Cách đây chưa lâu truyền thông quốc tế tiếp cận được với một tài liệu của chính quyền Trung Quốc nghi bị rò rỉ, trong đó có những ghi chép cho thấy cách quản lý các tù nhân chính trị ở Tân Cương, cũng như thái độ của Bắc Kinh đối với nhân quyền. Tài liệu cũng tiết lộ những lý do bắt giữ người “độc nhất, vô nhị” mà có lẽ chỉ tồn tại ở Trung Quốc.

Ba năm qua, Rozinsa Mamattohti luôn tự hỏi rằng đã có chuyện gì xảy ra với hai người chị của mình. Rozinsa là một người Hồi giáo Duy Ngô Nhĩ chuyển đến Thổ Nhĩ Kỳ sinh sống khi cô còn là một thiếu niên. Các chị gái của cô vẫn đang sống ở Hạt Karakax trong Khu tự trị Tân Cương, Trung Quốc. Trong suốt 15 năm họ vẫn giữ liên lạc qua điện thoại hoặc thư từ. Rồi bỗng nhiên một ngày cố mất hoàn toàn liên lạc với họ mà không hiểu tại sao.

Tháng trước, cô đã tìm ra nguyên nhân. Rozinsa nhìn thấy tên những chị em của mình trong danh sách 311 người bị chính quyền Trung Quốc bắt vào các trại cải tạo. Danh sách này được một tổ chức nhân quyền cho công bố, họ nói rằng đây là một tài liệu nội bộ của chính quyền Trung Quốc nhưng không rõ vì lí do gì nó bị rò rỉ ra bên ngoài.

Tài liệu tiết lộ rằng những chị em của Rozinsa đã bị giam giữ vì “nộp đơn xin hộ chiếu và vi phạm chính sách kế hoạch hóa gia đình”.

“Những lý do cho việc bắt giữ thật vô nghĩa”, cô Rozinsa nói. “Những gì chính phủ Trung Quốc đang làm là tra tấn và đàn áp người Duy Ngô Nhĩ”.

Cô Rozinsa Mamattohti. (ảnh: chụp màn hình bài viết của NHK)

Tài liệu bị rò rỉ dài 137 trang đã củng cố bằng chứng cho những nghi ngờ rằng các nhóm thiểu số Hồi giáo ở khu tự trị Tân Cương, thuộc miền tây Trung Quốc, đang bị cầm giữ trong các trại cải tạo của chính quyền với những lý do bị bắt giữ hết sức vô lý. Nó cũng làm sáng tỏ thêm phần nào về những gì đang xảy ra ở một khu vực phải chịu sự kiểm soát thông tin khắt khe nhất từ Bắc Kinh.

Chính phủ Trung Quốc chưa lên tiếng xác nhận hoặc phủ nhận tính xác thực của tài liệu bị rò rỉ. Nhưng Tiến sĩ Adrian Zenz, một chuyên gia về Trung Quốc và người Duy Ngô Nhĩ, nói rằng rất có khả năng tài liệu này là thật, bởi nó liệt kê danh sách những người đúng là đã bị chính quyền bắt giữ.

NHK đã xin được một bản sao của tài liệu này, trong đó có phần ghi các lý do tống giam những người dân Hồi giáo ở Tân Cương. Theo đó, một số người bị giam cầm vì những lý do rất “trớ trêu”, ví dụ như nam giới bị bắt vì để râu, còn phụ nữ bị bắt vì trùm khăn theo phong tục của người Duy Ngô Nhĩ. Một số thì bị giam giữ vì có người thân sống ngoài Trung Quốc, hoặc có đơn xin hộ chiếu và từng truy cập vào trang web nước ngoài. Một số khác thì bị đưa vào trại cải tạo với một lý do rất khó tin: “sinh vào vào hoặc sau năm 1980, và không đáng tin”.

Trong tài liệu bị rò rỉ cũng có các ghi chú về trạng thái cải tạo của tù nhân. Một số tù nhân được trả tự do với ghi chú: đã nhận ra lỗi lầm và thể hiện sự hối cải. Còn những người khác tiếp tục bị giam giữ vì: cứng đầu, không chịu từ bỏ niềm tin tôn giáo và không thay đổi nhận thức đối với ý thức hệ của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ).

Liên Hợp Quốc cho biết có khoảng một triệu người Duy Ngô Nhĩ và các sắc dân thiểu số theo đạo Hồi khác bị giam giữ tại các trại cải tạo trên khắp Tân Cương.

Các nhóm nhân quyền nói rằng Bắc Kinh đang buộc các tù nhân từ bỏ tôn giáo, ngôn ngữ và văn hóa của họ. Trong khi đó chính quyền Trung Quốc tuyên bố không có các trại cải tạo như cách gọi của phương Tây mà đó là các trung tâm đào tạo nghề và giáo dục người dân để họ không trở nên cực đoan. Tuy nhiên tài liệu rò rỉ cho thấy chính quyền Trung Quốc đang giam giữ những người dân chỉ vì họ biểu thị những đức tin tôn giáo ở mức cơ bản nhất hoặc có liên hệ với nước ngoài.

Tài liệu nghi bị rò rỉ của Bắc Kinh tiết lộ nhiều bí mật về việc người Duy Ngô Nhĩ ở Tân Cương bị chính quyền Trung Quốc đàn áp. (ảnh: Chụp màn hình bài viết của NHK)

Tháng 11 năm ngoái, tờ New York Times đưa tin, họ tiếp cận được một tập tài liệu của chính phủ Trung Quốc bao gồm các hồ sơ về các bài phát biểu không được công bố công khai của Chủ tịch Tập Cận Bình. Tờ báo này cho hay những người theo đạo Hồi ở Tân Cương bị giam giữ không thể liên lạc với thế giới bên ngoài và đang được chuyển hóa niềm tin theo các chỉ thị nghiêm ngặt. Bài báo cũng cho biết rằng, sau một cuộc tấn công khủng bố ở Tân Cương vào năm 2014, ông Tập đã ban hành một chỉ thị cho thấy “hoàn toàn không có lòng thương xót” để đối phó với những người không chịu tin vào chủ nghĩa mà lực lượng lãnh đạo Trung Quốc đang theo. Tài liệu bị rò rỉ cũng cung cấp bằng chứng cho thấy các cuộc đàn áp ở Tân Cương bắt đầu từ chỉ thị của người đứng đầu ĐCSTQ.

Quốc hội Hoa Kỳ đang cố gắng gia tăng áp lực để buộc Bắc Kinh phải thay đổi cách đối xử với người Duy Ngô Nhĩ. Vào tháng 12/2019, Hạ viện Mỹ đã thông qua với số phiếu áp đảo phê chuẩn Dự luật Chính sách Nhân quyền với người Duy Ngô Nhĩ (UHRPA). Dự luật này kêu gọi trừng phạt các quan chức Trung Quốc liên quan đến lạm dụng nhân quyền ở Tân Cương. UHRPA cũng kêu gọi chính phủ Mỹ cấm xuất khẩu các công nghệ cho phép Bắc Kinh sử dụng vào việc giám sát người dân. Hiện UHRPA vẫn còn phải chờ Thượng viện thông qua và đợi Tổng thống Trump ký để chính thức trở thành luật.

Rozinsa nói cô hy vọng rằng nếu mọi người nhận ra việc nhiều người Duy Ngô Nhĩ đang bị giam giữ một cách bất công, thì điều này sẽ tạo ra áp lực quốc tế đối với chính phủ Trung Quốc. Cô cũng cho rằng nhiều quốc gia thừa biết Bắc Kinh đang làm những gì, nhưng lại giữ im lặng. “Tôi muốn họ thay đổi lập trường và giúp chúng tôi trong tình huống khó khăn. Nếu họ không thể giúp chúng tôi, xin hãy cầu nguyện cho chúng tôi”.