Tóm tắt bài viết

  • Viện nghiên cứu chính sách đối ngoại Lowy thực hiện một báo cáo về Chỉ số Sức mạnh châu Á, đánh giá 25 quốc gia và vùng lãnh thổ, với 8 chỉ số về sức mạnh, trong đó Mỹ đứng vị trí số 1 trong hầu hết các chỉ số, bao gồm: tài nguyên kinh tế; năng lực quân sự; khả năng phục hồi; mạng lưới phòng vệ;  và ảnh hưởng văn hóa.
  • Theo báo cáo, thách thức lớn nhất với Mỹ chính là Trung Quốc, nước đã vượt lên trên Mỹ trong 3 chỉ số, bao gồm: ảnh hưởng ngoại giao, quan hệ kinh tế, và khuynh hướng tương lai.

Trong một báo cáo mới, đánh giá động lực sức mạnh của các nước quan trọng ở châu Á, Mỹ xếp thứ nhất, nhưng đối mặt với những thách thức lớn từ một Trung Quốc có ảnh hưởng ngày càng tăng.

Viện nghiên cứu Lowy về chính sách đối ngoại có trụ sở tại Úc, đã ra mắt ấn phẩm đầu tiên, về Chỉ số Sức mạnh châu Á, nơi đánh giá 25 quốc gia và vùng lãnh thổ, với 8 chỉ số về sức mạnh, bao gồm: (i) tài nguyên kinh tế; (ii) năng lực quân sự; (iii) khả năng phục hồi (khả năng ngăn chặn các mối đe dọa thực sự hoặc tiềm ẩn đối với sự ổn định của đất nước); (iv) các khuynh hướng trong tương lai (dự báo cho các nguồn lực kinh tế, quân sự và nhân khẩu học trong tương lai vào năm 2030; (v) ảnh hưởng ngoại giao; (vi) các quan hệ kinh tế; (vii) mạng lưới phòng vệ (khả năng liên minh với các quốc gia khác để tăng cường năng lực quân sự; và (viii) ảnh hưởng văn hóa.

Mỹ được xếp thứ nhất trong hầu hết các tiêu chí, nhưng đứng sau Trung Quốc trong các chỉ số: ảnh hưởng ngoại giao, quan hệ kinh tế và khuynh hướng tương lai.

Ông Hervé Lemahieu, nghiên cứu viên của Viện nghiên cứu Lowy và giám đốc Dự án Chỉ số Sức mạnh châu Á, giải thích rằng Trung Quốc đã thành công trong việc sử dụng ‘ngoại giao kinh tế’ để gây ảnh hưởng với các nước khác trong khu vực. Đặc biệt, sáng kiến ‘Một Vành đai, Một con đường’ của Trung Quốc, trong đó chính quyền Trung Quốc tích cực hợp tác và đầu tư vào các dự án cơ sở hạ tầng ở các nước khác, đã nâng cao vị thế của Trung Quốc như là một bên cho vay và nguồn trợ giúp nước ngoài chủ yếu ở châu Á.

Ông Hervé Lemahieu, giám đốc Dự án Chỉ số Sức mạnh châu Á.
Ông Hervé Lemahieu, giám đốc Dự án Chỉ số Sức mạnh châu Á. (Ảnh: Getty)

Tuy nhiên, theo ông Lemahieu, sáng kiến ‘Vành đai và Con đường’ của Trung Quốc có rất nhiều rủi ro như được kết luận trong một báo cáo gần đây, rằng nhiều quốc gia đối tác có thể bị phá sản do không trả được các khoản nợ từ Trung Quốc.

Đối với những nước này, khi họ ngày càng phụ thuộc vào Trung Quốc, thì những chi phí theo đuổi các chính sách kinh tế độc lập với Bắc Kinh, một yếu tố quan trọng trong chỉ số “khả năng phục hồi”, sẽ tăng nhanh hơn bao giờ hết. Điều đó có thể ngăn cản họ có những ràng buộc thương mại như vậy với chính quyền Trung Quốc trong tương lai.

Tuy nhiên, ông Lemahieu nhận thấy: “Nguy cơ có ở cả 2 phía. Bắc Kinh đang đánh cược lớn trong khu vực. Nếu các quốc gia không trả nợ được trong chương trình ‘Vành đai và Con đường’, thì đó cũng là mối nguy hiểm cho sự ổn định kinh tế của Trung Quốc”.

Trong khi đó, Mỹ “bị hất ra khỏi cuộc chơi, một phần do lỗi của chính mình”, ông Lemahieu nói, trích dẫn việc Mỹ rút khỏi hiệp định thương mại xuyên Thái Bình Dương (TPP) làm ví dụ. Tuy nhiên, Tổng thống Donald Trump cho biết trong một cuộc họp gần đây với các nhà lập pháp tiểu bang rằng ông sẽ xem xét lại việc gia nhập TPP.

Cuối cùng, ông Lemahieu cho rằng Mỹ “cần một dự án hoặc dấu hiệu lãnh đạo, tham gia vào khu vực giống như ‘Vành đai và Con đường”, ví dụ như đầu tư nhiều hơn vào châu Á, theo đuổi các thỏa thuận thương mại tự do và những sáng kiến “trật tự dựa trên nguyên tắc” khác, đã chứng minh thành công trong quá khứ.

Ông Lemahieu cũng thúc giục Mỹ đa dạng hoá quan hệ thương mại ở châu Á, khi mà thương mại với Trung Quốc chiếm tới 46% thương mại của Mỹ trong khu vực trong khi đối tác thương mại cao nhất tiếp theo của Mỹ ở châu Á là Nhật Bản, chỉ chiếm 14%.

Nhiều quốc gia lo ngại rằng Mỹ có thể rút lui khỏi khu vực. Chẳng hạn, Nhật Bản phụ thuộc rất nhiều vào liên minh quân sự với Mỹ để ngăn chặn hạt nhân, nhưng quan ngại về khả năng sau các cuộc đàm phán hạt nhân Mỹ – Triều Tiên, Mỹ sẽ rút quân khỏi bán đảo Triều Tiên, ông Lemahieu nói.

Tuần trước, Tổng thống Trump hứa hẹn rằng ông sẽ không đề xuất trong các cuộc đàm phán với lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un, về việc di chuyển hay giảm bớt binh lính Mỹ ở Hàn Quốc.

Chuẩn bị cho khả năng Mỹ có thể không phải là lực lượng quan trọng nhất ở châu Á trong tương lai, Úc, một đồng minh quan trọng của Mỹ đã bắt đầu tăng cường quan hệ với các nước láng giềng châu Á – Thái Bình Dương như Singapore, Nhật Bản và Indonesia.

Trong khi đó, chính sách ‘Hành động hướng Đông’ của Ấn Độ được ủng hộ bởi Thủ tướng Narendra Modi, người tìm cách làm việc với các đối thủ lớn ở châu Á để tạo ra một chiến lược đối trọng với Trung Quốc, đã không mang lại nhiều kết quả, ông Lemahieu nhận xét. Sự lôi kéo kinh tế có vẻ như ‘có lợi’ của Trung Quốc vẫn là ưu tiên cho các nước trong khu vực.

Tuy nhiên, ông Lemahieu nói rằng cuối cùng, các liên minh phòng thủ của Mỹ ở châu Á, khiến Mỹ vượt trội hơn nhiều về khả năng quân sự, một vấn đề thực sự lớn đối với Trung Quốc.

Trung Quốc chỉ có một đồng minh quân sự, thường không đáng tin cậy, đó là Triều Tiên, trong khi rất ít quốc gia châu Á đã lựa chọn hợp tác với Trung Quốc, phần lớn là do thái độ hung hăng, gây hấn của Trung Quốc trong các tranh chấp lãnh thổ. “Trung Quốc hiện vẫn còn những mối quan hệ khá căng thẳng với các nước láng giềng”, ông Lemahieu nói.

Xét về ảnh hưởng văn hóa, Mỹ cũng vượt trội hơn rất nhiều. Đây là điểm đến ưa thích của sinh viên đại học ở châu Á, mỗi năm thu hút khoảng nửa triệu sinh viên đến theo học.

Mặc dù Trung Quốc đầu tư rất nhiều cho sự hiện diện và hoạt động của các hãng truyền thông nhà nước ở nước ngoài, các phương tiện truyền thông Mỹ vẫn còn có ảnh hưởng lớn hơn nhiều. “Nó quan trọng trong việc định hướng dư luận”, ông Lemahieu nhận xét.

Theo báo cáo, chính quyền Trung Quốc đã tham vọng trong nỗ lực bắt kịp với Mỹ, sử dụng 1,6 triệu nhà nghiên cứu về công nghệ cao.

Để Mỹ tiếp tục dẫn đầu nền kinh tế toàn cầu, ông Lemahieu cho rằng Mỹ cần đầu tư nhiều vào nghiên cứu và phát triển công nghệ (R&D), để có thể duy trì thế mạnh công nghệ của mình.

“Đó là những gì Mỹ cần phải cạnh tranh”, ông Lemahieu kết luận.

Phạm Duy, theo Đại Kỷ Nguyên tiếng Anh

Từ Khóa: