Hôm thứ Hai (19/10), Thủ tướng Nhật Bản Yoshihide Suga cam kết sẽ giúp các công ty Nhật Bản đa dạng hóa chuỗi cung ứng của họ trên khắp Đông Nam Á, tạo điều kiện cho hợp tác kinh tế chặt chẽ hơn với các quốc gia đang cảnh giác với ảnh hưởng ngày càng tăng của chính quyền Trung Quốc trong khu vực, theo Nikkei.

“Nhật Bản sẽ tăng cường hợp tác hơn nữa với ASEAN để tăng khả năng phục hồi của chuỗi cung ứng và xây dựng các nền kinh tế ở châu Á có khả năng chống chọi với khủng hoảng”, ông Suga nói trong bài phát biểu tại Đại học Việt Nhật, khi đang trong chuyến thăm Việt Nam.

Ông Suga đã chọn Việt Nam và Indonesia là điểm đến cho chuyến đi nước ngoài đầu tiên của mình trên cương vị thủ tướng Nhật để đặt ra các ưu tiên trong chính sách đối ngoại của chính phủ mới.

Theo một quan chức Bộ Ngoại giao Nhật, trong chuyến thăm này, Tokyo hy vọng sẽ gửi đi một thông điệp mạnh mẽ rằng “chủ đề trung tâm của ngoại giao Suga là liên minh với ASEAN để chống lại sự trỗi dậy của Trung Quốc”.

“Thật không may, ở khu vực này, những diễn biến trái với luật pháp và sự cởi mở” đã diễn ra ở Biển Đông, ông Suga nói. “Nhật Bản phản đối mạnh mẽ bất kỳ hành động nào làm leo thang căng thẳng ở Biển Đông”.

Không nêu đích danh Bắc Kinh là đối tượng gây ra mối đe dọa hòa bình trên Biển Đông, tuy nhiên Thủ tướng Suga trong bài phát biểu của mình đã ngầm đề nghị ASEAN và Nhật Bản hợp tác về an ninh hàng hải để trở thành đối trọng với Trung Quốc.

Dữ liệu thương mại trong 10 năm qua cho thấy sự phụ thuộc của ASEAN vào Trung Quốc tăng mạnh. Tổng kim ngạch thương mại của khối này với Trung Quốc tăng lên 2,8 nghìn tỷ USD vào năm 2019 từ mức 1,9 nghìn tỷ USD vào năm 2009, thị phần của Trung Quốc ở ASEAN cũng đã tăng lên 18% từ 11,6% trong giai đoạn đó.

Đồng thời, các thành viên của ASEAN dễ bị Bắc Kinh tấn công về mặt an ninh quốc gia. Trung Quốc tuyên bố phần lớn Biển Đông là lãnh thổ của mình, tạo ra các tranh chấp lãnh thổ, và họ đã xây dựng các đảo nhân tạo để củng cố sự hiện diện quân sự của mình ở đó. Ngay cả các nước ASEAN có liên kết thương mại và đầu tư mạnh mẽ với Trung Quốc cũng ngày càng tỏ ra thất vọng với Bắc Kinh vì những hành động ngang ngược của họ, Nikkei đánh giá.

“Tôi muốn nhấn mạnh lại với tất cả các bên liên quan đến Biển Đông về tầm quan trọng của việc hướng tới giải quyết hòa bình các tranh chấp dựa trên luật pháp quốc tế thay vì sử dụng vũ lực hoặc ép buộc “, ông Suga nói trong bài phát biểu hôm thứ Hai.

Mặc dù ASEAN giao thương với Nhật Bản ít hơn so với Trung Quốc, nhưng các công ty Nhật có rất nhiều cơ sở sản xuất và cơ sở tiếp thị trong khu vực này.

Quan hệ đối tác kinh tế sâu rộng hơn với ASEAN cũng phục vụ các mục đích thiết thực cho Nhật Bản. Với việc đại dịch viêm phổi Vũ Hán đang tiềm ẩn nguy cơ cản trở các ngành sản xuất của Trung Quốc, Tokyo đang mở rộng chương trình trợ cấp để khuyến khích các công ty Nhật Bản có mạng lưới cung ứng phụ thuộc vào Trung Quốc mở rộng thị trường sang ASEAN.

Dưới thời Thủ tướng Shinzo Abe, Bộ trưởng Ngoại giao Nhật Bản Toshimitsu Motegi đã thực hiện những chuyến công du quan trọng tới nhiều nước ASEAN vào tháng Tám, trong đó có hai chuyến viếng thăm Singapore và Malaysia, hai nước giữ thái độ trung lập về vấn đề Biển Đông; và một chuyến đi khác tới những nước thân Bắc Kinh hơn như Myanmar, Campuchia và Lào. Việc ông Suga tái bổ nhiệm ông Motegi vào vị trí Bộ trưởng ngoại giao cho thấy tân thủ tướng Nhật rất coi trọng quan hệ với khu vực ASEAN.

Bắc Kinh cũng đang tăng cường quan hệ với các nước ASEAN bằng nhiều cách, trong đó bao gồm các gói hỗ trợ kinh tế. Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị đã có các chuyến thăm chính thức tới Campuchia, Malaysia, Lào và Thái Lan trong tháng này và dừng lại ở Singapore. Khi ở Kuala Lumpur, ông Vương đã tuyên bố Trung Quốc có kế hoạch mua dầu cọ với số lượng lớn, đây chính là một trong những mặt hàng xuất khẩu chủ yếu của Malaysia.