Trung Quốc đã thành lập một cơ quan chống tham nhũng mới, và cơ quan này có thể điều tra bất kỳ nhân viên chính phủ nào trong quốc gia này, kể cả những nhà quản lý đang công tác trong các trường học, bệnh viện, trường đại học và các công ty của Nhà Nước.

Kể từ khi lên nắm quyền vào năm 2012, Chủ tịch Tập Cận Bình đã lãnh đạo cuộc thanh trừng tham nhũng mang tính chống chọi với 89 triệu thành viên của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Trong thời gian đó, 1,5 triệu thành viên đã bị trừng phạt.

Nhưng sự ra đời của Ủy ban Giám sát Quốc gia (National Supervision Commission – NSC) sẽ mở rộng mạnh mẽ phạm vi của cuộc thanh trừng này. Bây giờ, bất kỳ quan chức chính phủ nào cho dù không phải là thành viên của Đảng đều có thể bị điều tra và giám sát, bao gồm các nhà quản lý tại các trường học công lập, các bệnh viện, trường đại học, công ty, tổ chức văn hoá, tổ chức thể thao và các cán bộ ở cấp thôn xã.

Ủy ban Giám sát Quốc gia – nhắm vào các đối tượng bị tình nghi tham nhũng, tham ô và hối lộ – có thể hành động độc lập bên ngoài hệ thống tòa án của Trung Quốc, và có quyền lực pháp lý hơn cả các cơ quan tư pháp.

Gần đây, khi hệ thống này được thí điểm ở Bắc Kinh, số người bị điều tra và giám sát tăng gấp 4 lần, lên gần 1 triệu người – chiếm khoảng 5% dân số của thành phố.

Mặc dù có một số cải tiến đối với hệ thống giam giữ nghi phạm trước đây, chẳng hạn như yêu cầu quay phim tất cả các cuộc thẩm vấn và thông báo cho các thành viên trong gia đình của nghi phạm trong vòng 24 giờ, quyền lợi này vẫn có thể được bãi miễn nếu như các nhân viên điều tra quyết định làm như vậy, để tránh các cản trở đối với công việc điều tra của họ.

Một trong những chính sách gây tranh cãi nhiều nhất, là khả năng giam giữ các nghi phạm trong thời gian tối đa là sáu tháng mà không cho phép gặp luật sư.

Trung Quốc
Các đại biểu quân đội rời khỏi phiên họp toàn thể của Quốc hội Trung Quốc lần thứ 13 tại Bắc Kinh vào ngày 17 tháng 3 năm 2018. (Ảnh: FRED DUFOUR / AFP / Getty Images)

Tham nhũng đã tràn lan tại Trung Quốc

Trong khi các quan chức Đảng phản đối Chủ tịch Tập đã bị bắt giam trong cuộc thanh trừng tham nhũng, các chuyên gia nhận định rằng tham nhũng là một vấn đề “thâm căn cố đế” trong hệ thống quản trị của Trung Quốc.

Ling Li, một chuyên gia về chính trị Trung Quốc tại Viện Khoa học Nhân văn ở Vienna, nói với Business Insider: “Tham nhũng nhỏ lẻ đã từng xảy ra ở các cấp thấp hơn trong các dịch vụ dân sự ở Trung Quốc”. “Các công chức được phép hành động tùy ý để duy trì các dịch vụ của họ, trừ khi các ưu đãi tư nhân được cung cấp”.

Đó chủ yếu là tham nhũng ở cấp cơ sở với quy mô nhỏ, có thể xuất phát từ khái niệm “guanxi” của Trung Quốc. Đây là những mối quan hệ mà đôi bên cùng có lợi, có thể được sử dụng về mặt cá nhân và về mặt kinh doanh, và trong khi chúng tương tự như bên phương Tây, chúng đóng vai trò quan trọng hơn nhiều – một số người Trung Quốc nói rằng không thể thành công nếu không có “guanxi”.

Suzanne Scoggins, một chuyên gia tại Đại học Clark, nghiên cứu về chính sách của Trung Quốc, nói với Business Insider: “Đối với cảnh sát, tham nhũng là một phần của văn hóa guanxi và quà tặng đi kèm với cơ hội. Bạn có thể sử dụng tiền, quà tặng và các mối liên hệ khác để thực hiện công việc của mình, và cảnh sát không phải là ngoại lệ”.

guanxi
Một khía cạnh về “guanxi”. (Ảnh: China Mike)

Ủy ban Giám sát Quốc gia sẽ có hại nhiều hơn là có lợi

Richardson từ Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch) tin rằng cách mà Ủy ban Giám sát Quốc gia đối xử với các nghi phạm có thể gây ra sự phản kháng quyết liệt đối với cuộc thanh trừng tham nhũng của Chủ tịch Tập.

Cô ấy nói: “Việc ngược đãi các nghi phạm có thể cản trở, chứ không phải là giúp đỡ, đối với chiến dịch chống tham nhũng”.

Gueorguiev và Stromseth nói: “Việc mở rộng phạm vi cuộc chiến chống tham nhũng ra bên ngoài Đảng Cộng sản Trung Quốc, có thể khiến các hành vi tham nhũng trở nên dè dặt hơn, và điều này có thể lan truyền qua các tổ chức chính phủ, các công ty nhà nước và các tổ chức khác tại Trung Quốc”

.”Tầm quan trọng của việc chống tham nhũng của Chủ tịch Tập, đối với việc củng cố quyền lực và giao quyền điều tra rộng rãi cho Ủy ban Giám sát Quốc gia, sẽ củng cố cơ cấu quyền lực hiện tại trên con đường chính trị của ông”, Ling Li nói.

Hóa Khoa