Thái Lan đang có ý tưởng tạo lập một quỹ chung với nước láng giềng, Campuchia, Lào, Myanmar và Việt Nam để đầu tư vào các dự án phát triển cơ sở hạ tầng và các dự án lớn khác nhằm làm giảm sự phụ thuộc vào đầu tư của Trung Quốc, theo Nikkei.

Thủ tướng Thái Lan Prayuth Chan-ocha dự kiến sẽ đề xuất ý tưởng này với các nhà lãnh đạo của năm quốc gia láng giềng vào ngày 16/6 tại hội nghị thượng đỉnh lần thứ 8 Chiến lược hợp tác kinh tế Ayeyawady-Chao Phraya-Mekong (ACMECS), một tổ chức hợp tác kinh tế của các nước thuộc lưu vực sông Mekong do Thái Lan khởi xướng vào năm 2003.

Quỹ này dự kiến sử dụng bắt đầu từ năm 2019. Ông Arthayudh Srisamoot, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Thái Lan, nói với Nikkei Asian Review, để kế hoạch này trở thành hiện thực “càng sớm càng tốt”, Thái Lan sẽ đóng góp một lượng vốn “cơ bản” ban đầu, có thể là hàng triệu đô la.

Những đóng góp từ các tổ chức tài chính và các nước ngoài khối ACMECS cũng được hoan nghênh, Quỹ cũng sẽ huy động vốn thông qua thị trường chứng khoán và trái phiếu. Để quản lý quỹ này các nước thành viên sẽ thành lập một kho bạc chung hoặc một ban quản lý.

Ý tưởng về quỹ đầu tư khu vực đã được một số quốc gia ở Đông Nam Á thảo luận từ khá lâu, nhưng không có nhiều bước tiến vì không đạt được thỏa thuận về lợi ích. Hiện tại, các nước trong khu vực nhận được nguồn vốn đầu tư nước ngoài chủ yếu thông qua các hiệp định song phương, hoặc từ các tổ chức tài chính quốc tế như Ngân hàng Phát triển Châu Á.

Trung Quốc đang nhanh chóng đẩy mạnh sự hiện diện của mình trong khu vực để “loại” Nhật Bản và các nước phương Tây – vốn là những nước có đầu tư nhiều nhất vào Đông Nam Á. Với Sáng kiến Vành đai và Con đường Trung Quốc đang giót vốn vào rất nhiều dự án phát triển cơ sở hạ tầng ở khu vực này. Thông qua một khuôn khổ hợp tác giữa Trung Quốc và năm nước Mekong, Bắc Kinh đã hứa hẹn giành ra 10 tỷ nhân dân tệ (1,5 tỷ đô la) cho các khoản vay ưu đãi.

Nhưng cái giá phải trả khi nhận nguồn vốn đầu tư của Trung Quốc là rất đắt. Ví dụ ở Lào, nước này nhận nguồn vốn đầu tư của Trung Quốc để phát triển các dự án lớn như đập thủy điện, đường cao tốc và đường sắt nhưng phải trao lại quyền khai thác và phát triển đất cho Bắc Kinh.

Một công nhân đang làm việc trong một dự án thủy điện do Trung Quốc đầu tư ở Lào. (Ảnh: Nikkei)

“Nhiều nước trong khu vực, họ chào đón đầu tư từ một số quốc gia, nhưng vẫn muốn giữ được sự cân bằng … họ không muốn chỉ dựa vào một quốc gia nào đó”, ông Arthayudh nói.

Một quỹ chúng cũng có thể giúp cải thiện sự phối hợp giữa các nước trong khu vực để tránh những hệ lụy từ các dự án đầu tư nước ngoài. Việc Trung Quốc đang tài trợ xây dựng các đập thủy điện dọc theo sông Mekong ở Lào và Campuchia đe dọa hệ sinh thái nông nghiệp ở Việt Nam là một ví dụ điển hình.

“Tốt hơn hết các nước thuộc ACMECS nên chia sẻ quan điểm và chiến lược hợp tác trước khi chúng ta tìm kiếm sự hỗ trợ từ những nước ngoài khối như Trung Quốc”, Arthayudh nhấn mạnh.

Trong khoảng thời gian 2019-2023 các quốc gia ACMECS dự kiến sẽ dùng quỹ này để nâng cấp cơ sở hạ tầng trên hành lang kinh tế Đông-Tây, Bắc-Nam và phát triển các dự án công nghệ thông tin.

Giáo sư Prapat Thepchatree thuộc khoa Khoa học Chính trị,  Đại học Thammasat, nói rằng quỹ chung cho khu vực là một phương án khả thi có thể làm giảm ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc đối với ASEAN.

“Sự phụ thuộc ngày càng lớn vào Trung Quốc là một vấn đề bức xúc đối với ASEAN”, ông nói. “Myanmar, Lào và Campuchia đã phụ thuộc rất nhiều vào đầu tư và thương mại của Trung Quốc, điều này đi kèm với sự mất cân bằng về tự do kinh tế”.

Nhưng ông đã chỉ ra rằng không dễ để xây dựng một quỹ đầu tư chung. “Chỉ có một số nước ASEAN đủ giàu để đóng góp một lượng vốn lớn như Singapore”, ông nói. “Ngay cả Thái Lan và Malaysia cũng không hoàn toàn có khả năng này”.

Trí Dũng