Vào ngày 20/2, Tòa án Nhân quyền Châu Âu (ECHR) kêu gọi Bulgaria không nên buộc người Duy Ngô Nhĩ xin tị nạn trở về Trung Quốc, nơi họ có nguy cơ bị đàn áp.

Buộc người Duy Ngô Nhĩ phải quay về Trung Quốc, hoặc đưa họ đến một nước thứ ba mà không đảm bảo cho họ sự an toàn, sẽ vi phạm quyền sống của họ và khiến họ có nguy cơ bị tra tấn, bị đối xử vô nhân đạo hoặc bị miệt thị theo Điều 2 và 3 của Công ước EU về Nhân quyền, Tòa án, có trụ sở tại Strasbourg, Pháp, cho biết trong phán quyết của mình.

ECHR đã trích dẫn các khiếu nại của người Duy Ngô Nhĩ, rằng nếu trở về Trung Quốc, họ sẽ phải đối mặt với “sự khủng bố, đối xử tệ bạc và giam giữ tùy tiện”, thậm chí có thể bị xử tử.

Phán quyết hôm 20/2 của Tòa áp dụng cho 5 người Duy Ngô Nhĩ trốn khỏi Khu tự trị Tân Cương và nộp đơn xin tị nạn sang Thổ Nhĩ Kỳ từ năm 2013 đến 2015, và chuyển đến Bulgaria vào tháng 7/2017, nơi họ nộp đơn xin tị nạn nhưng đã bị Cơ quan Tị nạn Bulgaria từ chối trong một quyết định được Tòa án Hành chính Haskovo đưa ra vào tháng 1/2018.

Từ chối kháng cáo của những người này, Tòa án Hành chính Haskovo nói rằng những gì họ nói không chứng minh được rằng họ đã trốn chạy cuộc đàn áp, và cùng tháng đó, người đứng đầu Cơ quan An ninh Quốc gia Bulgaria đã ra lệnh trục xuất họ vì lý do an ninh quốc gia.

Một kháng cáo khác đã bị Tòa án Hành chính Bulgaria bác bỏ vào tháng 5/2019 và chính phủ Bulgaria sau đó tiết lộ rằng phán quyết cuối cùng được đưa ra dựa trên lập luận của Cơ quan An ninh Quốc gia rằng ít nhất ba trong số những người nộp đơn có thể đe dọa Bulgaria vì các liên hệ của họ với Phong trào Hồi giáo Đông Turkestan (ETIM), được coi là một nhóm khủng bố. 

Trước đó, vào ngày 3/9/2003, Hoa Kỳ đã đưa ETIM vào danh sách các tổ chức khủng bố của Bộ Tài chính. Đến năm 2009, một thẩm phán liên bang phán quyết rằng chính phủ Hoa Kỳ đã không đưa ra đủ bằng chứng chứng minh rằng ETIM có liên quan đến Al Qaeda hoặc Taliban.

ECHR lưu ý trong phán quyết của mình rằng: Quốc hội Duy Ngô Nhĩ Thế giới (WUC), Tổ chức Dân chủ và Nhân quyền Quốc tế, cũng như nhóm nhân quyền Amnesty International có trụ sở tại London và một số thành viên của Nghị viện Châu Âu, đã yêu cầu Bulgaria không từ chối người nộp đơn. ECHR cũng đã chỉ ra cho Bulgaria vào tháng 1/2018 rằng người Duy Ngô Nhĩ không nên bị trục xuất trong khi tòa án đang xem xét trường hợp của họ. Hai trong số năm người tị nạn đã rời Bulgaria một cách tự nguyện, và phán quyết hôm Thứ Năm không áp dụng cho họ.

Nói chuyện với Dịch vụ Duy Ngô Nhĩ của RFA hôm thứ Năm, Chủ tịch WUC Dolkun Isa hoan nghênh quyết định của ECHR, lưu ý rằng ông đã gặp gỡ những người tị nạn vào tháng 2 năm ngoái và gặp gỡ các nhóm pháp lý địa phương làm việc để hỗ trợ họ.

“Chúng tôi đã lo lắng về khả năng họ bị trục xuất về Trung Quốc, nhưng bây giờ tôi khá hài lòng khi biết rằng ECHR đã đưa ra phán quyết cuối cùng cấm Bulgaria trục xuất họ,” ông nói. “Đây là một quyết định chính đáng của một tòa án độc lập ở châu Âu. Quyết định này là một chiến thắng cho người Duy Ngô Nhĩ.”

Đánh giá của Estonia

Quyết định hôm thứ Năm được đưa ra một tuần sau khi Estonia – một quốc gia thành viên EU khác – đã cảnh báo trong báo cáo tình báo thành viên NATO năm 2020 rằng Đảng Cộng sản cầm quyền (CCP) của Trung Quốc đang nhắm vào các nhà lãnh đạo châu Âu như những “người nối giáo” để giúp thực hiện các mục tiêu của họ trong khu vực.

“Điều quan trọng cần phải hiểu là trong mắt của CCP, những người ra quyết định (giới lãnh đạo) ở các quốc gia khác chỉ là những người bị lợi dụng để giúp CCP thực hiện các chiến lược của họ,” Cơ quan Tình báo Đối ngoại của Estonia cho biết trong báo cáo của mình. “Mục tiêu cơ bản là áp đặt cách nhìn và tiêu chuẩn của riêng họ, xây dựng một môi trường quốc tế do Bắc Kinh lãnh đạo và phụ thuộc vào Trung Quốc.”

Đại sứ quán Trung Quốc tại Talinn đã phủ nhận đánh giá trên, coi đó là “đặc trưng của sự không quan tâm [và] định kiến”, cảnh báo rằng nó sẽ “làm tổn thương [những] cảm xúc tốt đẹp của người dân Trung Quốc đối với Estonia”. Đại sứ quán yêu cầu Estonia rút lại “báo cáo bị bóp méo” và thay vào đó là “những nỗ lực thiết thực và hữu ích để hỗ trợ phát triển quan hệ song phương.”

Hôm thứ ba, Bộ trưởng Ngoại giao Estonia Urmas Reinsalu đã phản đối sự chỉ trích của Trung Quốc, nói rằng cơ quan tình báo nước ngoài của nước này đã đưa ra kết luận dựa trên chuyên môn của họ, và đưa ra lời khuyên cho EU thành lập một mặt trận thống nhất trong các thỏa thuận với Bắc Kinh.

Đánh giá của Estonia về Trung Quốc đã đi trước Hội nghị An ninh Munich, nơi Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Mark Esper kêu gọi các đồng minh châu Âu ngăn chặn gã khổng lồ viễn thông Huawei và các công ty Trung Quốc khác xây dựng thế hệ công nghệ không dây tiếp theo của họ, với lý do lo ngại rằng các quan hệ đối tác như vậy có thể khiến việc chia sẻ thông tin tình báo gặp rủi ro. Hoa Kỳ đã tìm cách can ngăn các đồng minh châu Âu của họ sử dụng công nghệ Huawei, 5G, được coi là một nguồn tin cho tình báo Trung Quốc, mặc dù một số quốc gia châu Âu đã nói rằng họ bị thu hút bởi một quan hệ đối tác với Huawei vì chi phí cơ sở hạ tầng thấp. Năm ngoái, Washington đã bổ sung Huawei và 70 chi nhánh vào danh sách các công ty bị cấm mua các thành phần và công nghệ từ các công ty Hoa Kỳ mà không có sự chấp thuận của chính phủ Hoa Kỳ.

Các nhà chức trách ở Khu vực tự trị dân tộc Duy Ngô Nhĩ (XUAR) phía Tây Bắc Trung Quốc được cho là đã giam giữ khoảng 1,8 triệu người Duy Ngô Nhĩ và các nhóm thiểu số Hồi giáo khác, bị buộc tội “chứa chấp các quan điểm tôn giáo cực đoan” và “sai lầm chính trị” trong một mạng lưới trại tập trung rộng lớn kể từ tháng 4/2017. Trong khi ban đầu Bắc Kinh phủ nhận sự tồn tại của các trại, thì năm ngoái, họ đã thay đổi chiến lược và bắt đầu mô tả các cơ sở này là trường nội trú giáo dục, nơi cung cấp đào tạo nghề cho người Duy Ngô Nhĩ, ngăn chặn cực đoan và giúp bảo vệ đất nước khỏi chủ nghĩa khủng bố.

Nhưng báo cáo của Dịch vụ Duy Ngô Nhĩ của RFA và các cơ quan truyền thông khác chỉ ra rằng những người Duy Ngô Nhĩ bị giam giữ trong trại trái với ý muốn của họ và phải chịu sự truyền giáo chính trị, thường xuyên phải đối mặt với sự đối xử thô bạo trong tay những người giám sát của họ, và chịu đựng chế độ ăn uống kém và điều kiện mất vệ sinh trong các cơ sở thường xuyên quá tải. 

Báo cáo của Joshua Lipes và Alim Seytoff cho RFA ngày 20/2 (Alim Seytoff dịch sang tiếng Anh)
Hương Thảo dịch và biên tập tiếng Việt