kề Nhật Bản, hiện Matxcơva quản lý gọi là Nam Kuril. Còn Nhật gọi là “Lãnh thổ Phương Bắc bị Nga chiếm giữ trái phép”. Đây là vùng biển đảo giàu tài nguyên khoáng sản, thủy sản, cửa ngõ ra vào Thái Bình Dương cho các hạm đội hải quân Nga. Năm 1945, phát xít Nhật bại trận, Liên Xô chiếm đóng toàn bộ quần đảo Kuril. Tuy nhiên đến nay Nhật vẫn khẳng định chủ quyền của mình đối với nhóm 4 đảo này. 

Năm 1946 Liên Xô tuyên bố chủ quyền 4 đảo, Nga đổi tên đảo Etorofu thành Iturup, đảo Kunashiri thành Kunashir, và 2 đảo khác là Shikotan cùng Habomai.

Năm 1956, Xô – Nhật thiết lập bang giao, lãnh đạo Liên Xô Nikita Khrushchev đề nghị trả lại Shikotan và Habomai cho Nhật. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán không đi tới đâu. 

Lần cuối ông Medvedev thăm đảo Etorofu/ Iturup vào tháng 8/2015. Trước đó, tháng 11/2010, khi đương chức tổng thống Nga, ông Medvedev thăm Kunashiri/ Kunashir. Ông trở thành nguyên thủ quốc gia đầu tiên của Nga hoặc Liên Xô đặt chân lên các hòn đảo đang tranh chấp giữa hai nước.

4 năm về trước, khi ông Medvedev tới thăm Etorofu, ông nói: “Kurils là một phần của Nga và thuộc về Sakhalin, một thực thể cấu thành Liên bang Nga. Chúng tôi đã đến thăm, đang đến thăm và tiếp tục đến đây”

Trong chuyến thăm mới nhất, khi được hỏi liệu phản ứng của Nhật Bản có làm ông lo lắng, ông nói: “Tại sao chúng tôi phải lo lắng? Vùng đất này là của chúng tôi. Nhật Bản càng giận giữ thì chúng tôi càng phải thường xuyên đến và chúng tôi sẽ đưa ra nhiều biện pháp hơn nữa để giải quyết các vấn đề ở đây”. Vào tháng 7/2012, trong chuyến thăm đảo Kunashiri với tư cách thủ tướng Nga, ông gọi hòn đảo là “một phần không thể thiếu của Nga”, và Moscow “không thể nhường một tấc”.

Từ năm 2000, ông Putin đã duy trì quyền lực ở Nga, và ngay cả khi ông Medvedev đương chức giai đoạn 2008-2012. Ông Putin chưa bao giờ tới thăm các hòn đảo.

Thủ tướng Nhật Bản muốn Nga trả lại các đảo

Năm 2012, Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe tái cử, ông quyết tâm giải quyết vấn đề Lãnh thổ phía Bắc, và ký kết hiệp ước hòa bình sau chiến tranh với Nga. Ông Abe đã gặp ông Putin tại Moscow 2 lần vào tháng 4/2013, và tháng 2/2014 tại lễ khai mạc Thế vận hội Mùa Đông ở Sochi.

Nhưng sau đó, vào tháng Hai, Nga chiếm giữ Crimea từ Ukraine, và khiến cộng đồng quốc tế “bị sốc” khi tuyên bố sáp nhập bán đảo vào tháng kế tiếp. Nhật Bản, cùng với nhóm G7 áp các biện pháp trừng phạt đối với Nga. Sau đó, ông Putin đã chỉ trích Nhật Bản. Tuy nhiên, ông Putin vẫn có kế hoạch tới thăm Nhật Bản.

Giữa những ồn ào huyên náo, ông Putin hủy chuyến thăm, thay vào đó là chuyến thăm của ông Medvedev lần đầu tiên tới Etorofu vào tháng 8/2015. Qua một đêm, Nga dập tắt hy vọng của Nhật về một chuyến thăm tổng thống.

Tới tháng 5/2016, khi thủ tướng Nhật Bản một lần nữa tới Sochi. Ông Abe đề xuất một kế hoạch hợp tác song phương trong các lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, năng lượng, đồng thời kêu gọi thúc đẩy các đàm phán cho một hiệp ước hòa bình dựa trên một “ý tưởng mới”. Ông cũng đề xuất các “hoạt động kinh tế” chung trên các đảo, trước đây, Tokyo đã tránh xa chiến lược này, bởi lo ngại rằng điều này sẽ ngầm thừa nhận sự kiểm soát của Nga đối với những hòn đảo này.

Tháng 12 năm đó, ông Putin thăm Nhật Bản. Trong cuộc họp song phương ở tỉnh Yamaguchi, hai nhà lãnh đạo đồng ý bắt đầu đàm phán về các hoạt động kinh tế chung trên các đảo, mục đích mở đường cho một hiệp ước hòa bình. 

Ông Abe đề xuất các cuộc đàm phán dựa trên tuyên bố chung năm 1956 giữa Liên Xô và Nhật Bản, thỏa ước mà ông Putin chấp nhận là hợp lệ. Tuyên bố này đề cập tới sự trao trả đảo Shikotan và Habomai sau khi hiệp ước hòa bình được ký kết, không đề cập tới hai hòn đảo kia. Nhật Bản từ lâu đã mong tất cả các hòn đảo được trả lại, ông Abe hy vọng ông Putin sẽ có bước đi chính trị táo bạo và chấp nhận thỏa thuận. Nhưng ông Putin cự tuyệt.

Ông Putin không hoàn toàn từ chối thỏa thuận, mà ông đặt ra các điều kiện tiên quyết, bao gồm các yêu cầu liên quan tới Hiệp ước an ninh Hoa Kỳ – Nhật Bản mà theo đó Mỹ được thiết lập sự hiện diện quân sự ở Viễn Đông.

Trong cuộc họp bên lề Hội nghị G20 ở Osaka, Nhật Bản, cuộc hội đàm giữa ông Abe và ông Putin không đi tới kết quả nào. Với hy vọng thuyết phục Putin ký hiệp ước hòa bình, Thủ tướng Nhật dự định, vào tháng 9 sẽ tới dự Diễn đàn Kinh tế Phương Đông ở Vladivostok, Nga.

videoinfo__video3.dkn.tv||03bd9e90f__