Hoạt động thanh toán điện tử của Trung Quốc gặp phải chỉ trích gay gắt từ ông Patrick Basham, Giám đốc Học viện Dân chủ (Democracy Institute), một tổ chức nghiên cứu chính trị độc lập tại Washington DC.

Trong bài viết đăng trên The Epoch Times hôm 5/1, ông Basham bình luận, chuyến công du châu Á tháng 11/2017 của Tổng thống Mỹ Donald Trump cho thấy những khó khăn trong việc giảm bớt các rào cản Trung Quốc áp đặt đối với các doanh nghiệp Mỹ trong việc thâm nhập vào những lĩnh vực chủ chốt tại thị trường đông dân nhất thế giới.

Ông Basham cho rằng mặc dù những phát minh của Mỹ trong lĩnh vực thanh toán điện tử giúp cho các công ty tài chính hàng đầu của Mỹ trở thành mũi nhọn đột phá vào thị trường Trung Quốc rộng lớn, nhưng các thực tiễn thương mại bất công của Trung Quốc đang đe dọa các công ty Mỹ, biến cơ hội tăng trưởng to lớn thành một vấn đề kinh tế tai hại, thậm chí có thể đe dọa an ninh đối với người tiêu dùng Mỹ.

Thị trường thanh toán thẻ toàn cầu hiện nay đã đạt 14 tỷ thẻ, với 1 tỷ thẻ mới được phát hành vào năm ngoái. Tốc độ tăng trưởng nhanh nhất là ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương, nhưng Trung Quốc “đóng góp không tương xứng” với sự gia tăng của chủ thẻ, ông Basham nhận định.

Các thẻ thanh toán quốc tế Visa, Mastercard, và thẻ UnionPay do một công ty của Trung Quốc phát hành, hiện chiếm 80% tất cả các loại thẻ. Theo Nghiên cứu Ngân hàng Bán lẻ (RBR) về “Các dữ liệu thẻ thanh toán toàn cầu và dự báo đến năm 2022”, sự phát triển nhanh chóng của thị trường thẻ Trung Quốc đã giúp cho UnionPay tăng thị phần thẻ trên toàn cầu lên 43% trong năm 2016 và duy trì sự dẫn đầu của nó trước Visa và Mastercard.

Ông Basham nhận thấy Visa và Mastercard không những bị mất thị phần thẻ toàn cầu vào tay UnionPay, mà UnionPay còn đang củng cố vị trí dẫn đầu thị trường bằng cách khai thác việc tiếp cận ra thị trường bên ngoài Trung Quốc, bao gồm cả các nước phương Tây. Có vẻ như UnionPay đang định vị chính nó như là một giải pháp thay thế cho Visa và Mastercard tại một số thị trường nước ngoài, đặc biệt là Nga và một số quốc gia châu Á-Thái Bình Dương.

UnionPay đang tìm kiếm các thị trường bên ngoài, với dự kiến sự cạnh tranh trong nước từ Visa và Mastercard, khi họ có giấy phép hoạt động tại Trung Quốc. Ông Basham cho rằng quan ngại của UnionPay về sự cạnh tranh này đã thổi phồng, vì theo ông, chính phủ Trung Quốc vẫn cam kết những thuận lợi nhất cho các công ty cung cấp dịch vụ thanh toán trong nước. .

Một nhân viên đếm tiền tại một chi nhánh của Ngân hàng Trung Quốc ở Liên Vân Cảng, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc, vào ngày 10/8/2011. (Ảnh: ChinaFotoPress/Getty Images
Một nhân viên đếm tiền tại một ngân hàng Trung Quốc ở Giang Tô, Trung Quốc, vào ngày 10/8/2011. (Ảnh: ChinaFotoPress/Getty Images)

Theo ông Basham, Trung Quốc là ví dụ điển hình của một chính phủ bảo hộ, muốn làm chậm sự tăng trưởng của các công ty thanh toán quốc tế ở trong nước. Họ đang làm điều này chủ yếu bằng cách dựng lên các rào cản đối với các công ty Mỹ tham gia vào thị trường Trung Quốc.

Trung Quốc đã không áp dụng các quy tắc quốc tế liên quan đến thanh toán điện tử khi đưa ra các quy định, trong đó chỉ cho phép một công ty Trung Quốc là UnionPay cung cấp các dịch vụ thanh toán điện tử cho các giao dịch thẻ thanh toán, được yêu cầu, và trả bằng, đồng Nhân dân tệ ở trong nước. Các nhà cung cấp dịch vụ khác chỉ có thể cung cấp các dịch vụ này cho các giao dịch thanh toán được trả bằng ngoại tệ.

Trung Quốc cũng yêu cầu tất cả các thiết bị xử lý thẻ thanh toán phải tương thích với hệ thống của UnionPay và phải mang logo của UnionPay.

Từ lâu, Mỹ đã phản đối những hạn chế và yêu cầu này của Trung Quốc, liên quan đến các dịch vụ thanh toán điện tử cho các giao dịch thẻ thanh toán và các nhà cung cấp các dịch vụ đó. Sau khi Mỹ nộp đơn khiếu nại chính thức lên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) trong năm 2010, thì ngày 16/7/2012, WTO đã đưa ra báo cáo của họ trong cuộc tranh chấp về các biện pháp của Trung Quốc, gây ảnh hưởng đến các dịch vụ thanh toán điện tử.

WTO yêu cầu Trung Quốc mở cửa lĩnh vực thanh toán điện tử cho cạnh tranh nước ngoài. Tuy nhiên, hiện Trung Quốc vẫn ‘không chơi’ theo các quy tắc quốc tế khi họ vẫn còn chưa mở cửa thị trường trong nước của mình.

Trung Quốc hứa họ sẽ thay đổi. Chẳng hạn gần đây, chính phủ Trung Quốc thông báo cho phép Mỹ gia nhập ‘muộn màng’ vào thị trường thanh toán trong nước. Tuy nhiên ông Basham nhận thấy chưa có thay đổi gì nhiều. Mặc dù Trung Quốc đã bổ sung các quy định giảm bớt hàng rào bảo hộ, nhưng họ vẫn duy trì một số trở ngại pháp lý nhất định. Văn bản luật, trong đó hướng dẫn các quy định cho phép các công ty Mỹ bắt đầu quá trình xin giấy phép, cho thấy Trung Quốc không có ý định sớm cho phép các công ty Mỹ “tiếp cận thị trường đầy đủ và ngay lập tức”.

Mặc dù các công ty Mỹ có thể nộp đơn xin cấp giấy phép, nhưng tiếc rằng họ vẫn không thể bắt đầu hoạt động tại thị trường Trung Quốc. Hơn nữa, các công ty như Visa và Mastercard sẽ bị buộc phải xây dựng các trung tâm dữ liệu mới ở Trung Quốc. Tất cả việc xử lý dữ liệu của các công ty này cho thị trường Trung Quốc, phải được thực hiện tại Trung Quốc Đại lục.

Ông Basham cho rằng việc phải tuân thủ các quy định phức tạp như vậy sẽ dẫn đến sự gia tăng lớn về chi phí hàng năm của Visa và Mastercard. Sự gia tăng chi phí sẽ tác động ngược lại đến công ăn việc làm của các nhân viên Visa và Mastercard tại Mỹ.

Ngoài ra, việc có quá nhiều quy định của luật pháp Trung Quốc đối với thị trường thanh toán trong nước không chỉ đơn giản là một vấn đề kinh tế đối với các công ty và người lao động Mỹ. Việc đối xử không công bằng của Trung Quốc đối với các công ty thanh toán của Mỹ có thể gây ra rất nhiều tổn hại khác cho người Mỹ.

Ông Basham đưa ra một ví dụ về mạng thanh toán toàn cầu của Mastercard và công việc nghiên cứu, là được thực hiện thông qua các tổng đài trung tâm. Một khi trung tâm xử lý dữ liệu của Mastercard phải đặt và hoạt động tại Trung Quốc đại lục, nó có thể là nạn nhân của các cuộc tấn công mạng được thực hiện bởi chính quyền Trung Quốc hoặc theo chỉ thị của chính quyền Trung Quốc.

Ông Basham cũng nhận thấy có rất nhiều quan ngại về an ninh liên quan đến việc Trung Quốc được trao ‘mã khóa’ của hệ thống thanh toán Mastercard. Với quyền truy cập không giới hạn, chính phủ Trung Quốc có khả năng sẽ ‘xem xét’ tất cả dữ liệu khách hàng của Mastercard, bao gồm các hồ sơ tài chính bí mật của hàng triệu người Mỹ. Đây đúng là một sự ‘nham hiểm’.

Ông Basham hy vọng rằng, sau khi chính quyền của Tổng thống Trump gây áp lực mạnh lên chính phủ Trung Quốc, nếu các công ty Mỹ được ‘chào đón’ trong một môi trường pháp lý công bằng ở Trung Quốc, thì ngành thanh toán, một lĩnh vực công nghệ mũi nhọn của Mỹ, có thể mang lại lợi ích cho cả hai nền kinh tế Mỹ – Trung.

Phạm Duy