Cuộc xâm lược Ukraina của Nga hiện đã bước sang tháng thứ ba. Kể từ cuộc chiến ở Ukraina, Trung Quốc đã hơn một lần sử dụng tình hình ở Ukraina để chỉ trích chiến lược Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương của Mỹ, nói rằng Mỹ đang cố gắng tạo ra một “phiên bản NATO Ấn Độ – Thái Bình Dương” để duy trì “hệ thống bá quyền do Hoa Kỳ lãnh đạo”. Tuyên bố của Trung Quốc gợi nhớ đến sự mở rộng về phía đông của NATO, cái cớ chính cho việc Nga xâm lược Ukraina, và làm dấy lên lo ngại về việc liệu Trung Quốc có thực hiện các hành động tương tự ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương hay không. Tại sao Trung Quốc nhấn mạnh rằng Hoa Kỳ đang tạo ra một NATO ở khu vực Ấn Độ – Thái Bình Dương? Những lo ngại của Trung Quốc liệu có chính đáng? Liệu Mỹ có thực sự đang xây dựng một “NATO phiên bản Ấn Độ – Thái Bình Dương”? Và cuộc chiến ở Ukraina ảnh hưởng như thế nào đến sự lựa chọn của các nước Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương?

Cuộc chiến ở Ukraina khiến Trung Quốc lo ngại về môi trường an ninh của mình

Trong cuộc điện đàm với Bộ trưởng Ngoại giao Việt Nam Bùi Thanh Sơn vào ngày 14/4/2022, Ủy viên Quốc vụ kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị một lần nữa cáo buộc Hoa Kỳ cố gắng thúc đẩy “chiến lược Ấn Độ – Thái Bình Dương” bằng cách “tạo ra căng thẳng khu vực và kích động đối đầu, điều này sẽ gây tổn hại nghiêm trọng đến hòa bình và sự phát triển khó có được ở khu vực. Nó sẽ làm xói mòn nghiêm trọng cấu trúc hợp tác khu vực lấy ASEAN làm trung tâm”. Ông cũng cảnh báo: “Chúng tôi không thể cho phép tâm lý Chiến tranh Lạnh trỗi dậy trong khu vực và thảm kịch Ukraina lặp lại”.

Đây không phải là lần đầu tiên Trung Quốc cáo buộc Mỹ thực hiện ‘chiến lược Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương’ sau khi Nga xâm lược Ukraina. Vào ngày 7/3, ông Vương Nghị cáo buộc mục đích thực sự của chiến lược Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương của Hoa Kỳ trong cuộc họp báo tại hai kỳ họp của ĐCSTQ, là cố gắng tạo ra một “NATO phiên bản Ấn Độ – Thái Bình Dương”, “duy trì hệ thống bá quyền do Hoa Kỳ lãnh đạo, tác động đến cấu trúc hợp tác khu vực lấy ASEAN làm trung tâm, và làm tổn hại đến lợi ích tổng thể và lâu dài của các nước trong khu vực”.

Phụ tá của ông Vương Nghị, Thứ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Lạc Ngọc Thành (Le Yucheng) cũng cho biết hôm 19/3: “Cuộc khủng hoảng Ukraina đã cung cấp cho chúng tôi một tấm gương để nhìn vào tình hình ở châu Á – Thái Bình Dương, khiến chúng tôi phải suy nghĩ”. Ông nói rằng chiến lược Ấn Độ – Thái Bình Dương của Hoa Kỳ cũng nguy hiểm như việc châu Âu mở rộng NATO về phía đông. Nếu nó không được kiểm soát, hậu quả sẽ không thể tưởng tượng, và cuối cùng sẽ đẩy Châu Á – Thái Bình Dương vào hố lửa”.

Trong một cuộc phỏng vấn với VOA, bà Bonny Lin, giám đốc Dự án Sức mạnh Trung Quốc tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), một tổ chức tư vấn của Hoa Kỳ, cho biết những bình luận của Trung Quốc xuất phát từ sự không tin tưởng vào Hoa Kỳ và những lo ngại của Trung Quốc về môi trường an ninh của họ kể từ sau cuộc chiến ở Ukraina.

Bà nói: “Thứ nhất là việc Trung Quốc không tin tưởng vào Hoa Kỳ, và cho rằng các hoạt động của Hoa Kỳ, đặc biệt là các hoạt động quân sự, là nhằm chống lại Trung Quốc và được lên kế hoạch để chống lại Trung Quốc… Lý do thứ hai khiến Trung Quốc lo ngại về NATO phiên bản Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương là vì sự phát triển và tăng cường hơn nữa quan hệ Đối tác An ninh Ba bên Úc-Anh- Mỹ (AUKUS) và Đối thoại An ninh Bốn bên (QUAD) do Hoa Kỳ, Nhật Bản, Ấn Độ và Úc hình thành. Bản chất AUKUS đã là một khuôn khổ an ninh và Trung Quốc lo ngại rằng QUAD cũng có thể tăng cường thêm yếu tố an ninh trong tương lai. Lý do thứ ba là khi Trung Quốc nhìn vào tình hình Ukraina, việc Nga xâm lược Ukraina, và sự đoàn kết mà NATO và châu Âu đã thể hiện đối với Nga, Trung Quốc không thể không tự hỏi, các đồng minh và đối tác của Hoa Kỳ sẽ phản ứng như thế nào nếu họ có những hành động tương tự ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương”.

Bà nói rằng, Trung Quốc so sánh tình hình ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương với cuộc chiến đang diễn ra ở Ukraina, và lo ngại rằng Hoa Kỳ đang làm sâu sắc hơn nữa quan hệ của mình trong khu vực, do đó khiến Trung Quốc phải đối mặt với một môi trường giống NATO ở Ấn Độ – Thái Bình Dương. Bà tin rằng Trung Quốc cũng hy vọng sẽ sử dụng cuộc thảo luận của NATO để truyền đạt những quan ngại của mình và cố gắng làm giảm sự sẵn sàng hợp tác của các đồng minh và đối tác của Hoa Kỳ với Hoa Kỳ.

Bà nói: “Trung Quốc biết rằng hầu hết các quốc gia ở Ấn Độ – Thái Bình Dương đều cảnh giác với việc đứng về phía Trung Quốc hoặc Hoa Kỳ. Hầu hết các quốc gia có lợi ích kinh tế quan trọng với Trung Quốc, tuy nhiên, đa phần trong số họ cũng mong đợi Hoa Kỳ cung cấp an ninh. Hầu hết các quốc gia, đặc biệt là ở Đông Nam Á, không muốn bị coi là đứng về phía này chống lại phía kia. Do đó, Trung Quốc cho rằng Hoa Kỳ đang cố gắng thành lập NATO ở khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, theo quan điểm của họ, truyền tải một thông điệp cố gắng ngăn cản các nước khác làm sâu sắc hơn nữa quan hệ quân sự với Hoa Kỳ”.

Ông Thomas Corben, trợ lý nghiên cứu trong Chương trình Quốc phòng và Chính sách Đối ngoại của Trung tâm Nghiên cứu Hoa Kỳ tại Đại học Sydney, Úc, cho rằng cuộc chiến Ukraina cung cấp cho Trung Quốc một “cách hùng biện thuận tiện” để bày tỏ mối quan tâm chính của nước này về tình hình an ninh hiện nay ở châu Á – Thái Bình Dương.

Ông nói: “Khi các quan chức Trung Quốc đề cập đến khái niệm NATO ở châu Á, điều họ thực sự bày tỏ là mối quan tâm của họ. Họ lo lắng rằng các nước trong khu vực, chủ yếu do Hoa Kỳ dẫn đầu và bao gồm các nước như Nhật Bản, Ấn Độ và Úc, sẽ kết hợp với nhau để tạo thành một đối trọng tập thể nào đó nhằm ngăn cản Trung Quốc đạt được những gì họ coi là lợi ích và hoạt động hợp pháp của mình trong khu vực”.

Ông cho rằng tuyên bố của ông Vương Nghị không phải để nói với thế giới rằng chiến lược châu Á – Thái Bình Dương của Mỹ sẽ buộc Trung Quốc tấn công Đài Loan ngay lập tức, mà để nói với các nước trong khu vực rằng Trung Quốc sẽ coi “các nước trong khu vực đứng về phía Hoa Kỳ” là “khiêu khích” và “gây bất ổn”.

Vào ngày 15/9/2021, Úc đã ký kết quan hệ đối tác an ninh ba bên lịch sử với Hoa Kỳ và Vương quốc Anh để chia sẻ công nghệ quốc phòng tiên tiến và thông tin tình báo, một động thái được cho là nhằm chống lại Trung Quốc. Vào ngày 24/9/2021, “Đối thoại An ninh Bốn bên” đã tổ chức hội nghị thượng đỉnh trực tiếp đầu tiên.

Tuy nhiên, ông Corben cho rằng do môi trường chiến lược ở khu vực Ấn Độ – Thái Bình Dương, thậm chí “khả năng ‘Đối thoại An ninh Bốn bên’ biến thành một liên minh quân sự giống NATO là rất nhỏ”, và Hoa Kỳ nhận thức rõ điều này.

Tại cuộc họp báo của ĐCSTQ, ông Vương Nghị đã đưa ra quan điểm về cục diện ‘5432’ của Hoa Kỳ, bao gồm “Liên minh ngũ nhãn”, “Đối thoại An ninh Bốn bên” và “Đối tác an ninh ba bên” không chứa nghĩa vụ quân sự. Các liên minh quân sự song phương của Hoa Kỳ với Nhật Bản, Hàn Quốc, Philippines và Úc cũng khác với các nguyên tắc phòng thủ chung của NATO.

Cuộc chiến Ukraina đã không làm chuyển hướng sự chú ý của Mỹ khỏi Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương

Ông Kurt Campbell, điều phối viên phụ trách các vấn đề Ấn Độ – Thái Bình Dương tại Hội đồng An ninh Quốc gia, nhắc lại trọng tâm của Hoa Kỳ vào khu vực Châu Á – Thái Bình Dương trong một cuộc hội thảo do Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) tổ chức vào ngày 5/4.

Ông thừa nhận rằng Hoa Kỳ đã nhiều lần bày tỏ tầm quan trọng của mình đối với Ấn Độ Dương và Châu Á – Thái Bình Dương, nhưng cuối cùng, trọng tâm đã bị chuyển hướng bởi những thách thức khác cấp bách hơn. Nhưng Mỹ sẽ không làm điều đó một lần nữa. Ông nói: “Chúng tôi quyết tâm không đi lạc khỏi con đường này. Thái Bình Dương, một khu vực quan trọng cho dù về khoa học và công nghệ, thương mại, an ninh, chính trị hay ngoại giao”.

Vào ngày 12 và 13 tháng 5, Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden sẽ tiếp các nhà lãnh đạo ASEAN tại Washington, D.C trong một hội nghị thượng đỉnh đặc biệt Hoa Kỳ-ASEAN. Có nguồn tin cho rằng Hoa Kỳ có ý định chống lại Trung Quốc bằng cách tăng cường quan hệ với ASEAN. Vào ngày 24/5, ông Biden sẽ đến Nhật Bản để tham dự hội nghị thượng đỉnh “Đối thoại An ninh Bốn bên” được tổ chức tại đây. Sau đó, ông cũng sẽ tham dự hội nghị thượng đỉnh Mỹ – Hàn. Tại ba hội nghị thượng đỉnh, ông Biden dự kiến ​​sẽ thảo luận về kế hoạch “Khuôn khổ Kinh tế Ấn Độ – Thái Bình Dương” của Hoa Kỳ với các quốc gia khác.

Bà Bonny Lin thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế cho rằng mặc dù Hoa Kỳ đã cung cấp rất nhiều viện trợ cho Ukraina, nhưng điều đó không ảnh hưởng đến cam kết của Mỹ đối với khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Bà nói: “Tôi không nghĩ rằng sự ủng hộ hiện tại của chúng tôi dành cho các đồng minh NATO sẽ cản trở nghiêm trọng khả năng của Hoa Kỳ trong việc ngăn chặn sự xâm lược của Trung Quốc hoặc nếu cần thiết, sử dụng quân đội để chống lại các hoạt động quân sự của Trung Quốc”.

Hoạt động quân sự của Hoa Kỳ ở khu vực Ấn Độ – Thái Bình Dương đã không bị hạn chế bởi cuộc chiến ở Ukraina. Ngày 28/3, Hoa Kỳ phát động cuộc tập trận chung lớn nhất với Philippines. Gần 9.000 binh sĩ Philippines và Mỹ sẽ tham gia cuộc tập trận kéo dài 12 ngày. Vào tháng 8, Indonesia và Mỹ cũng sẽ tổ chức các cuộc tập trận quân sự song phương. Quân đội các nước bao gồm Anh, Úc, Nhật Bản, Malaysia, Singapore và Canada cũng sẽ tham gia cuộc tập trận mang tên “Lá chắn Garuda” năm 2022.

Ngoài ra, ngay cả sau cuộc chiến ở Ukraina, các tàu chiến của Mỹ vẫn tiếp tục đi qua eo biển Đài Loan. Sau chiến tranh Nga-Ukraina, Hoa Kỳ đã cử một phái đoàn gồm các cựu quan chức an ninh quốc gia cấp cao đến Đài Loan, đây là một tín hiệu mạnh mẽ cho thấy cam kết cao của Hoa Kỳ đối với Đài Loan và nền dân chủ của nước này.

Việc Nga hung hăng xâm lược Ukraina đã đánh thức các nước châu Âu quyết định tăng chi tiêu quân sự theo những cách chưa từng có, trong đó có Đức vốn từ lâu không muốn đầu tư vào sức mạnh quân sự. Một số nhà phân tích chỉ ra rằng khi châu Âu có thể gánh vác hầu hết các trách nhiệm quốc phòng của mình, Mỹ có thể giải phóng thêm sức mạnh để chuyển sang khu vực Ấn Độ – Thái Bình Dương nhằm đối phó tốt hơn với Trung Quốc, quốc gia được coi là mối đe dọa lớn hơn.

Các nước Đông Nam Á vẫn chưa muốn đứng về phía Trung Quốc và Hoa Kỳ một cách rõ ràng

Ông Thomas Corben cho biết nếu Mỹ đầu tư nhiều hơn vào khu vực châu Á – Thái Bình Dương, các đồng minh của Mỹ là Úc và Nhật Bản chắc chắn sẽ hoan nghênh cam kết lớn hơn của Hoa Kỳ đối với khu vực Châu Á – Thái Bình Dương. Tuy nhiên, ông cho rằng ngoài các đồng minh trung thành của Hoa Kỳ, các nước châu Á – Thái Bình Dương khác đã không ảnh hưởng quan điểm của họ về Trung Quốc vì sự ủng hộ của Trung Quốc đối với Nga.

Ông nói: “Danh tiếng nói chung của Trung Quốc trong khu vực không bị tổn hại nặng nề như vậy, và tôi nghĩ một phần lý do, ít nhất là theo tôi hiểu, Trung Quốc có thể ủng hộ Nga trong các phát biểu của Bộ Ngoại giao và trong các cuộc bỏ phiếu của Hội đồng Bảo an. Tuy nhiên, tôi chưa nghe bất cứ điều gì về việc Trung Quốc truyền bá chiến lược của Nga xung quanh việc cố gắng ảnh hưởng đến vị trí của các quốc gia xoay trục quan trọng ở Đông Nam Á. Vì vậy, mặc dù Trung Quốc đang ủng hộ Nga ở cấp độ đối thoại cao nhất cũng như đối thoại công khai, tôi không nghĩ chúng tôi đã thấy bất kỳ bằng chứng nào cho thấy Trung Quốc thực sự đang cố gắng thao túng các hành động hoặc lý lẽ của các quốc gia ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương hoặc gần Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương để ủng hộ Nga”.

Ông cho rằng các nước trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, đặc biệt là các nước ASEAN, đã không coi việc Nga xâm lược Ukraina là một cuộc chiến “dân chủ chống độc tài” như châu Âu hay Mỹ.

Các nước ASEAN cũng có quan điểm khác nhau về hành động của Nga ở Ukraina. ASEAN kêu gọi ngừng bắn, nhưng không nêu đích danh Nga hoặc dùng từ “xâm lược”. Singapore tham gia trừng phạt Nga, nhưng các nước khác từ chối trừng phạt Nga và chọn “trung lập”. Trong cuộc bỏ phiếu ngày 2/3 tại Đại hội đồng LHQ, tám thành viên ASEAN đã bỏ phiếu ủng hộ nghị quyết lên án hành động xâm lược của Nga, trong khi Việt Nam và Lào bỏ phiếu trắng.

Indonesia, quốc gia giữ chức chủ tịch luân phiên năm nay, vẫn muốn thực hiện theo kế hoạch mời Tổng thống Nga Vladimir Putin tham dự hội nghị thượng đỉnh G20 ở Bali, Indonesia, vào tháng 11, trong bối cảnh ngày càng có nhiều lời kêu gọi cấm Nga tham gia sự kiện này. Ngoài ra, truyền thông Nga đưa tin Nga và Việt Nam sẽ tổ chức các cuộc tập trận chung trong thời gian tới.

Bà Bonny Lin chỉ ra rằng Trung Quốc thực sự nên chịu trách nhiệm về cách các nước trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương đối xử với chính mình. “Chúng tôi không thể loại trừ khả năng trong tương lai sẽ có thêm nhiều quốc gia quay sang Mỹ và yêu cầu chúng tôi đóng một vai trò tích cực hơn trong việc đối phó với hành vi cường thế và xâm lăng của Trung Quốc. Ở một mức độ nào đó, những gì diễn ra ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương chịu ảnh hưởng nhiều hơn từ hành vi của Trung Quốc”.

Theo VOA