Tìm cách hạn chế tình cảnh buộc phải uống quá nhiều thuốc ở người cao tuổi là điều tốt nhất chúng ta có thể làm để cải thiện chất lượng cuộc sống của cha mẹ và ông bà của mình.

Tại Canada, vấn đề này ở người cao tuổi cuối cùng cũng bắt đầu được xem là một vấn đề nghiêm trọng. Người cao tuổi đặc biệt dễ bị tác động xấu của tình trạng phải uống quá nhiều thuốc do cơ thể lão hóa ảnh hưởng đến khả năng xử lý thuốc.

Số liệu thống kê về tình trạng kê đơn nhiều thuốc – khái niệm mô tả việc sử dụng đồng thời nhiều loại thuốc kết hợp với nhau – ở người cao tuổi thật đáng lo ngại. Tại Canada, 70% người cao tuổi dùng từ 5 loại thuốc trở lên và gần 10% dùng từ 15 loại thuốc trở lên.

Theo một số nghiên cứu gần đây, nhiều người già đã nhập viện do có phản ứng tiêu cực với thuốc. Một trong những rủi ro lớn nhất đến sức khỏe người cao tuổi thường đến từ việc uống quá nhiều thuốc, với hậu quả là giảm khả năng nhận và mất cân bằng cơ thể.

Tin tốt là nhận thức về vấn đề này đang gia tăng. Ngày càng có nhiều bác sĩ hơn đề xuất thảo luận về “không kê thuốc” cho các bệnh nhân cao tuổi. Cụm từ này đơn giản là chỉ việc dừng kê thuốc hoặc giảm liều lượng thuốc một cách có tính toán và cân nhắc cẩn thận để đạt được hiệu quả cải thiện tình trạng sức khỏe cho bệnh nhân.

Tại Canada, một số dịch vụ chăm sóc y tế dài hạn hiện tại đang được yêu cầu phải đánh giá dược phẩm định kỳ và loại bỏ những loại thuốc không cần thiết, không hiệu quả hay có thể gây nguy hiểm. Một dự án lớn Cải thiện Sức khỏe Tổng thể cho người Canada đã cho thấy cách làm giảm lượng thuốc chống loạn thần trong đơn thuốc cho người cao tuổi bị bệnh mất trí nhớ.

Các chương trình, sáng kiến nghiên cứu và hoạt động đào tạo y bác sĩ dựa trên giảm liều lượng đang được thực hiện ở hầu hết các tỉnh ở Canada. Một tổ chức mang tên Mạng lưới Chống kê thuốc tại Canada đang phát triển các công cụ và thông tin để giúp phổ biến hoạt động giảm liều lượng thuốc và biến việc này thành một phần trong văn hóa kê đơn.

Đây có thể coi là những bước đi đúng đắn. Tuy nhiên, việc giảm kê đơn ở người cao tuổi vẫn vấp phải một số phản đối và dè dặt từ một vài bộ phận trong ngành y dược.

Một số nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe cảm thấy e ngại khi thực hiện cắt giảm đơn thuốc. Họ lo rằng đó là các loại thuốc mà các chuyên gia hay bác sĩ khác đặc trách kê toa. Điều tra của tờ CBC Marketplace cho biết rằng việc đánh giá dược phẩm thực hiện bởi nguồn vốn công cũng có thể mắc sai sót. Các đánh giá này có thể bị thao túng bởi lý do kinh doanh, do đó, lượng thuốc kê đơn cho bệnh nhân sẽ không giảm mà còn tăng. Một báo cáo tương tự cũng cho thấy rằng ngay cả khi thực hiện đúng, việc đánh giá dược phẩm thông thường không tính đến những trường hợp bệnh nhân được hưởng lợi ích trực tiếp từ các đánh giá này, chẳng hạn như người già hay bệnh nhân đang phải sử dụng thuốc liều lượng lớn.

Hơn 90% người cao tuổi nói rằng họ muốn giảm bớt lượng thuốc nếu được bác sĩ đề nghị. Ai có thể đổ lỗi cho họ? Không ai muốn uống một loại thuốc tốn kém tiền bạc có tác dụng phụ và rủi ro nếu họ không hoàn toàn cần đến nó.

Vậy chúng ta cần làm gì?

Người tiêu dùng truyền thống thường gắn bó với thuốc thông thường và không nhất thiết đòi hỏi được điều trị bằng những loại thuốc thích hợp hơn. Hơn nữa, chúng ta cũng không thể không lưu ý rằng các nhà sản xuất thuốc có động cơ kinh tế trong việc khuyến khích người sử dụng dùng càng nhiều thuốc càng tốt và không được lợi gì từ việc bác sĩ kê đơn đúng mực hơn.

Tại Canada, những người từ Mạng lưới Cắt giảm liều lượng thuốc đã xác định một số nhóm thuốc có tác hại vượt quá lợi ích mang lại. Ví dụ như các loại thuốc tác động đến thần kinh (benzodiazepine) và các loại thuốc an thần khác (thường là thuốc ngủ), thuốc ức chế bơm proton PPI (để điều trị loét và ợ nóng) và nhóm sulphonylurea (để điều trị bệnh tiểu đường loại II).

Các loại thuốc sẽ gây vấn đề sức khỏe nếu kết hợp với các loại thuốc khác gồm có thuốc trị tăng huyết áp và đường huyết. Những loại này có thể sinh ra các tác dụng phụ khi dùng với liều lượng cao. Họ cũng cảnh báo việc lạm dụng chất làm loãng máu, một loại thuốc cần sự giám sát chặt chẽ. Theo mạng lưới trên, nếu bạn mắc một trong các chứng bệnh này thì nên bắt đầu thảo luận trực tiếp với bác sĩ của bạn về liều lượng thuốc mà bạn nên sử dụng.

Nếu thực sự muốn giảm liều lượng thuốc, đừng tự ý làm gì cả. Hãy nói chuyện với bác sĩ hay dược sĩ của bạn, những người có thể giúp bạn quyết định những loại thuốc thích hợp để loại bỏ hay giảm nhẹ.

Khi bắt đầu già đi, bạn nên liên tục đặt câu hỏi rằng loại thuốc mới sẽ ảnh hưởng tới khả năng di chuyển, nhận thức và khả năng tận hưởng cuộc sống của bạn như thế nào.

Những người chăm sóc và người cao tuổi phải sẵn sàng nói lên ý kiến của mình đối với vấn đề đơn kê quá nhiều thuốc và phải luôn ý thức được rằng uống thuốc nhiều hơn có nghĩa là nhiều vấn đề sẽ xuất hiện hơn.

Tác giả: Alan Cassels là một chuyên gia cố vấn tại EvidenceNetwork.ca và tác giả của cuốn sách: “The Cochrane Collaboration: Medicine’s Best-Kept Secret” (Tạm dịch: Tổ chức Cochrane: Bí mật giấu kín của y học”).

Theo Đại Kỷ Nguyên tiếng Anh
Minh Đạo dịch

Xem thêm: