Công cụ củng cố “quyền lực mềm” mới nhất của Trung Quốc ở Nam Thái Bình Dương là một chiếc tàu bệnh viện với sức nặng 14.000 tấn.

Tàu bệnh viện có tên gọi là Peace Ark, mang hơn 100 chuyên gia y tế, mới đây đã cập cảng Papua New Guinea, Vanuatu và Fiji, và sẽ đến Tonga vào tuần tới. Con tàu cung cấp điều trị miễn phí cho hơn 4.000 người ở thủ đô Papua của Port Moresby và gần 4.700 người ở Vanuatu. Con tàu thậm chí còn chạy quanh quần đảo Solomon, một trong số các quốc gia đứng về phía đối lập với Trung Quốc khi công nhận Đài Loan là một quốc gia độc lập.

Trung Quốc cũng đang xây dựng các đại sứ quán lớn ở Nam Thái Bình Dương và lắp đặt cơ sở hạ tầng như cáp ngầm dưới biển. Nhưng Úc – từ lâu là cường quốc thống trị trong khu vực – đang đẩy lùi sự can thiệp chính trị và đầu tư của Trung Quốc vào các khu vực nhạy cảm sau khi nhận thức được vấn đề, theo Nikkei Asia.

Bản đồ hành trình của tàu bệnh viện Peace Ark (Ảnh: Nikkei Asia)

Mối quan hệ giữa Canberra và Bắc Kinh chưa bao giờ tồi tệ hơn. Úc và New Zealand lên kế hoạch kêu gọi một tuyên bố chính thức nhằm đẩy lùi ảnh hưởng của Trung Quốc, tại Diễn đàn Quần đảo Thái Bình Dương diễn ra tháng sau tại Nauru.

Ngoại trưởng Úc Julie Bishop hồi tháng Sáu bày tỏ lo ngại về việc các đảo Thái Bình Dương tham gia các thỏa thuận tài chính với Trung Quốc sẽ “gây bất lợi cho chủ quyền lâu dài của họ”.

Thủ tướng Samoan Tuila’epa Sailele đã đáp trả lại Ngoại trưởng Bishop, phàn nàn về “người phụ nữ Úc” nói về việc các nhà lãnh đạo ở Thái Bình Dương đang bị phá hoại bởi viện trợ của Trung Quốc như thế nào.

“Khi chúng tôi bắt đầu nói về việc tái thiết tòa nhà quốc hội của chúng tôi, người Úc đã đề nghị xây dựng nó, nhưng bây giờ chúng tôi phải hoàn thành nó bằng tiền riêng của chúng tôi. Người Trung Quốc không làm như vậy”, Thủ tướng Tuila’epa phát biểu tuần trước.

Trong khi vẫn đang theo dấu Úc, Trung Quốc đã trở thành nhà tài trợ viện trợ lớn thứ hai ở Nam Thái Bình Dương, theo số liệu được công bố hôm thứ Năm (9/8) bởi Viện nghiên cứu Lowy tại Sydney.

Euan Graham,một nhà nghiên cứu tại Viện Lowy, cho biết Úc và New Zealand không thể cung cấp các dịch vụ y tế như các dịch vụ của Peace Ark.

“Peace Ark là một công cụ thông minh để Trung Quốc phô diễn khả năng nhân đạo của họ”, Graham nói. Ông nói thêm rằng Úc và New Zealand đang tập trung vào việc nâng cao năng lực y tế ở các đảo, và hải quân của họ có thể giúp đỡ cứu trợ trong thiên tai, “nhưng đó không phải là nhiệm vụ của họ để bổ trợ các dịch vụ y tế.”

Chuyến thăm Tonga tuần tới sẽ đưa Peace Ark đến gần đại sứ quán mới xây dựng của Trung Quốc, một khu phức hợp có kích thước và số lượng nhân viên dường như không cân xứng với sức ảnh hưởng của quốc gia với dân số 107.000 người.

Một trong những nhà thầu Trung Quốc cho biết trong một bài đăng trên Facebook rằng khu phức hợp có chứa “văn phòng, chỗ ở và cơ sở vật chất”.

Đại sứ quán Trung Quốc mới ở Tonga. (Ảnh: Virginie Dourlet)

Giáo sư đại học Hawaii, phó viện trưởng Viện Atenisi của Tonga, Lorenz Gonschor lưu ý rằng đại sứ quán mới là “khu phức hợp ngoại giao lớn nhất của Trung Quốc ở Thái Bình Dương.”

“Rất rõ ràng rằng khu phức hợp lớn hơn nhiều so với nhu cầu cần có của một đại sứ quán để đáp ứng các hoạt động ngoại giao và lãnh sự thông thường”, Gonschor nói. “Với quy mô khổng lồ, khu phức hợp này dường như có ý nghĩa gì đó trong khu vực chứ không chỉ là hoạt động của Trung Quốc ở Tonga.”

Cả nhà thầu lẫn Đại sứ quán Trung Quốc đều không trả lời các email yêu cầu bình luận.

Việc không tiết lộ chi phí cho cả chuyến thăm của tàu Peace Ark và đại sứ quán mới trái ngược với đường lối cứng rắn của Bắc Kinh khi yêu cầu Tonga hoàn trả 119 triệu USD, khoản vay mà Tonga nhận được từ Trung Quốc sau khi các cuộc bạo động năm 2006 phá hủy khu kinh tế trung tâm của thủ đô.

Thủ tướng Akilisi Pohiva đã cố gắng trì hoãn việc trả nợ, nhưng hồi tháng trước, ông nói đất nước đang trả nợ vay mặc dù thiếu tiền mặt.

Vào năm 2013, trước khi trở thành thủ tướng, ông nói rằng do sự thất bại của Tonga trong nỗ lực hoàn trả khoản vay, Bắc Kinh có thể yêu cầu nước này quyền thiết lập một căn cứ hải quân trên đảo.

Thủ tướng lưu ý rằng đất nước nhỏ bé của ông có ít sự lựa chọn trong vấn đề này, và nếu Tonga không trả được các khoản vay, Trung Quốc có thể tự đưa ra quyết định. “Bất cứ điều gì Trung Quốc cần Tonga làm, đó là những gì sẽ xảy ra”, ông nói.

Minh Hạnh